ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ

دا افغانستان بینک (DAB) ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਸੰਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਏਟੀਐਮ, ਭੁਗਤਾਨ ਟਰਮੀਨਲਾਂ, ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਰੋਕੂ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕ Bank-e-Millie Afghan, Pashtany Bank ਅਤੇ New Kabul Bank ਹਨ। ਸੱਤ ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕ Azizi Bank, Afghanistan International Bank, Islamic Bank of Afghanistan, Maiwand Bank, Afghan United Bank, The First Micro Finance Bank ਅਤੇ Ghazanfar Bank ਹਨ। National Bank of Pakistan ਅਤੇ Bank Alfalah ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। DAB ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੂਚੀ Arian Bank ਅਤੇ Habib Bank Limited ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚਾਲੂ ਲਾਇਸੰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ DAB ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ। ਬੈਂਕ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਲੂ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਖਾਤੇ, ਬੱਚਤ ਖਾਤੇ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। DAB ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਖਾਤੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਕਮ-ਭੇਜਣ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਬੈਂਕ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ قومی شناختی دستاویز (تذکرہ) ਜਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟ, ਭਰੇ ਹੋਏ KYC ਫਾਰਮ ਅਤੇ, ਮਾਮਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਕਮ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਲਾਇਸੰਸ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। AFN 1,000,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਵਾਧੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮੰਗੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਅਰਜ਼ੀ ਸੂਖਮ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਗਾਹਕ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ, ਦਰਮਿਆਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਹਰ ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ KYC ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ। 2025 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 464 ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ 333 ਏਟੀਐਮ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪਛਾਣ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ, ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 2021 ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; DAB ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦੇ AFN 500,000 ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ USD 2,000 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ਖਾਤੇ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕੂਲਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਖੁਦਰਾ ਫੀਸਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਰ-ਸੂਚੀ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫੀਸ ਬੈਂਕ, ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰਕਮ-ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਸੇਵਾ-ਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੀਸ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਸਮਾਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਡ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (APS) ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਕਾਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (AfPay) ਹਨ। ਬੈਂਕ ਅਨੁਸਾਰ ਡੈਬਿਟ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਪੇਡ ਕਾਰਡ, ਏਟੀਐਮ, POS ਟਰਮੀਨਲ, SMS ਬੈਂਕਿੰਗ, ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ IVR ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਕਨੀਕੀ ਆਪਸੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਭੁਗਤਾਨ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਐਲਾਨੀ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਹਰ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਏਟੀਐਮ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਅਸਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਜਾਂਚੋ। DAB ਅੱਠ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ-ਮਨੀ ਸੇਵਾ-ਦਾਤੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ: M-Paisa, M-Hawala, My-Money, ATOMA Pay, HesabPay, Aurum Pay, Star Pay ਅਤੇ Las Pay। Refah ਇੱਕ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ-ਮਨੀ ਖਾਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਏਜੰਟ ਨਕਦੀ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਬੈਂਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਜੰਟਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਰਸੀਦਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਰਜ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। 2021 ਤੋਂ ਇਸਲਾਮੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਲਾਗੂਕਰਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ। ਵਿਆਜ-ਅਧਾਰਿਤ (Riba) ਵਿੱਤ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਲਾਮੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਕਈ ਰਵਾਇਤੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਲਾਮੀ ਖਿੜਕੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਉੱਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿੱਤ ਦੇਣਾ (Murabaha), ਬਿਨਾਂ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ (Qard Hasan), ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਤ (Musharakah), ਘਟਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ (Diminishing Musharakah), ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ (Mudarabah), ਲੀਜ਼ (Ijarah), ਅਗਾਊਂ ਖ਼ਰੀਦ (Salam) ਅਤੇ ਆਰਡਰ ’ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ (Istisna) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। Murabaha ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਮ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਾਂ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰਕ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਹੌਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। Hawala ਜਾਂ Hawaldar ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਰਕਮ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਕ ਜਾਂ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਅਕਸਰ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। DAB ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਰਕਮ-ਸੇਵਾ ਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਲੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨੇੜਿਓਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। Hawala ਤੇਜ਼, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਸਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਵਾ-ਦਾਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਮੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਯਕੀਨ, ਗਾਹਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਦੇ ਰਾਹ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਸਮੀ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਕਮ-ਭੇਜਣ ਲਈ ਜਾਂਚੋ ਕਿ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਨਕਦੀ ਰੱਖਣ, ਸੀਮਤ ਕਰਜ਼ਾ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ। 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨਕਦ ਜਾਂ ਨਕਦ ਵਰਗੇ ਫੰਡ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਵਿੱਤ-ਤੋਂ-ਜਮ੍ਹਾਂ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 27.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 2.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਆਪਕ ਬੈਂਕ ਵਿੱਤ ਨਾਲੋਂ ਖਾਤੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਕਢਵਾਉਣਾ ਅਕਸਰ ਵਧੇਰੇ ਅਮਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਹਾਰ, ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ, ਲਾਭਾਂ ਤੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। PIN ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੋਡ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਨਾ ਕਰੋ। ਕਾਰਡ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰਕਮ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਤੁਰੰਤ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਗਲਤ ਐਂਟਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਗਲਤ ਫੀਸ ਸਮੇਤ ਐਂਟਰੀ ਠੀਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਦਿਓ, ਫਿਰ DAB ਗਾਹਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ customer.protection@dab.gov.af ਜਾਂ 0202511726 ’ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰਕਮ-ਭੇਜਣ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਓ; ਵਾਧੂ ਮਿਆਦ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 30 ਦਿਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।