ارتقای مهارت‌های شغلی در افغانستان

افغانستان نظام ملی یک‌پارچه‌ای برای ارتقای مهارت ندارد. آموزش فنی و حرفه‌ای (TVET) مسیرهای رسمی، غیررسمی و خودجوش را در بر می‌گیرد. TVET رسمی عمدتاً بر آموزش اولیه متمرکز است؛ بنابراین برای بزرگسالان، بازگشت‌کنندگان و توسعه مهارت هدفمند، دوره‌های غیررسمی، برنامه‌های اجتماع‌محور، کارآموزی در محل کار و آموزش آموزگاران اهمیت ویژه دارند. اداره آموزش فنی و حرفه‌ای (TVETA) بر TVET رسمی و دوره‌های کوتاه حرفه‌ای نظارت دارد. در 2024، 357 مؤسسه دولتی ثبت شد؛ شمار مؤسسات خصوصی در بخش رسمی برای همان سال صفر گزارش شد. در چارچوب ریاست عمومی توسعه مهارت‌های وزارت کار و امور اجتماعی (MoLSA) که در عمل مسئول است، افزون بر آن حدود 42 مؤسسه دولتی و حدود 350 مؤسسه خصوصی برای آموزش غیررسمی وجود دارند؛ تاریخ مرجع یکسانی برای این رقم در دست نیست. وزارت معارف، یونسکو، یونیسف، شرکای ملی، سازمان‌های غیردولتی، ارائه‌دهندگان خصوصی، کارفرمایان و بازار نیز در فرصت‌های ارتقای مهارت نقش دارند. سواد و مهارت‌های مرتبط با درآمد نقطه ورود اصلی‌اند. برنامه سوادآموزی جوانان و بزرگسالان و آموزش پایه (YALBE) از 2023 بیش از 25,000 جوان و بزرگسال با سواد محدود یا بدون سواد را در 20 ولایت پوشش داده است؛ بیش از 60 درصد آن‌ها زنان یا دختران نوجوان بودند. برای دوره 2022 تا 2025، 56,109 ثبت‌نام گزارش شد. از این شمار، 53,860 نفر سطح اول، تقریباً برابر با آموزش صنف سوم، و 2,249 نفر سطح دوم، تقریباً برابر با آموزش صنف ششم، را تکمیل کردند. ارقام گزارش‌شده برنامه‌ها را نباید با هم جمع کرد و به‌عنوان یک مجموع ملی ارائه داد. توسعه مهارت و سوادآموزی، خواندن و حساب را با مهارت‌های درآمدزای مرتبط با بازار، مهارت‌های اجتماعی و زندگی و مدیریت پایه کسب‌وکار ترکیب می‌کند. نمونه‌ها شامل خیاطی و گلدوزی، مرغداری، زنبورداری، ماهی، لبنیات و فراوری غذا، سبزی‌کاری و کمک‌های اولیه‌اند. پروژه یونسکو برای 2024 تا 2026 قصد داشت به 10,000 یادگیرنده در ده ولایت برسد؛ پروژه جداگانه اتحادیه اروپا و یونسکو برای 2025 تا 2026 قصد داشت 7,500 جوان و بزرگسال را در پنج ولایت پوشش دهد. مراکز حرفه‌ای وزارت کار و امور اجتماعی در برخی نمونه‌ها دوره‌های شش‌ماهه ترکیبی نظری و عملی همراه با گواهی ارائه می‌کنند. در ژانویه 2026، تکمیل دوره‌هایی در کابل در حوزه‌هایی چون خیاطی، برق ساختمان، فلزکاری، کار با برنامه‌های کمپیوتر، لوله‌کشی و ترمیم گزارش شد. این نمونه‌ها فرصت‌های جداگانه را نشان می‌دهند، نه مجموع سراسری را. مسیرهای خودجوش مانند کارآموزی معمولاً به محل کار یا ارائه‌دهنده خصوصی متکی‌اند؛ دسترسی، کیفیت آموزش، تکمیل و اعتبار آن‌ها به‌ویژه بسیار متفاوت است. توسعه حرفه‌ای آموزگاران نیز مرتبط است. اقدام‌های مورد حمایت یونسکو برای آموزش اولیه و ادامه‌دار آموزگاران به هر 34 ولایت گسترش یافته و پشتیبانی پیش و هنگام خدمت را شامل می‌شود. برای افراد دارای معلولیت، TVETA مرکزها و برنامه‌های ویژه‌ای برای یادگیرندگان نابینا و ناشنوا، از جمله بریل و زبان اشاره، دارد؛ با این حال این فرصت‌ها در محل‌های مشخص متمرکزند. دسترسی به برنامه بستگی دارد. برنامه‌های سواد و مهارت اغلب جوانان و بزرگسالان با آموزش پایه محدود، بازگشت‌کنندگان، جوامع میزبان یا افراد دارای نیاز اقتصادی را هدف می‌گیرند؛ زنان و دختران در بسیاری از پروژه‌ها اولویت دارند. در برخی برنامه‌های حرفه‌ای فردی مانند فرصت‌های یونیسف، سن 15 تا 25 سال و اثبات نیاز اقتصادی ممکن است تعیین‌کننده باشد. دوره‌های MoLSA ممکن است امتحان ورودی یا گزینش بخواهند. فقر، فاصله، امنیت، کمبود فضای آموزشی و مواد، و دسترسی محدود اینترنت مشارکت را محدود می‌کنند. زنان و دختران عملاً از آموزش رسمی بالاتر از صنف 6 محروم‌اند؛ دسترسی به آموزش عالی نیز از 2022 عملاً برای آنان مسدود شده است. دوره‌های اجتماع‌محور و درآمدزا در فضای امن ممکن است جایگزین محلی فراهم کنند، اما مشارکت را تضمین نمی‌کنند. حق قانونیِ مستند سراسری برای برخورداری از دوره، مرخصی باحقوق، کوپن آموزشی یا تأمین هزینه عمومی برای ارتقای مهارت حرفه‌ای وجود ندارد. بسته به دوره، TVETA، MoLSA یا ارائه‌دهنده مربوطه گواهی صادر می‌کند. گواهی سازمان‌های غیردولتی و کارآموزی در همه‌جا به‌طور یکسان پذیرفته نمی‌شود. بسته به برنامه، شرکت‌کنندگان باید الزامات حضور، امتحان عملی، اصول رفتاری و الزامات امنیت محلی را رعایت کنند. جدول هزینه ملی جاری وجود ندارد. برنامه‌های دارای تأمین مالی عمومی یا کمک‌کننده اغلب هزینه دوره را می‌پردازند و ممکن است مواد، تجهیزات یا کمک‌هزینه نیز فراهم کنند. هزینه خصوصی بر اساس ارائه‌دهنده و دوره متفاوت است. برای نمونه، پروژه‌ای شش‌ماهه در هرات با کمک‌هزینه ماهانه 6,400 AFN مستند شده است؛ این مبلغ قاعده عمومی نیست. دوره‌های کوتاه TVET معمولاً سه تا دوازده ماه طول می‌کشند و شش ماه رایج است. برنامه‌های سواد و مهارت بر اساس دوره و پروژه فرق می‌کنند، در حالی که رادیو، تلویزیون، واتس‌اپ و پلتفرم‌های یادگیریِ قابل استفاده بدون اینترنت دسترسی انعطاف‌پذیر فراهم می‌کنند. آغاز و ادامه برنامه ممکن است به تأمین مالی، امنیت و تأیید ولایتی بستگی داشته باشد.