Di nav xeterên herî gelemperî yên Efxanistanê de lehî û lehiyên ji nişka ve, erdhej, hişkesalî, şemitînên axê, şemitînên berfê, germ û sarbûna tund, berf an barana giran, bahoz, toz û bayên bihêz hene. Agirên bajarî an cihên karê jî dikarin gelek kes û tesîsên girîng bixin xeterê. Xetera erdhejê bi taybetî li Hindu Kush û rojhilat û bakur-rojhilatê pir zêde ye. Çem, herêmên avaçûna zîv û rêyên dûr ên çiyayî xetera lehî, şemitînên axê û şemitînên berfê li wir zêde dikin. Hişkesalî bi taybetî zextê dixe ser çandinî, zeviyên çêrandinê û ava peydakirinê. Desthilata neteweyî ya rêvebirina kaşetên Efxanistanê (Afghanistan National Disaster Management Authority), an ANDMA, rêveberiya kaşetan li asta neteweyî û parêzgehî hevrêz dike. Karên wê nexşeyên xeterê, hişyariya giştî, avakirina pêşîgir û xurtkirina civakên herêmî digire. Bi tevahî 4,970 cihên xeternak li her 34 parêzgehan hatine tomarkirin. Di sala darayî ya 1403 ê, ku ji 2024 heta 2025 an e, 18 projeyên pêşîgir hatin plan kirin; şeş ji wan temam bûn. Di wan de dîwarên ragirtinê, gabyon, hewzên ragirtina avê, kanalên avdanê, boriyên derbasbûnê û tedbîrên li ser piran û rêyan hene. Beşa Meteorolojiyê ya Efxanistanê (Afghanistan Meteorological Department), an AMD, hişyariyên baran, bahoz, lehiyên ji nişka ve, bay û tozê dide. Agahî bi înternet, radyoyê, televîzyon û medyaya civakî belav dibe, lê li her deverên gundewarî yên dûr bi awayekî pêbawer nagihîje. Bernameyeke hevpar heta Kanûna 2026 an pêşbîniya lehiyan, şopandina hişkesalî, daneyên dîjîtal ên hewayê û xeterê, û hişyariyên li gorî bandorê baştir dike. Malbat divê hişyariyên herêmî bişopînin, ji qeraxên çeman û kanalên lehiyê dûr bisekinin, û berî ku rêyên veguhastinê an ragihandinê bên astengkirin biryar bidin ku dê çawa ragihandinê bikin. Dema bûyerek çêdibe, niştecih an desthilatên herêmî wê rapor dikin. ANDMA û ofîsên parêzgehê lêgerîn û rizgarkirin, veguhastina birîndaran, nirxandina lezgîn a zirar û hewcedariyan, qeydkirina kesên bandordîtî û seferberkirina alîkariyê hevrêz dikin. Heyeta Sor a Efxanistanê, Komîteya Navneteweyî ya Xaça Sor û rêxistinên din ên alîkariyê di rizgarkirin, şandina bijîşkî, alîkariya avê û vekirina rêyên astengbûyî de roleke pratîk dilîzin. Komîteyên parêzgehî û desthilatên herêmî dikarin ji bo bûyerek taybet valakirina deverê ferman bikin. Agahiya heyî pergala neteweyî ya standard a hejmareke lezgîn a sivîl wek 112, pergala standard a nexşeyên valakirina deverê, an tora neteweyî ya stargehên standard belge nake. Cihên dûr bi gelemperî bi rêyên girtî, lênihêrîna bijîşkî ya sînorkirî, pirsgirêkên hewayê û ragihandina sînorkirî re rû bi rû ne; veguhastina hewayî tenê dema gihîştin û rewşa ewlehiyê destûr bidin gengaz e. Alîkarî an bi serlêdana fermî ji ANDMA an walîtiya parêzgehê, an bi rêya rêxistinên mirovî û hevkarên wan tê pêşkêşkirin. Piştî nirxandinê dibe ku alîkariya rasterast a madî, belavkirin an projeyên pêşîgir pêk bên. Rêxistinên mirovî li gorî hewcedariyên nirxandî û çavkaniyên heyî pere, xwarin, stargeh û alîkariya avê peyda dikin. Ji bo alîkariya stargehê ya UNHCR, hewcedariya lezgîn û delîla xwedîtiya axê, ciyekî şaredarî an giştî bi erêkirina herêmî, mafê bikaranînê, an zirara avahiyê ya xuya dikarin girîng bin. UNHCR berpirsiyarê alîkariya xwarinê nîne; li gorî rewşê ew berpirsiyariya Bernameya Cîhanî ya Xwarinê ye. Mafeke giştî ya xweragir a pere an alîkariyê nehat piştrastkirin. Kesên bandordîtî dikarin daxwaza nirxandinê bikin, lê gihîştin û qada alîkariyê bi nirxandin, çavkaniyan, fînansekirina bexşkaran û biryarên desthilatên berpirsiyar ve girêdayî ye. Alîkariya lezgîn her ku gengaz be zû dest pê dike, lê ewlehî, hewa, rê û kêmbûna çavkaniyan dikarin wê dereng bikin. Karûbarên alîkariyê gelek caran rojan heta hefteyan dom dikin, lê nûavakirin meh an salan digire. Piştî alîkariya destpêkê, nirxandina zirar û windahiyan dişopînin û tedbîrên ji bo xanî, av û paqijiyê, çandinî, heywanên malê, avdanî, debara jiyanê, veguhastin, enerjî û tesîsên giştî têne girtin. Dîwarên ragirtinê û stargehên xurtir dikarin bandora bûyerên paşerojê kêm bikin. Fînansekirin astengeke sereke ye: ji bo plana piştî erdheja rojhilatê ya 2025 ê, ji Îlonê heta Kanûna 2025 an US$139.6 milyon hatibû budcekirin; 498,800 kes di hewcedariyê de hatibûn hesibandin. Plana Bersivdana Mirovî ya 2025 ê US$2.42 milyar dixwest, lê di dema raporkirinê de tenê US$912.9 milyon hatibû wergirtin. Mezinahiya xeterê ji daneyên heyî yên zirarê xuya dibe. Li gorî Banka Cîhanê, ji sala 1980 an ve kaşetên xwezayî bandor li ser neh milyon kesan kirine û zêdetirî 20,000 kes mirine. Lehiyên 2024 ê bandor li ser zêdetirî 119,160 kesan li 32 parêzgehan kirin, zêdetirî 6,800 xanî zirardar an hilweşandî kirin û herî kêm 225 mirin çêkirin. Di erdheja hêza 6.0 ya rojhilatê ya 31 Tebaxa 2025 ê de zêdetirî 2,200 kes mirin, 3,600 kes birîndar bûn û nêzîkî 6,800 xanî hilweşiyan. Ji bo agahiyên nû, rûpela hişyariyên giştî ya AMD, desthilatên herêmî û ofîsa parêzgehî ya ANDMA kontrol bikin. ANDMA jimara +93 (0) 0202527375 û navnîşana info@andma.gov.af wek agahiyên navendî yên têkiliyê dide.
Kaşetên xwezayî li Efxanistanê
Efxanistan gelek caran bi erdhej, lehî, lehiyên ji nişka ve, hişkesalî, şemitînên axê, şemitînên berfê û hewaya tund re rû bi rû dimîne. Çiya, avhewaya hişk, xirabûna axê û binesaziya lawaz bandorên wan zêde dikin, bi taybetî li deverên dûr. Hişyariyên pêşîn, talîmatên herêmî yên valakirina deverê, kanalên ragihandinê yên amade û alîkariya li gorî hewcedariyê diyar dikin ku gel çawa tê parastin û piştgirî distîne.
VivAVia can make mistakes. Check important information.