Таҳсилоти олӣ дар Афғонистон

Таҳсилоти олӣ дар Афғонистон донишгоҳҳои давлатӣ ва донишгоҳҳои хусусии иҷозатномадор ё муассисаҳои дигари таҳсилоти олиро дар бар мегирад. Истилоҳоти маҳаллӣ تحصیلات عالی барои таҳсилоти олӣ, پوهنتون барои донишгоҳ ва موسسه تحصیلات عالی барои муассисаи таҳсилоти олӣ мебошанд. Тибқи маълумоти соҳавӣ, соли 2024 дар Афғонистон 170 донишгоҳ мавҷуд буд: 40 муассисаи давлатӣ ва 121 хусусӣ; муассисаҳои боқимонда дар таснифоти омории дастрас бо тарзҳои гуногун инъикос шудаанд. Рӯйхатҳо, иҷозатномаҳо ва барномаҳои фаъол метавонанд тағйир ёбанд, бинобар ин тасдиқи кунунии муассисаро бевосита санҷед. Барномаи бакалаврӣ одатан хатми синфи 12 ва иштирок дар имтиҳони умумии Канкурро талаб мекунад, ки онро Идораи миллии имтиҳонҳо, ки дар маҳал NEXA ном дорад, мегузаронад. Натиҷа, барномаи интихобшуда, ҷойҳои дастрас ва огоҳиномаи солонаи қабул ҷойгиркуниро муайян мекунанд. Огоҳиномаи солона фанҳо, рамзҳои барнома, муҳлат ва ҳуҷҷатҳои заруриро муайян мекунад. Варақаҳои дархости соли 1405 тазкираи электронӣ талаб мекарданд. Таҳсили шабона ва барномаҳои «14-сола» ё махсус роҳҳои иловагии қабуланд ва қоидаҳои солонаи худро доранд; варақаҳои соли 1405 барои ин имконот ҳаққи имтиҳони 400 AFN нишон медоданд. Барномаҳои магистрӣ ва докторӣ одатан имтиҳон ва дастурҳои ҷудогонаи NEXA ё муассисаро истифода мебаранд. Муассисаҳои хусусӣ метавонанд бо тартиби худ донишҷӯ қабул кунанд, аммо иҷозатномаи Вазорати таҳсилоти олӣ ва тасдиқи барномаи мушаххас бояд санҷида шаванд. Давомнокии барнома аз соҳа ва тавсифи расмии он вобаста аст. Барномаҳо одатан се, чор ё панҷ сол үрк мекунанд; намунаи Вазорати таҳсилоти олӣ барои барномаи бакалаври муҳандисӣ чор солро нишон медиҳад. Донишгоҳҳо одатан низоми семестрӣ ва кредитиро истифода мебаранд, аммо тақвим, қоидаҳои ҳузур ва тартиби имтиҳон аз муассиса ва барнома вобастаанд. Соҳаҳои тиббӣ ва дигар соҳаҳои танзимшаванда метавонанд таҷрибаи амалӣ, имтиҳон ё иҷозатномаи касбиро илова талаб кунанд. Хароҷот ҳаққи таҳсил дар муассисаҳои хусусӣ, ҳаққи Канкур ё имтиҳонҳои дигар, манзил, нақлиёт ва маводи таълимиро дар бар мегирад. Пардохти муассисаҳои хусусӣ аз муассиса ва барнома вобаста аст; ҷадвали боэътимоди кунунии саросарии таҳсилпулӣ, ки як маблағи стандартиро муқаррар кунад, вуҷуд надорад. Вазорати таҳсилоти олӣ метавонад тавассути даъватномаҳо стипендия пешниҳод кунад; таҳсил дар хориҷ низ аз муассисаи қабулкунанда, қоидаҳои раводид ва маблағгузории шахсӣ вобаста аст. Дастрасии занону духтарон ба манъи саросарии таҳсил дар донишгоҳ ва таҳсилоти олӣ, ки аз декабри соли 2022 амал мекунад, вобаста аст. То сентябри соли 2026 боз шудани он ҳуҷҷатгузорӣ нашуда буд ва маълумоти дохилшавии соли 2024 ягон донишҷӯи занро сабт накардааст. Таълими тиббӣ барои занони афғон, аз ҷумла ҳамширагӣ ва момодоягӣ дар муассисаҳои тиббии давлатӣ ва хусусӣ низ аз 2 декабри соли 2024 баста шуд. ЮНЕСКО гузориш додааст, ки маҳдудият таҳсилоти олии ҳузурӣ ва онлайнро барои занон фаро мегирад; ивазкунандаи дохилии эътирофшуда муқаррар нашудааст. Вазорати амалкунандаи таҳсилоти олӣ муассисаҳо, қабул, барномаҳои таълимӣ, кафолати сифат, иҷозатнома ва додани ихтисосро танзим мекунад. NEXA Канкур ва имтиҳонҳои дигарро мегузаронад, дар ҳоле ки муассисаҳои таҳсилоти олӣ дарс, қабул ва сабти донишҷӯёнро идора мекунанд. Пеш аз дохилшавӣ иҷозатномаи ҷории муассиса, кампус ва барномаи дақиқ, барномаи таълимии тасдиқшуда, ҳайати омӯзгорони соҳибихтисос, озмоишгоҳҳои кофӣ, тартиби ҳузур ва имтиҳон ва раванди равшани додани дипломро санҷед. Вазорат соли 2026 ҳафт донишгоҳи хусусиро ба муддати як сол боздошт ва ду иҷозатномаи хусусиро бекор кард; сабабҳо, аз ҷумла, донишҷӯёни сохта, набудани роҳбарият ё озмоишгоҳ, нақзи қоидаҳои ҳузур, имтиҳон ё барномаи таълимӣ буданд. Донишҷӯён одатан уҳдадориҳои ҳузур, ростқавлии имтиҳон ва рафтор доранд. Тартиби шикоят ва бозбинӣ аз муассиса, раёсати вазорат ё мақоми имтиҳонии дахлдор вобаста аст. Диплом ва баҳои дохилӣ тибқи раванди муассиса ва вазорат дода мешаванд. Ихтисоси хориҷӣ аз ҷониби вазорат арзёбӣ ё баробар карда мешавад; мумкин аст дипломи аслӣ, баҳо, тазкира ё шиноснома талаб шавад ва баробарӣ худкор нест. Дараҷа худ аз худ шуғл ё иҷозатномаи касбиро кафолат намедиҳад. Хатмкунандагони тиббӣ метавонанд талаботи Шӯрои тиббии Афғонистон ё имтиҳони хатмро низ дошта бошанд. Пас аз хатм роҳҳои эҳтимолӣ шуғл, фаъолияти танзимшавандаи касбӣ, таҳсили магистрӣ ё докторӣ, стипендия ва таҳсил дар хориҷро дар бар мегиранд; ҳар кадом шартҳои ҷудогонаи қабул, эътироф ё иҷозатномадиҳӣ дорад.