یاسا لە ئەفغانستان

بابەتەکانی کار لەخۆدەگرن: گرێبەستی کار، مووچە، کاتی کارکردن، مۆڵەت، سەلامەتی شوێنی کار، نوێنەرایەتی کرێکاران، ناکۆکییەکان و کۆتایی‌هێنان بە کار. یاسای کار، ژمارە 35ی ساڵی 2007 (Labour Law No. 35 of 2007) هێشتا لەلایەن وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتییەوە وەک یاسایەکی بەردەست لیست کراوە، هەرچەندە یاسا فەرمییەکان و جێبەجێکردنی کرداری لەوانەیە جیاواز بن. بەڵگەی نووسراوی کار، تۆمارەکانی مووچە و مۆڵەت، هۆکارەکانی دەربڕین لە کار، دۆخی مۆڵەتی کار و دەستگەیشتن بە ڕێکارەکانی سکاڵاکردن دەتوانن کاریگەرییان لە مامەڵەکردن لەگەڵ ناکۆکییەکە هەبێت. یاساکانی کۆچ بابەتەکانی چوونەژوورەوە، ڤیزا، نیشتەجێبوون، کار، خوێندن، پاراستن و هاوڵاتیبوون دەگرنەوە. ڕێکارە فەرمییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی وەزارەتی کاروباری دەرەوە، نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییە ئەفغانییەکان، وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتی کار پەیوەندیدارن. مۆڵەتی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی جیاوازێکی بەڵگەدارکراوی گشتی دیاری نەکراوە، و جێبەجێکردنی کرداری دەتوانێت بە نوێنەرایەتیی بەرپرسیار و کەیسی تاکەکەسییەوە پەیوەست بێت. یاسای تاوان پەیوەندی بە تاوانەکان، لێکۆڵینەوەکان، پرۆسەکانی دادگا، سزاکان و مافەکانی تۆمەتباران، کەسانی سزادراو و قوربانییەکانەوە هەیە. جێبەجێکردنی ئێستا تێکەڵەیەکە لە لێکدانەوەکانی شەریعەت و حەنەفی، فەرمانەکان، یاساکانی بڵاوکراوە لە ڕۆژنامەی فەرمی (Official Gazette) و یاسا کۆنەکانی هێشتا بەکارهاتوو. جێبەجێکردن دەتوانێت بە ناوچە جیاواز بێت و لە کاتی پرۆسەکاندا شوێنکەوتنی بۆ قورس بێت. پاراستنی بەکارهێنەر کڕین، خزمەتگوزاری، گرێبەست، بەرهەمە داراییەکان، پێشنیارە دیجیتاڵییەکان و کاڵا بنەڕەتییەکان دەگرێتەوە. یاسای پاراستنی بەکارهێنەر (Consumer Protection Law) کە لە ساڵی 2016 بڵاوکراوەتەوە، زانیاریی ڕاست، نرخەکان، لیبڵەکان، کوالێتی و ڕیکلامی گومڕاکەر دەخاتەڕوو. جێبەجێکردن پارچەپارچەیە، بۆیە سکاڵا زۆرجار لەلایەن دابینکەرەوە دەست پێدەکات و دواتر دەتوانێت بگات بە دەسەڵاتی بەرپرسیاری بواری پەیوەندیدار یان دادگا. یاسای مەدەنی پەیوەندییە تایبەتییەکان لەنێوان کەسان و ڕێکخراوەکاندا ڕێکدەخات، لەوانە گرێبەستەکان، موڵک، خێزان، میرات، بەرپرسیارێتی، پرۆسەکانی دادگا و جێبەجێکردن. کۆدی مەدەنیی ساڵی 1977 (1977 Civil Code) و کۆدی پێشووی پرۆسەی مەدەنی هێشتا وەک سەرچاوە بەکاردێن، بەڵام ڕاپۆرتەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان جێبەجێکردنیان لە سەرانسەری وڵاتدا لە کردەوەدا نادڵنیادار دەزانن. یاسا بنەما شەریعەتییەکان، فەرمانەکان و ڕێنماییە بەشێک بڵاونەکراوە یان زارەکییەکانیش دەتوانن کاریگەری لە ناکۆکییەکانی یاسای تایبەت هەبێت. هەر کەسێک لەگەڵ کێشەیەکی یاسایی لە ئەفغانستاندا مامەڵە دەکات، پێویستە بابەتەکە، دەسەڵاتی بەرپرسیار، کردەوەی ناوخۆیی جێبەجێکراو و ئەو بەڵگانەی ڕاستییە پەیوەندیدارەکان دەسەلمێنن دیاری بکات.