Afg‘onistondagi kasbiy mehnat dehqonchilik va chorvachilik, konchilik, ishlab chiqarish, qurilish va ta’mirlash, ulgurji va chakana savdo, mehmondo‘stlik, transport, ta’lim, sog‘liq va ijtimoiy xizmatlar, moliya, buxgalteriya, yuridik xizmatlar, muhandislik, fan, OAV, madaniyat, xavfsizlik, uy mehnati va gumanitar faoliyatni o‘z ichiga oladi. Mahalliy atamalardan کار (kar) — ish, وظیفه (wazifa) — ish yoki lavozim, مسلک (maslak) va حرفه (herfa) — kasb yoki hunar, کارگر (kargar) — ishchi ma’nosida qo‘llanadi. Keng tarqalgan kirish yo‘llari: oila va jamoa tarmoqlari, uy xo‘jaligi korxonalari, o‘zini o‘zi ish bilan ta’minlash, ustaxonada o‘rganish, haq to‘lanadigan yoki to‘lanmaydigan shogirdlik, ish joyida o‘rganish hamda kunlik yoki mavsumiy ish haqi evaziga mehnat qilish. Rasmiy malaka texnik va kasbiy ta’lim, qisqa kurslar, universitetlar yoki kasbiy hujjatlar orqali olinishi, so‘ng muayyan lavozimga ishga qabul qilishga olib kelishi mumkin. Tartibga solinadigan kasblarda bunga hujjatlarni tekshirish, baholash qarori va ro‘yxatga olish yoki litsenziya qo‘shiladi. Sog‘liqni saqlash kasblari akademik va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni talab qiladi; malakani ko‘rib chiqish taxminan 3–5 ish kuni olishi xabar qilingan, ammo baholash va litsenziyalash qarori mas’ul idoraga bog‘liq. Shifokorlar va boshqa tibbiyot xodimlariga litsenziya kerak; o‘qituvchilar, davlat xizmati lavozimlari va haydovchilarga qo‘yiladigan talablar esa sohaga xos. Mehnat va ijtimoiy ishlar vazirligi, Ta’lim vazirligi va texnik-kasbiy idoralar, Sog‘liqni saqlash vazirligi, Tibbiyot kengashi, litsenziyalash va ro‘yxatga olish idoralari, transport idoralari hamda viloyat boshqarmalari turli vazifalarni bajarishi mumkin. Chet el malakalari va ishlash ruxsatnomalari ham tegishli idora va sohaga bog‘liq. Ish sharoitlariga ko‘pincha norasmiy, mustaqil, oilaviy, kunlik yoki mavsumiy mehnat kiradi; daromad beqaror, qamrov yoki ijro esa cheklangan bo‘lishi mumkin. Qurilish, konchilik, qishloq xo‘jaligi, ustaxonalar va transportda mehnat xavfsizligi bilan bog‘liq alohida xavflar bor. Ayollar rasmiy iqtisodiy faoliyatga kirishda keskin cheklovlarga duch keladi. UNDPning 2024-yilgi uy xo‘jaliklari ma’lumotida mehnat yoshidagi ayollarning taxminan 6–7 foizi, erkaklarning esa 83–84 foizi ish bilan band ekani qayd etilgan. Ayollarga tegishli korxonalar, uyda ishlab chiqarish va gumanitar yoki tirikchilik loyihalari hujjatlashtirilgan muqobillar bo‘lsa-da, ularga kirish viloyat, hujjatlar, xavfsizlik va mahalliy qoidalarga qarab o‘zgaradi. Keng tarqalgan o‘sish yo‘li shogirddan malakali ishchiga, ustaga yoki mustaqil ishlovchiga, keyin esa kichik korxona yuritishga o‘tishdir; rasmiy malaka ixtisoslashgan yoki tartibga solinadigan rollarga o‘tishni qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Malakani tan olish va sertifikatlash tizimlari hujjatlashtirilgan, ammo umummilliy ijro bo‘linib ketgan. Yagona milliy tarif, ko‘rib chiqish muddati yoki martaba pog‘onalari dalillar bilan tasdiqlanmagan. Shu sababli trening, hujjatlar, litsenziya, transport va malakani tekshirtirish xarajatlarini mahalliy darajada aniqlash kerak. Mavjud dalillar bo‘laklangan va ayrim baholar kechikib e’lon qilingan, shu bois ulardan hozirgi umummilliy jami ko‘rsatkichlarni chiqarib bo‘lmaydi.
Afg‘onistondagi kasblar
Afg‘onistonda mehnat qishloq xo‘jaligi, savdo, qurilish, transport, ta’lim, sog‘liqni saqlash, davlat boshqaruvi, texnik xizmatlar, AKT, gumanitar ishlar va boshqa ko‘plab kasb guruhlarini qamrab oladi. Barcha kasblar uchun to‘liq va bir xilda ijro etiladigan ro‘yxat mavjudligini tasdiqlovchi dalil yo‘q; shu bois kirish imkoniyati yagona milliy mezondan ko‘ra lavozim, soha va viloyatga bog‘liq. Odamlar odatda oila yoki jamoa tarmoqlari, o‘zini o‘zi ish bilan ta’minlash, shogirdlik yoki ish jarayonida o‘rganish orqali kirishadi; tartibga solinadigan rollarda esa qo‘shimcha malaka tekshiruvi va litsenziya talab qilinadi.
VivAVia can make mistakes. Check important information.