په افغانستان کې پېرود

عام سیمه‌ییز نومونه بازار، دکان، پلورنځی، مارکېټ او سوداګریز مرکز دي. خوراکي توکي تر ډېره په فزیکي بازارونو او دوکانونو کې پلورل کېږي؛ د غنمو اوړه او وارداتي بنسټیز توکي د پولو، ترانسپورټ او د بازار له شرایطو ډېر اغېزمنېږي. نړیوال بانک په ۴۰ بازارونو کې د خوړو بیې په نږدې وخت کې څاري او د خوړو او کرنې سازمان د بنسټیزو توکو پرچون بیې څاري؛ له دې هېڅ یوه سرچینه په ټول هېواد کې د سوپرمارکېټ یو شان معیار نه جوړوي. د شخصي او کورني پېرود توکو کې د ښکلا توکي، د مینځلو مواد، د نظافت توکي او نور کورني شیان شامل دي چې په دوکانونو، درملتونونو، بازارونو، کورني تولید او وارداتو کې پلورل کېږي. د ټیټ کیفیت، زړو او جعلي توکو د مستندو خطرونو له امله مهر، د پای نېټه، لیبل او اندازه وګورئ. جامې له خیاطانو، ورکشاپونو، بازارونو، نندارتونونو او د ټولنیزې سوداګرۍ له پلورونکو اخیستل کېدای شي؛ پکې افغان جامې، ګنډل، بوټان او لاسي صنایع شامل دي. په ځینو ځایونو کې د ښځو ځانګړي بازارونه شته، خو په ځینو سیمو کې ډېر یې تړل شوي دي، او د تګ راتګ یا محرم شرطونه د پېرودونکو او پلورونکو لاسرسی محدودولای شي؛ د ولایتونو ترمنځ شرایط ډېر توپیر لري. د ټکنالوژۍ پېرود عموماً د موبایل او برېښنايي وسایلو له پلورونکو، ځانګړو دوکانونو او د ټولنیزې سوداګرۍ له پلورونکو کېږي. د افغانستان د معیارونو ملي اداره، چې د ANSA په نوم هم پېژندل کېږي، د معیارونو او د کیفیت د ازموینې چارې کوي او برېښنايي وسایل هم پکې شامل دي؛ خو په ټول هېواد کې د پلور وروسته خدمتونو یا تضمین شبکه نه ده ثابته شوې. له پلورونکي وپوښتئ چې که وسیله خرابه وي، څه به کېږي، او رسید، د محصول لیبل، عکسونه او د تادیې ثبوت وساتئ. انلاین پېرود شته، خو ټوټه‌ټوټه دی او تر ډېره په ښاري کوچنیو بازارونو کې متمرکز دی. د فېسبوک له لارې سوداګري، د خوراک رسونه او سیمه‌ییز پلېټفارمونه مستند شوي، خو د اوسني ټول‌هېوادني کارونې او د ټولو سوداګرو بشپړ نوملړ نشته. ګرځنده براډبېنډ، د وسایلو لاسرسی، برېښنا، د پته پېژندنې، د سړکونو حالت، امنیت او د ولایتونو ترمنځ لوژستیک پر دې اغېز کوي چې سپارنه ترسره کېږي که نه. افغان پوسټ ۴۶۳ پوست‌خانې، پوستي کوډونه، د پارسل تعقیب او د ۱۹۹ د اړیکو مرکز لري، خو خپاره شوي خدمتونه او نرخونه یې د پرچون توکو د سپارنې یو عام معیار نه جوړوي. له همدې امله د سپارنې وخت، فیسونه، بېرته ستنول او د بدیل شرطونه پر سوداګر او د سپارنې چینل پورې تړلي دي. نغدې پیسې د تادیې اصلي لاره ده. رسمي بدیلونه بانکي حسابونه، د APS یا AfPay کارتونه، د پلور د ځای ټرمینلونه، ATMونه او جواز لرونکې د برېښنايي پیسو ادارې دي. حواله په پراخه کچه د غیررسمي لېږد لپاره کارېږي، خو د پرچون شکایت یا پیسو بېرته اخیستلو لارې نه بدلوي. د افغانستان بانک د برېښنايي پیسو ادارې تنظیموي؛ په نوملړ کې M-Paisa، M-Hawala، My-Money، MTN MoMo، HesabPay، Aurum Pay او Star Pay شامل دي. نړیوال بانک په ۲۰۲۴ کال کې د ۲۰٬۰۰۰ او ۵۰٬۰۰۰ ترمنځ فعال بټوه‌ګانې اټکل کړې. د پیسو تر لېږد مخکې د وړاندې کوونکي جواز، فیس، د پیسو شتون، اخیستونکی او د شخړې د حل لاره تایید کړئ؛ د RTGS او ACH خدمتونه ښايي بند وي، ACSS لا هم لاسي دی، او د ATMونو ترمنځ ګډ کار یوشان نه دی. د مصرفوونکو د ساتنې قانون په ۲۰۱۷ کال کې د پخواني حکومت پر مهال تصویب شو، خو پلي کېدل او د شکایتونو اداره ټوټه‌ټوټه ده. د صنعت او سوداګرۍ وزارت، د مصرفوونکو د چارو ریاست په ګډون، د بیو د کتنې، شکایتونو، جعلي یا زړو توکو، سوداګریزو نښو او اعلانونو د څار په څېر چارې سمبالوي. ANSA د معیارونو، اندازې، لابراتوارونو او د کیفیت کنټرول مسؤلیت لري. د امر بالمعروف او نهي عن المنکر او شکایتونو اورېدلو وزارت بازارونه او دوکانونه څاري او ښايي د ځینو اړینو توکو، احتکار، لوړو بیو، دوکې او د وزن یا اندازې ستونزې وڅېړي. د شکایت لارې د ادارې له مخې توپیر لري، او په ټول هېواد کې د بېرته ستنولو، بدلولو یا تضمین یو شان اوسنی معیار یا د پروسس تضمین شوی وخت نه دی ثابت شوی. د پېرود لاسرسی په کابل، هرات، مزار شریف او نورو ولایتي مرکزونو کې عموماً ډېر دی، ځکه ډیجیټلي خدمتونه، لوژستیک او مالي خدمتونه هلته ډېر موندل کېږي. لرې پرتې سیمې ښايي د پتو، بانکدارۍ، مخابراتو، د استازو د پیسو د شتون او سپارنې له کمزورو انتخابونو سره مخ وي. د پرچون بیې د بازار، وارداتو، د اسعارو تبادلې او ترانسپورټ پورې تړلې دي؛ رسمي نرخ‌پاڼې یوازې ځینې اړین توکي رانغاړي. د پایښت کړنې تر ډېره غیررسمي دي. ANSA د معیارونو او چاپېریال مسؤلیتونه لري، او د چاپېریال ساتنې ملي اداره د پېرود پر مهال د بیاکارېدونکو ټوکر کڅوړو کارول هڅوي؛ خو په ټول هېواد کې د چاپېریالي نښې، د تولیدوونکي پراخ مسؤلیت، د بېرته سپارلو، بیاکارونې یا ترمیم او بیا ډکولو شبکه نه ده ثابته شوې. له همدې امله د کثافاتو کمول یا د کڅوړو بیاکارول داوطلبانه عملي انتخاب دی، نه په ټول هېواد کې د پلي کېدونکي پېرود معیار.