Анъанаҳои афғонӣ низоми ягонаи миллӣ нестанд. Оилаҳо, хешовандони калонсол, маҳаллаҳо, ҷомеаҳои ҳунарманд ва устодони ботаҷриба (устодон) одат ва маҳоратро одатан ғайрирасмӣ мерос мегузаронанд. Вазорати иттилоот ва фарҳанг, Раёсати фарҳанги мардумӣ ва Идораи мероси фарҳангии ғайримоддӣ амалияҳои интихобшударо ҳуҷҷатгузорӣ мекунанд; Осорхонаи таҳқиқотии мардумшиносии Академияи илмҳои Афғонистон либос, ҷавоҳирот, ашёи рӯзгор ва коркарди филизро аз вилоятҳо ва ҷомеаҳои гуногун нигоҳ медорад. Хизматрасонии саросарии дорои қоидаҳои яксони дастрасӣ, маблағ ё иҷозат вуҷуд надорад. Давраи солона Наврӯзи форсии баҳориро тақрибан 21 март ва шаби охири тирамоҳро, ки оғози офтоби зимистонаро нишон медиҳад, (Ялдо ё Чилла) дар бар мегирад. Ялдо одатан дар хонаи хешовандони калонсол таҷлил мешавад; чароғҳо рамзи нур ва покии обанд ва меваҳои сурх, аз қабили анор, тарбуз, лаблабу, унабӣ ё ангур пешкаш мешаванд. Наврӯз соли 2024 ба рӯйхати мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд; Ялдо/Чилла қаблан соли 2022 илова шуда буд. Таҷлили Наврӯз тибқи Қонуни амалкунандаи амр ба маъруф ва наҳй аз мункар манъ аст; 21 марти соли 2026 боз огоҳӣ дода шуд. Манъи Ялдо 24 декабри соли 2023 эълон ва баъдан ба ин қоидаҳо дохил карда шуд. Татбиқ дар минтақаҳо фарқ мекунад; дар Кобул занонро аз зиёратгоҳ баргардонданд, дар ҳоле ки мардонро роҳ доданд. Расму одатҳои оилавӣ хешутаборӣ, дастгирии иҷтимоӣ, миёнаравӣ ва тартиби издивоҷро шакл медиҳанд. Номзадӣ метавонад пеш аз ақди никоҳи исломӣ (никоҳ) сурат гирад. Ҳангоми издивоҷ изҳори мутақобилаи нияти издивоҷ (иҷоб ва қабул) ва шоҳидон қисми раванди динӣ мебошанд. Тибқи фармони соли 2021 розигии мусбати зани болиғ зарур аст ва туҳфаи мувофиқашудаи арӯсӣ (маҳр) ба зан тааллуқ дорад. Талабҳои марбут ба тӯй (валвар, бобайрӣ, туёна ва хушӣ), инчунин талабҳои иловагии ғизо ё либос бо фармони соли 2025 манъ шуданд. Ҳамин фармон маҳри аз ҳад зиёд, меҳмонхонаю нақлиёти гарон, ҷамъомади омехтаи зану мард, мусиқӣ, рақс ва тирпарронӣ дар тӯйро низ ҳадаф қарор медиҳад. Татбиқ дар маҳалҳо гуногун аст. Бо вуҷуди ин қоидаҳо издивоҷи маҷбурӣ ва кӯдакона идома дорад; додани духтар ё зан барои ҳал кардани қарз ё баҳс (баад) ҳанӯз гузориш мешавад. Гузоришҳои муқоисавӣ 323 мавридро дар соли 2024 ва 746 мавридро дар соли 2025 зикр мекунанд; ин рақамҳо баҳои паҳншавӣ дар саросари кишвар нестанд. Маросими мотам ва таъзия тибқи фармон давраи мотами серӯзаро, аз ҷумла дафнро, дар бар мегирад. Интизор меравад ҳамсоягону хешовандон ба хонаводаи мотамдор бо ғизо кумак кунанд; хайрия ё саҳми садақавӣ ҳатмӣ нест. Интихоби қабристон барои зани фавтида ба расми маҳаллӣ пайравӣ мекунад ва метавонад ба шавҳар ё фарзандони ӯ вобаста бошад; кӯчонидани маҷбурӣ ба қабристони хонаводаи падар рад карда шуд. Либос ҳувияти минтақавӣ ва қавмиро бо зиндагии рӯзмарра ва ҷашнҳо мепайвандад. Намунаҳои маъмул шалвор камиз (либоси суннатӣ), либосҳои гулдӯзишуда, матоъҳои гуногун, ҷавоҳирот ва рӯсарӣ мебошанд. Ҷомеаҳои паштун, тоҷик, ҳазора, ӯзбек, туркман, нуристонӣ ва пашай шаклу маводи гуногунро истифода мебаранд. Қоидаҳои кунунӣ либоси ҷамъиятӣ ва иштирокро, махсусан барои занону духтарон, маҳдуд мекунанд: берун аз хона талаботи пӯшонидани бадан ва рӯй татбиқ мешаванд, ҳамроҳии маҳрам (маҳрам) ва ҷудоии ҷинсӣ метавонанд дастрасӣ ба чорабиниҳоро таъсир диҳанд. Барои мардон низ талабот оид ба риш ва намуди исломӣ вуҷуд дорад. Аз ин рӯ, либоси меросмонда ва маҳдудиятҳои кунунии давлатиро бояд ҷудо баррасӣ кард. Созин (рубоб ё Рабоб), ки аз чӯби тут сохта мешавад, анъанаи устувори мусиқии афғонӣ ва минтақавӣ аст. Устодони ботаҷриба сохт ва навохтани онро аксаран бо омӯзиши амалӣ ва дар дохили оила мерос медиҳанд. Мусиқии рубоб бо тӯй, ҷашн, маросими мотам, ҷамъомад ва табобати суннатӣ алоқаманд аст; ҳамзамон мақомот мусиқиро дар тӯй, расона ва нақлиёт маҳдуд мекунанд ва боздоштҳо ва дастурҳои вобаста ҳуҷҷатгузорӣ шудаанд. Аз ин рӯ, имконияти бехатари иҷрои оммавӣ дар саросари кишварро фарз кардан мумкин нест. Бофандагии қолин, аз ҷумла дар Бомиён, аҳаммияти минтақавии калон дошта, кори оилавӣ ё устохонаро бо даромад ва бозорҳои маҳаллӣ мепайвандад; лоиҳаҳои ҳуҷҷатшуда аксаран занон ва гурӯҳҳои осебпазирро фаро мегиранд. Истеҳсоли суннатии абрешим силсилаи аз дарахти тут то кирмаку пилла ва кашидани ришта, ресандагӣ, рангкунӣ ва бофандагиро дар бар мегирад. Матоъҳои абрешимӣ, қолинҳо, роҳравпӯшҳо ва пардаҳо метавонанд дар тӯй, мотам ва ҷамъомадҳои оилавӣ истифода шаванд. Наққошии миниётура бо сабки Беҳзод дар устохонаҳои хусусӣ, галереяҳо, донишгоҳҳо ва муассисаҳои давлатӣ ё хусусӣ тавассути шогирдӣ ва омӯзиши амалӣ мерос мегузарад; он ҳикоя, афсона ва арзишҳоро низ интиқол медиҳад. Кандакории чӯби нуристонӣ бар асари муҳоҷират, низоъ ва иваз шудани мавод ва усулҳои сохтмони суннатӣ заиф шудааст; бисёр ҳунармандони ҳуҷҷатшуда ҳоло дар Кобул кор мекунанд. Гулдӯзӣ, ҳунари нассоҷӣ, заргарӣ ва коркарди филиз асосан амалияҳои минтақавӣ, оилавӣ ё ҳунармандӣ мемонанд. Низоъ, муҳоҷират, шаҳрнишинӣ, тағйири бозор ва маводи ивазкунандаи арзонтар интиқоли анъанаро душвортар мекунанд. Маҳдудият ба ҷашнҳо, мусиқӣ, тасвирҳо ва иштироки оммавии занону духтарон низ ба намоёнӣ ва амалия таъсир мерасонад. ЮНЕСКО ба шароити душвори фарҳангӣ ва офатҳои табиие, ки ба ҳифз таъсир доранд, ишора мекунад. Аз ин рӯ, идомаи анъана махсусан дар хонаводаҳо, ҷомеаҳои маҳаллӣ ва устохонаҳо намоён аст. Маълумот оид ба танзими давлатӣ ва дастрасии ҷамъиятӣ вазъро то 4 сентябри соли 2026 инъикос мекунад.
Анъанаҳо дар Афғонистон
Анъанаҳои Афғонистон расму одатҳо, рамзҳо ва шаклҳои ба меросмондаи баёнро дар ҳаёти оилавӣ, давраи солона, либос, мусиқӣ ва ҳунарҳои дастӣ дар бар мегиранд. Онҳоро асосан хонаводаҳо, маҳаллаҳо, ҷомеаҳои динӣ ва иҷтимоӣ ва устохонаҳо мерос мегузаронанд. Амалияи онҳо вобаста ба минтақа, гурӯҳи қавмӣ, муҳити шаҳрӣ ё деҳотӣ ва танзими кунунии давлатӣ фарқ мекунад.
VivAVia can make mistakes. Check important information.