Բիզնեսը Հայաստանում

Հայաստանում ձեռնարկատիրական գործունեությունը հաճախ անվանում են բիզնես (biznes), իսկ ձեռնարկատիրությունը՝ ձեռնարկատիրություն (dzernarkatirut’yun)։ Այն ներառում է ապրանքների վաճառք, ծառայությունների մատուցում, արտադրություն, գյուղատնտեսություն, տեխնոլոգիաներ, առևտուր և եկամուտ ստանալու նպատակով ինքնուրույն իրականացվող բազմաթիվ այլ գործունեություններ։ Մեկ հիմնադիր կարող է գործել որպես անհատ ձեռնարկատեր, իսկ մեկ կամ մի քանի հիմնադիր կարող են ստեղծել իրավաբանական անձ, օրինակ՝ սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն։ Ճիշտ ձևը կախված է պատասխանատվությունից, սեփականությունից, ներդրումներից, վարչարարությունից և շահույթը տնօրինելու եղանակից։ Իրավաբանական անձը սովորաբար առանձնացված է իր սեփականատերերից, մինչդեռ անհատ ձեռնարկատերն ավելի անմիջականորեն կապված է ֆիզիկական անձի հետ։ Սահմանափակ պատասխանատվությունը կարող է նվազեցնել անձնական որոշ ռիսկերը, սակայն չի պաշտպանում յուրաքանչյուր երաշխավորությունից, անօրինական գործողությունից կամ վատ փաստաթղթավորված գործարքից։ Պաշտոնական մեկնարկը ներառում է կառուցվածքի, անհրաժեշտության դեպքում՝ անվանման, պաշտոնական հասցեի, սեփականատերերի, կառավարման և գրանցվող գործունեության տեսակների ընտրությունը։ Այնուհետև բիզնեսին անհրաժեշտ են համապատասխան հարկային, հաշվապահական, բանկային, հաշիվների դուրսգրման և փաստաթղթերի պահպանման գործընթացներ։ Հարկային ռեժիմը կարող է տարբեր լինել՝ կախված գործունեությունից, կառուցվածքից, չափից և այլ պայմաններից։ Հիմնադիրը պետք է համակարգն ընտրի իրական բիզնես մոդելի հիման վրա՝ չենթադրելով, որ առաջին հայացքից ամենապարզ տարբերակը միշտ հարմար կմնա։ Պայմանագրերը հստակեցնում են, թե ինչ է մատակարարվելու, ինչ գին է սահմանվում, ինչպես և երբ է կատարվելու վճարումը, ինչ որակ է ակնկալվում, ինչպես են կարգավորվում մտավոր սեփականությունը և գաղտնիությունը, և ինչ է տեղի ունենում խնդրի առաջացման դեպքում։ Գրավոր պայմանները հատկապես օգտակար են նոր կամ միջազգային գործընկերների հետ աշխատելիս։ Աշխատողներ վարձող բիզնեսները դառնում են գործատուներ և պետք է կառավարեն աշխատանքային պայմանագրերը, աշխատավարձերի հաշվարկը, աշխատավայրի կանոնները և անվտանգությունը։ Բիզնեսները կարող են նաև ներգրավել իրական անկախ կապալառուների, սակայն կիրառվող անվանումը պետք է համապատասխանի աշխատանքային հարաբերության փաստացի բնույթին։ Որոշ գործունեություններ պահանջում են լիցենզիաներ, թույլտվություններ, մասնագիտական որակավորումներ, արտադրանքի նկատմամբ գործող կանոնների պահպանում կամ ստուգումներ։ Հիմնադիրը պետք է ստուգի այդ պահանջները նախքան վարձակալության պայմանագիր կնքելը, մասնագիտացված սարքավորում գնելը կամ կարգավորվող ծառայություն գովազդելը։ Հայաստանը կարող է աջակցել տեղական, տարածաշրջանային, առցանց և արտահանման ուղղվածություն ունեցող բիզնեսներին։ Սովորական սահմանափակումներն են փոքր ներքին շուկան, խոշոր կենտրոններից դուրս անհավասար պահանջարկը, ֆինանսավորման սահմանափակումները, գործընկերներից կախվածությունը և աճի վարչական բեռը։