არჩევნები სომხეთში

სომხეთში არჩევნები რეგულირდება კონსტიტუციითა და საარჩევნო კანონმდებლობით. სისტემა ერთმანეთისგან განასხვავებს ეროვნულ საპარლამენტო არჩევნებს, ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებსა და პრეზიდენტის არაპირდაპირ არჩევას. მოქალაქეები ირჩევენ სომხეთის ეროვნულ ასამბლეას (National Assembly) საპარლამენტო არჩევნებში წარმომადგენლობის განსაზღვრისთვის. პოლიტიკური პარტიები და ალიანსები წარადგენენ კანდიდატთა სიებს, ხოლო მანდატები ძირითადად ნაწილდება პროპორციული წარმომადგენლობის საფუძველზე, მიღებული ნამდვილი ხმებისა და მოქმედი საარჩევნო წესების შესაბამისად. საპარლამენტო შედეგი გავლენას ახდენს მთავრობის ფორმირებაზე. ეროვნული ასამბლეა კონსტიტუციით განსაზღვრული საპარლამენტო პროცედურის გზით ირჩევს პრემიერ-მინისტრს, ამიტომ ამომრჩევლები აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელობაზე გავლენას ძირითადად საპარლამენტო არჩევნებში საკუთარი არჩევანით ახდენენ. პრეზიდენტს ყველა ამომრჩეველი პირდაპირ არ ირჩევს. პრეზიდენტს ეროვნული ასამბლეა ირჩევს, რაც ასახავს სომხეთის მმართველობის საპარლამენტო ფორმასა და ამ თანამდებობის უფრო შეზღუდულ პოლიტიკურ როლს. ადგილობრივი არჩევნები თემის თვითმმართველობას ეხება. თემის სამართლებრივი მოწყობის მიხედვით, ამომრჩევლები ირჩევენ საბჭოს ან მონაწილეობენ პროცესში, რომელიც ადგილობრივ წარმომადგენლობასა და ხელმძღვანელობას განსაზღვრავს. ერევანში მოქმედებს საბჭოზე დაფუძნებული საქალაქო სისტემა. მცხოვრებლები პარტიული ან ალიანსის სიებით ირჩევენ ერევნის უხუცესთა საბჭოს (Council of Elders), ხოლო საბჭოზე დაფუძნებული პროცესი განსაზღვრავს მერს და არა ცალკე, ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებული საპრეზიდენტო არჩევნების მსგავს კენჭისყრას. ცენტრალური საარჩევნო კომისია (Central Electoral Commission), რომელსაც ხშირად CEC-ს უწოდებენ, მართავს ეროვნულ საარჩევნო ჩარჩოს. ტერიტორიული და უბნის საარჩევნო კომისიები ქვედა დონეებზე კენჭისყრის ორგანიზებას ახორციელებენ, მათ შორის ამომრჩეველთა მომსახურებას, ბიულეტენების დამუშავებას, დათვლასა და შედეგების მომზადებას. ჩვეულებრივ, ამომრჩეველი ამოწმებს რეგისტრაციისა და საარჩევნო უბნის შესახებ ინფორმაციას, საარჩევნო უბანზე ადასტურებს ვინაობას, იღებს ბიულეტენს, ფარულად აღნიშნავს არჩევანს და ბიულეტენს საარჩევნო ყუთში ათავსებს. ამის შემდეგ საარჩევნო მოხელეები ხმებს ითვლიან და შედეგებს დადგენილი პროცედურების შესაბამისად აღრიცხავენ. ძირითადი გარანტიებია თანაბარი საარჩევნო უფლებები, ფარული კენჭისყრა, დაკვირვება, დათვლის დოკუმენტირება და საჩივრის სამართლებრივი პროცედურები. ეს გარანტიები რისკს ამცირებს, მაგრამ ყველა უთანხმოებას ვერ აქრობს; ამიტომ დროული მტკიცებულებები და განხილვის სწორი არხი კვლავ მნიშვნელოვანია.