Շրջակա միջավայրը Հայաստանում

Հայերենում շրջակա միջավայրի համար օգտագործվում է «շրջակա միջավայր» (shrjaka mijavayr) արտահայտությունը։ Այն ներառում է օդը, ջուրը, հողը, կլիման, լանդշաֆտները, բույսերը, կենդանիները և դրանց վրա ազդող մարդկային գործունեությունը։ Հայաստանը ծովից զուրկ, լեռնային երկիր է, որտեղ փոքր տարածքում կան բազմաթիվ տարբեր բնական գոտիներ։ Սևանա լիճ (Lake Sevan) կոչվող ջրային մարմինը Հայաստանի ամենամեծ և ամենակարևոր քաղցրահամ ջրային պաշարն է, իսկ գետերը, աղբյուրները, անտառները, խոտհարքները և խոնավ տարածքները աջակցում են համայնքներին ու վայրի բնությանը։ Շրջակա միջավայրի պահպանության պարտականությունները կիսվում են պետական հաստատությունների և տեղական համայնքների միջև։ Պետական մարմինները ձևավորում են քաղաքականությունը, վերահսկում բնական պաշարները, կառավարում պահպանվող տարածքները և գնահատում խոշոր նախագծերը, մինչդեռ համայնքները սովորաբար զբաղվում են տեղական մաքրությամբ, թափոնների ծառայություններով, կանաչ տարածքներով և որոշ տեղական բնապահպանական խնդիրներով։ Օդի աղտոտվածությունն առավել նկատելի է խոշոր քաղաքներում և բանուկ ճանապարհների, արդյունաբերական տարածքների, հանքերի ու շինարարական վայրերի մոտ։ Տրանսպորտային արտանետումները, փոշին, ջեռուցումը և արդյունաբերական գործունեությունը կարող են նվազեցնել օդի որակը, հատկապես այն վայրերում, որտեղ հովիտներն ու եղանակային պայմանները պահում են աղտոտված օդը։ Ջրի պաշտպանությունը ներառում է խմելու ջրի աղբյուրները, գետերը, ստորերկրյա ջրերը, ոռոգման ցանցերը և Սևանա լիճը։ Աղտոտումը, ջրի անարդյունավետ օգտագործումը, վնասված ենթակառուցվածքները և գյուղատնտեսության կամ արդյունաբերության ճնշումը կարող են ազդել ինչպես մարդկանց, այնպես էլ էկոհամակարգերի վրա։ Թափոնների կառավարումը սովորաբար սկսվում է համայնքային հավաքումից, սակայն տեսակավորման և վերամշակման հնարավորությունները ամենուր նույնը չեն։ Ապօրինի աղբաթափումը, թափոնների այրումը, պլաստիկի աղտոտումը և թափոնների հեռացման վատ կառավարվող վայրերը կարող են վնասել հողը, ջուրը, օդը, կենդանիներին և մոտակա համայնքներին։ Հայաստանն ունի հարուստ կենսաբազմազանություն, քանի որ լեռները ստեղծում են բազմաթիվ կենսամիջավայրեր։ Պահպանվող տարածքներն օգնում են պահպանել անտառները, ալպյան մարգագետինները, խոնավ տարածքները, հազվագյուտ տեսակները և կարևոր լանդշաֆտները, սակայն պաշտպանությունը պետք է համադրվի նաև գյուղատնտեսության, զբոսաշրջության, արածեցման, էներգետիկայի, հանքարդյունաբերության և տեղական կենսապահովման հետ։ Խոշոր շինարարական, հանքարդյունաբերական, էներգետիկ և ենթակառուցվածքային նախագծերը կարող են իրականացվելուց առաջ պահանջել շրջակա միջավայրի գնահատում։ Այդ գնահատման նպատակն է բացահայտել հավանական վնասը, համեմատել այլընտրանքները, նախատեսել պաշտպանիչ միջոցներ և հնարավորություն տալ հաշվի առնելու հանրային մտահոգությունները։ Հայաստանն ունի էներգաարդյունավետության, վերականգնվող էներգիայի, հասարակական տրանսպորտի, ջրի խնայողության, վերամշակման, բնապահպանական զբոսաշրջության և հողերի վերականգնման բարելավման հնարավորություններ։ Առաջընթացը կարող է սահմանափակվել ծախսերով, հնացած համակարգերով, անհավասար կիրառմամբ, տեղական կարողությունների պակասով և կարճաժամկետ եկամտի ու երկարաժամկետ բնապահպանական առողջության միջև հակասություններով։