La stòria d’Austria

Ël teren ëd l’Austria d’ancheuj a l’é su dle vie important për traversé l’Europa sentral. Për sòn, da temp antich, a-i son scontrasse diferent popolassion, lengo, spassi commercial e domin. Ant ël Mediev a son nassù pais e territòri ëd domin da andoa a son peui vegià fora ij Bundesländer austriac. Abbassie, sità, cascine e castel a l’han segnà la società e ël paisagi. Për tanti secol, la cà d’Asburgo a l’ha governà Austria e tanti àutri territòri. Vienne a l’é diventà un centro politic e cultural d’un imperi con tante lengo. La monarchia asburgica e, pi tard, l’Austria-Ungheria a unìo tanti pòpol, religion e lengo. Sta convivenza a l’ha portà scambi cultural, ma ëdcò contrast për ël poder, ij dirit e l’autodeterminassion nassional. Dòp la Prima Guera Mondial, la monarchia a l’é andaita a tòch e a l’é nassùa la Repubblica d’Austria, un Stat pi pìcol. La crisi economica, la violensa politica e ij gran contrast social a l’han pësantà la democrassia neuva. An j’agn Trenta la democrassia a l’é stàit sostituìa da un regime autoritari. Dòp, Austria a l’é diventà part dël Reich tedesch nassional-socialista, e tanti austriac a l’han partissipà a la persecussion e a la guera, mentre d’àutri a l’han resistù o a son stàit lor stess perseguità. Dòp la Segonda Guera Mondial, la repùblica a l’é stàita ristabilìa e ij poder allié a l’han occupà ël pais. Ël Tratat ëd Stat e la neutralità permanenta a son diventà pont ëd riferiment important për la Segunda Repubblica. La ricostrussion, la colaborassion democràtica e l’aument ëd lë bensté a l’han cambià ël pais. L’immigassion, le riforme social e l’adesion a l’Union Europea a l’han rendù Austria pi divers e pì ligà a l’Europa. La stòria as peul vëdde an Austria an ij monument, ant ij paisagi urbà, an ij museu, an le memòria ëd famija e an ij pòst ëd commemorassion. Tratela con responsabilità a vol dì conteje ëdcò le esperiense scomode, la prospetiva ëd le vitime e la partissipassion ëd ij colpevòj austriac.