Әзербайжанда дөйөм милли һәм урындағы тауыш биреүҙең бер нисә төрө бар. Төп формалары — президент һайлауы, парламент һайлауы, муниципаль һайлауҙар һәм референдумдар. Президент һайлауында һайлау хоҡуғына эйә граждандар Әзербайжан президентын һайлай. Был маҡсатта ил берҙәм дөйөм милли һайлау округы тип ҡарала, ә һөҙөмтә президент һайлауы ҡағиҙәләре буйынса билдәләнә. Парламент һайлауында һайлаусылар Милли Мәжлес (Milli Məclis) ағзаларын һайлай. Әзербайжан территориаль бер мандатлы округтар системаһын ҡуллана, йәғни һәр округ дөйөм милли партия исемлеге өсөн генә тауыш биреү урынына бер вәкил һайлай. Муниципаль һайлауҙар муниципаль үҙидара органдары (bələdiyyələr) ағзаларын һайлай. Был һайланған органдар урындағы мәсьәләләрҙең сикләнгән даирәһе менән шөғөлләнә һәм сит илдәрҙәге кеүек система буйынса муниципаль мэрҙар итеп һайланмаған, ә башҡарма дәүләт структураһына ҡараған урындағы башҡарма хакимиәт органдары менән буталырға тейеш түгел. Референдум һайлаусыларға ҡарар өсөн тәҡдим ителгән мәсьәләне хуплау йәки кире ҡағыуҙы һорай. Ул туранан-тура тауыш биреү формаһы булып тора һәм дәүләт вазифаһына кандидат һайлауҙан айырылып тора. Һайлауҙарҙы Үҙәк һайлау комиссияһы (Mərkəzi Seçki Komissiyası) — MSK тип аталған орган — етәкләй. Түбәнге комиссиялар округтарҙа һәм һайлау участкаларында эште, шул иҫәптән һайлаусылар исемлектәрен, бюллетендәрҙе, тауыш биреү тәртибен, иҫәпләүҙе һәм рәсми яҙмаларҙы ойоштороуҙы тәьмин итә. Кандидаттар һайлауға законда билдәләнгән күрһәтеү һәм теркәү процедураһы аша инә. Һайлау төрөнә ҡарап, кандидат күрһәтеү сәйәси партияларҙы, һайлаусылар төркөмдәрен йәки үҙ-үҙеңде күрһәтеүҙе үҙ эсенә алырға мөмкин; артабан документтар тикшерелә һәм башҡа рәсми талаптар үтәлә. Тауыш биреү көнөндә һайлаусы ғәҙәттә үҙенә беркетелгән һайлау участкаһына килә, шәхесен раҫлай, тейешле бюллетень ала, уны йәшерен рәүештә тултыра һәм һайлау йәшнигенә һала. Һайлау хеҙмәткәрҙәре артабан тауыштарҙы һанай, рәсми протоколдар төҙөй һәм һөҙөмтәләрҙе комиссиялар системаһы аша тапшыра. Ҡатнашыу сәйәси ҡарашты тыныс юл менән белдерергә мөмкинлек бирә, әммә бер бюллетень генә һәр йәмәғәт мәсьәләһен хәл итмәй. Һайлаусылар кандидаттарҙың бурыстарын, программаларын, йәмәғәт алдындағы эшмәкәрлеген, вәғәҙәләр менән вазифаның реаль вәкәләттәре араһындағы айырманы сағыштырып, мәғлүмәтлерәк һайлау яһай ала.
Һайлауҙар Әзербайжанда
Әзербайжанда һайлауҙар президентты, парламент ағзаларын һәм муниципаль вәкилдәрҙе һайлау өсөн үткәрелә. Референдумдар һайлау хоҡуғына эйә граждандарға айырым йәмәғәт мәсьәләләре буйынса туранан-тура ҡарар ҡабул итергә мөмкинлек бирә. Процесс милли һайлау ҡағиҙәләренә ярашлы үтә һәм һайлау комиссиялары иерархияһы тарафынан ойошторола.
VivAVia can make mistakes. Check important information.