محیط زیست Azərbaycanda

آذربایجان اؤز اؤلچوسونه گؤرَه نادیر دَرَجَه‌دَه مُخْتَلیف منظَرَه‌لَرَه مالیکدیر. یوکسَک داغلار، یارى‌صحرا دوزَنگاهلارى، اورمانلار، کَند تَسَرّوفاتی تورپاقلارى، باتاقلیقلار، لِیْمنَک وولکانلارى و خزر ساحیلی فَرقلی بیتکى‌لَرَه، حیوانلارا و یاشاییش شَکل‌لَرینَه دَستَک وِرِیر. محیط زیست اؤچون آذَربایجانجا ایشلَنیلن تِرمین «محیط زیست»دیر. محیط زیستین ایدارَه اولونماسی هَوانى، سوْیۇ، تورپاغى، جانلى دۆنیانى، اورمانلارى، قورونان اَراضى‌لَرى، توللانتىلارى، طبیعی سَرْوَت‌لَرى و تیکینتی‌نین، صَنایِعین تَسیرلَرینى اَحاطَه اِدیر. آذَربایجانجا «خزر دنیزی» دَییلَن خزر، اؤلکَنین محیط زیستیندَه مَرکَزی یِر توتور. چیرکلَنمَه، سو سَویّیَسینین دَییشمَسی، ساحیل اَراضی‌لَرینین اینکیشافى، بالیقچیلیغا باسقی و یاشاییش محیط‌لَرینَه زَرَر هَم طبیعَتَه، هَم دَه ساحیلین یانین‌دا یاشایان آداملارا تَسیر گؤستَرَه بَیلَر. سوْلَر چایلاردان، سو آنبارلارىندان، یِرآلتى سۇلارىندان، یاغینتى‌لاردان و داغ قاریندان گَلیر. چای سۇلارینین چوخلوغو مَلی سَردلَرى کَچدییینَه و آلیچاقلار نِسبَتَن قوراقد اولدوغونا گؤرَه، سوْیون دیقّتْلَه سَخلانماسى، سۇوارما، چیرکلَنمَه‌یه نَظارَت و آیلَوی تَسَرّوفاتلارىندا سوْیَ قَنآَت اَتمَک اَهمییَتْلیدیر. هَوانین کِیفیتینَه یول هَرَکَتى، ایستیلیک سیستم‌لَرى، تیکینتی توزو، صَنایِع، نفت و قاز فَالییّتی تَسیر گؤستَرِیر. شَرایِط مَرکَزی باکى‌دا، صَنایِع اَراضی‌لَرین‌دَه، کِچیک شَهَرْلَردَه، داغ یاشاییش مَحَلّْلَریندَه و کۆلَکلی ساحیل یِرْلَریندَه چوخ فَرقلی اولا بَیلَر. توللانتىلار عادَتَن یِرلی عَموُمی خِدمَت‌لَر یا مُقَاوِلَه‌لی اؤپِراتورلار واسیتَسیلَه یِغیلیر، آنجا خدمتین کِیفیتی و آیری توپلاما ایمکانلارى دَییشَه بَیلَر. توللانتینی آزاْلتماق، اَشیالارى تَکْرار ایشلَتمَک و باتِریالارى، یاغلارى، کیمییَوی مادّه‌لَرى و اِلیکترونیک قورغولارى عادى توللانتىلاردان آیرى ساخلاماق، تَکْرار ایشلَنمَه مَحدود اولسا بِلَه، زَرَرى آزالدار. آذَربایجان طبیعَتی میلی پارکلار، دَوْلَت قوروقلارى، یاساقلیقلار، اورمانچیلیغا نَظارَت و تورپاقدان، طبیعی سَرْوَت‌لَردَن ایشلَتمَه قایدَلَرى واسیتَسیلَه قورونور. بو تَدبیرْلَر داغ اورمانلارینی، باتاقلیقلارى، چؤل یاشاییش محیط‌لَرینى، کؤچَن قوشلَرى، نادیر حیوانلارى و یِرلی بیتکى‌لَرى قوروماغا کؤمَک اِدیر. طبیعَتَه تَسیر گؤستَرَه بِلَن لایحَلَر اؤچون اکولوژی اکسپِرتیزا، ایجازَه‌لَر، مونیتورینگ یا بَربا تَدبیرْلَرى لازیم اولا بِلَر. عملدە تَسیرلی قورونما دۆزگۆن پلانلاشدیردان، آیدین مَسؤولییَتدَن، قانونلارین ایشلَتدیلمَسیندَن، ائتمینانلى مَعلوماتدان و عَموُمی دیقّتدَن آسیلىدیر. ایقلیم دَییشیکلییی ایستی‌لِییی، قوراْقلیغى، سوْ سىخینتیسى‌نى، اورمان یانغینی تَکۆلۆکَه‌سینى، آغیر یاغیشلارین وِردییی زَرَرى و کَند تَسَرّوفاتینا، اکوسیستِمْلَرَه باسقی‌نى آرتیرا بَیلَر. داهَا تَمیز اِنِرجی، سَمَرَلی بینالار، داهَا یاخشى عَموُمی نَقلِیّات، سوْدان دیقّتْلَه ایشلَنمَه و طبیعی یاشاییش محیط‌لَرینین قورونماسى هَم دایانیقلیغى، هَم دَه گۆنْلۆک حَیاتی یاخشىلاشدیرا بَیلَر.