Azerbaycan komareke serokkomarî ya yekpare ye. Ev mana yo ke desthilatê neteweyî di dewletekê tenê de kom biyo, ne ke di herêmanê xweser de parve bıbo, û serok di sistemê siyasî de roleke merkezî gıreno. Destûr bingehê qanûnî yê dewleteyî yo. O sazîyên giştî, maf û erkên welatîyan, hilbijartışan, qanûnkerdiş, dadgehan û têkiliyê navbera beşên cuda yên hukumatî rêz dıkeno. Serok serokê dewleteyî yo û beşa îcraî rêberî keno. İdareya serokî û Kabîneyê Wezîran amade kerdiş û pêkanîna siyaseta neteweyî ardim kenê, û wezaretî waranê weke perwerde, tenduristî, aborî, veguhastış û karên hundirî idare kenê. Sazîya qanûnker a neteweyî ya Azerbaycanê, Meclisê Neteweyî (Milli Məclis), endamên xo ra qanûnan nêzîrî û qebul keno, budceya dewletî tesdiq keno û erkên din ên destûrî pêk tîno. Pêşniyazêk bi gelemperî berî ke bıbo qanûn, di rêya nîqaş û dengdayışê fermî ra derbas beno. Dadgehan qanûn tetbîq kenê û nakokiyên qanûnî çareser kenê. Rêxistina dadgehî dadgehanê normal û dadgehanê bilind ra pêk yena, dema ke Dadgeha Destûrî di çarçoveya hêzên qanûnî xo de bi pirsên destûrî mijûl beno. Sazîyên îcraî yên dewletî yên herêmî sistema îcraî ya merkezî di bajar û navçeyan de temsîl kenê. Serokên wan ên tayînkerde gelek karên îdarî yên herêmî idare kenê û alîkarî dıkenê biryarên neteweyî pêk bênê. Komuneyên xweseriya herêmî (bələdiyyələr) sazîyên xweseriya herêmî yên bi dengdayışî ne û berpirsiyarî û çavkaniyên wan tengtir ê. Welatî dıkarê bi dengdayış, partiyên siyasî, komên sivîl, daxwazname, müracaatên giştî, aktîvîteya civakî û têkiliyê qanûnî bi sazîyan beşdar bibê. Di pratîkê de hêza siyasî zêde merkezî ye, û reqabetê siyasî yê serbixwe, protestoya giştî û aktîvîteya medyaya rexnegirî dıkarê bi sînorên girîng re rû bi rû bıbo. Biryarnê giştî gelek caran ji rêberiya neteweyî ra bi rêya wezareti û sazîyên îcraî yên herêmî heta sazîyên ku wan pêk tînin hereket kenê. Niştecihêk bi gelemperî encama herî zelal gıreno dema ke sazîya berpirsiyar tesbît keno, daxwaznameyeke nivîskî ya zelal teslîm keno û delîlê teslîmatê diparêzo. Siyaset derveyê demê hilbijartışan jî tesîrê xo li jiyana rojane nîşan dıdê. Budce, xizmetê giştî, mekteb, rê, rêzikên karobariyê, ardimê civakî û pêşketişê herêmî hemî bi biryarên siyasî û îdarî eleqedar ê, lewma zanîna bingehîn a sazîyan nirxê pratîkî esta.
Siyasetê Azerbaycan de
Siyasetê Azerbaycan de komareke serokkomarî ya bi hukumatê merkezî yê xurt rêxistî ye. Serok, Kabîneyê Wezîran, Meclisê Neteweyî, dadgehan û sazîyên herêmî rolên fermî yên cuda estê. Fehmkerdişê çawayê karê van sazîyan insanan rê dıkarê biryarên giştî bişopînin û rêyên realist ên ragihandışê nerihetan hilbijêrin.
VivAVia can make mistakes. Check important information.