ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ

Sole Proprietorship ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತ City Corporation, Municipality ಅಥವಾ Union Parishad ನೀಡುವ Trade License ಮತ್ತು National Board of Revenue (NBR) ನೀಡುವ e-TIN ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ RJSC ಸ್ಥಾಪನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ. Partnership Firm ಅನ್ನು Partnership Act 1932 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ Registrar of Joint Stock Companies and Firms (RJSC) ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಬಹುದು. Private Limited Company, Public Limited Company ಅಥವಾ One Person Company (OPC) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಿದಲ್ಲಿ Name Clearance, Memorandum of Association, Articles of Association, ನಿಗದಿತ ನಮೂನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ RJSC ಸ್ಥಾಪನೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿ, ಶಾಖೆ, ಸಂಪರ್ಕ ಕಚೇರಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಚೇರಿಗೆ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ RJSC ನೋಂದಣಿ ಹಾಗೂ Invest Bangladesh ಅನುಮತಿ ಎರಡೂ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. BanglaBiz ವ್ಯವಹಾರ ಸೇವೆಗಳ ಏಕೀಕೃತ ದ್ವಾರ. ಅದರ Business Starter Package, Name Clearance, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ, ಕಂಪನಿ ಸ್ಥಾಪನೆ, e-TIN ಮತ್ತು Trade License ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗೆ ಮೂರು ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವುದಾಗಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಇದು ಅನುಮೋದನೆಯ ಖಾತರಿಯಲ್ಲ. Know Your Approvals ಕಾರ್ಯವು ಚಟುವಟಿಕೆ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಶೀಲನಾಪಟ್ಟಿ ರಚಿಸುತ್ತದೆ; VAT, ಪರಿಸರ, ಅಗ್ನಿ, ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಆಮದು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಅನುಮತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಮತಿಗಳು ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಆಗಸ್ಟ್ 2026ರಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಸೌಲಭ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಕಚೇರಿಯಡಿ BIDA, BEZA ಮತ್ತು PPPAಗಳ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ Invest Bangladeshಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ Trade License ನೀಡುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗದದ್ದು. ದಾಖಲೆಗಳು, ಶುಲ್ಕ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಮಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಆವರಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. e-TIN ಎಂಬುದು NBRನ 12 ಅಂಕಿಯ ತೆರಿಗೆ ಗುರುತಿನ ಸಂಖ್ಯೆ. BIN ಎಂಬುದು VAT ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ 9 ಅಂಕಿಯ Business Identification Number. ವಹಿವಾಟು BDT 3,000,000 ಮೀರಿದರೆ Turnover Tax Enlistment ಮತ್ತು BDT 8,000,000 ಮೀರಿದರೆ VAT Registration ಅಗತ್ಯವೆಂದು NBR ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಉಂಟಾದ 15 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ನೋಂದಣಿ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಿಗೆ VAT-2.1, VAT-2.2 ಮತ್ತು VAT-2.3, ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ VAT-2.6 ಮತ್ತು ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆಗೆ VAT-2.7 ಸಂಬಂಧಿತ ನಮೂನೆಗಳು. ಈ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವ ಮೊದಲು NBRನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಚಟುವಟಿಕೆ, ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಆವರಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. Department of Environment ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಕೇಳಬಹುದು; Fire Service and Civil Defence e-Fire License ಅಥವಾ e-safety ಅನುಮತಿ ಕೇಳಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ BSTI ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಆಮದು-ರಫ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ Chief Controller of Imports and Exports (CCI&E) ನೀಡುವ Import Registration Certificate ಅಥವಾ Export Registration Certificate ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್, ಆವಿಷ್ಕಾರ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು Department of Patents, Designs and Trademarks (DPDT) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು VAT ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ, ಇನ್‌ವಾಯ್ಸ್ ನೀಡಿ, ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ ರಿಟರ್ನ್ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಪಾವತಿಸಿ. ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿಗಳು RJSCಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆ ರಿಟರ್ನ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯ 21 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ Schedule X; ಸಭೆಯ 30 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್ ಮತ್ತು ಲಾಭ-ನಷ್ಟ ವಿವರ; ನಿರ್ದೇಶಕರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ 14 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ Form XII; ಷೇರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ 60 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ Form XV; ನೋಂದಾಯಿತ ಕಚೇರಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ 28 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ Form VI ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ತಡ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನುಸರಣೆ ವೈಫಲ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ RJSC 225,454 Private Limited Companies, 62,617 Partnership Firms ಮತ್ತು 1,088 OPCಗಳು, ಒಟ್ಟು ಎಲ್ಲ ಘಟಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ 311,831 ನೋಂದಣಿಗಳು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಔಪಚಾರಿಕ ನೋಂದಣಿ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ; ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಸೇರಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ SME Foundation ತನ್ನ Advisory and Business Development Services ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹಾರ ಯೋಜನೆ, ತರಬೇತಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ; WEHelp ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. Bangladesh Bank CMSME ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಮರುಹಣಕಾಸು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. Startup Bangladesh Ltd. ಸಮಗ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಸಮಿತಿ ಅಥವಾ ಮಂಡಳಿ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಈಕ್ವಿಟಿ, ಕ್ವಾಸಿ-ಈಕ್ವಿಟಿ ಅಥವಾ ಅನುದಾನ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಕಂಪನಿ ಷೇರು ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ Form 117 ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಅನುಮೋದನೆಗಳು ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೇಕು. ಮಾಲೀಕತ್ವ, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಅಥವಾ ಕಂಪನಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ RJSC ಸಲ್ಲಿಕೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. Partnership Firm ಸಂವಿಧಾನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ Form V ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಏಕಮಾಲೀಕನ Trade License ಅನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಹೊಸ ಸ್ಥಳೀಯ ಔಪಚಾರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವ್ಯವಹಾರ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕೂ ಒಪ್ಪಂದ, ತೆರಿಗೆ, ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು due diligence ಪರಿಶೀಲನೆ ಬೇಕು. ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಅಧಿಕೃತ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ-ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪೋರ್ಟಲ್ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಕಂಪನಿ ಮುಚ್ಚಲು Companies Act 1994 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ winding-up, liquidator, ಅಂತಿಮ ಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ ಸಲ್ಲಿಕೆಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಕಂಪನಿಯನ್ನು RJSC ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. Partnership Firm ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ Form VI ಬೇಕು. VAT ರದ್ದುಪಡಿಸಲು VAT-2.4 ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ VAT-2.5 ರಿಟರ್ನ್ ಬೇಕು; ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾದರೆ ಅಂತಿಮ ರಿಟರ್ನ್ ನಂತರ 15 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರದ್ದತಿ ಆಗಬಹುದು ಎಂದು NBR ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆ ನಿಂತಾಗ ಅಥವಾ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾದಾಗ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ರದ್ದತಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. Trade License ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಾನುಮತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಿ ಅಥವಾ ರದ್ದುಪಡಿಸಿ; ನೋಂದಣಿ ಮುಗಿದರೆ ತೆರಿಗೆ, VAT ಅಥವಾ ಪರವಾನಗಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ.