ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਰਸਮੀ ਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਆਹ, ਤਲਾਕ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਪਰਸਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹਨ। ਅਣਵਿਆਹੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਲਈ ਕੋਈ ਆਮ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਕਾਹ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਿਆਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ 30 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ, ਇਸਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਵਿਆਹ ਵੱਖਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਹੇਠ ਹਨ। Civil Registration and Vital Statistics (CRVS) ਪੋਰਟਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਹਾਇਕ ਹੈ; ਫੀਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਰਜਿਸਟਰਾਰ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। Child Marriage Restraint Act 2017 ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ 21 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਬਾਲਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਉਪਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ (Upazila Nirbahi Officer), ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ ਦਫ਼ਤਰ ਸਮੇਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਦਖਲ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਾਰਾ 19 ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਵਸਥਾ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਸਰਪਰਸਤ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ Birth Registration Information System (BDRIS) ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਥਾਨਕ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਪਤਾ ਅਰਜ਼ੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਸਕੂਲ, ਨੌਕਰੀ, ਪਾਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ (NID) ਸਮੇਤ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਧਿਕਾਰਕ ਸੇਵਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 60 ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਹੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਰਭਾਵਸਥਾ, ਜਣੇਪੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜਾਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਕਲੀਨਿਕ, ਯੂਨੀਅਨ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਕੇਂਦਰ, ਉਪਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਹਤ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਮਾਂ ਤੇ ਬੱਚਾ ਭਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭ-ਪੂਰਵ ਦੇਖਭਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਣੇਪਾ, ਜਣੇਪੇ ਮਗਰੋਂ ਦੇਖਭਾਲ, ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਨਸਬੰਦੀ, ਨਾਨ-ਸਕੈਲਪਲ ਵੈਸੈਕਟਮੀ (NSV), IUD, ਇੰਪਲਾਂਟ, ਟੀਕੇ, ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਡੋਮ ਵਰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਦਰਾਂ ’ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ 16767 ਹੈ। ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। Muslim Family Laws Ordinance ਦੀ ਧਾਰਾ 9 ਹੇਠ ਪਤਨੀ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਕਾਰਨ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਾਂ Arbitration Council ਕੋਲ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। Family Courts Act 2023 ਵਿਆਹ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ, ਦੰਪਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ, ਮਹਰ (দেনমোহর), ਗੁਜ਼ਾਰਾ, ਸਰਪਰਸਤੀ ਅਤੇ ਹਿਰਾਸਤ ਸਮੇਤ ਮਾਮਲੇ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। Parents Maintenance Act 2013 ਅਤੇ Rules 2023 ਹੇਠ ਸਮਰੱਥ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ, ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਰਹਿਣ ਥਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਾਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੋਈ ਇਕਸਾਰ ਦਰ ਜਾਂ ਸਮਾਂ-ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ। ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ 16430 ਰਾਹੀਂ ਹੈ। Children Act 2013 ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਪਰਸਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਪਾਹਜ ਹਨ, ਸੜਕ ’ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। Child Welfare Boards ਅਤੇ Probation Officers ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਿੱਤ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। Department of Social Services Shishu Paribar, ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਸ਼ਰੇ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਸਮੇਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖਰਾ ਆਮ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਸਰਪਰਸਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪੀ ਦੇਖਭਾਲ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ Guardians and Wards Act 1890 ਹੇਠ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। Domestic Violence (Prevention and Protection) Act 2010 ਹੇਠ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਸਰੀਰਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੰਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਅੰਤਰਿਮ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰਹਾਇਸ਼, ਮੁਆਵਜ਼ਾ, ਹਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਿਰਾਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਖਤਰੇ ਲਈ 999; ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ (VAWC) ਹਾਟਲਾਈਨ 109 ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ 10921 ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। Child Helpline 1098 ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ, ਤਸਕਰੀ ਤੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਲਈ ਰੈਫ਼ਰਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਵਿਚੋਲਗੀ (সালিশ) ਵਿਵਾਦ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਾਗੂ ਅਦਾਲਤੀ ਜਾਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ। ਬਜ਼ੁਰਗ, ਵਿਧਵਾ ਜਾਂ ਅਪਾਹਜ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚੋਣ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭ ਹਨ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025/26 ਲਈ Old Age Allowance ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਜਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਭੱਤੇ ਲਈ ਮਹੀਨਾਵਾਰ 650 ਟਾਕਾ ਅਤੇ Disability Allowance ਲਈ 900 ਟਾਕਾ ਦੀ ਸੰਕੇਤਕ ਰਕਮ ਹੈ। ਲਾਭ ਦੀ ਆਮ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ; ਚੋਣ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਏਜੰਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। Family Card ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪਾਇਲਟ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਮੰਨੋ। ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਾਵਾਂ ਲਈ Department of Women Affairs ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਲਗਭਗ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫੀਸ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਡੀਕ-ਸੂਚੀ ਕੇਂਦਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ ਹਨ।