ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းပင်ႇၵလႃးဒေႇသျ်

ၵၢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းၼႂ်းမိူင်းပင်ႇၵလႃး မီးလၢႆးယူႇႁူမ်ႈလႄႈ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်တင်းတၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ ၵူႈသွင်ၸႂ်၊ ယႃႉၵၢၼ်ၵူႈသွင်ၸႂ်၊ ၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်းလဵင်ႉလူလႄႈ ၵၢၼ်ၵုမ်းလုၵ်ႈမီးၵฎหมายၵူၼ်းႁိူၼ်းတၢင်ႇပိူင်ၽႂ်မၼ်း။ ဢမ်ႇႁၼ်စနစ်မၢႆတွင်းၵူႈလွင်ႈတႃႇၵူၼ်းယူႇႁူမ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၵူႈသွင်ၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵူႈသွင်ၸႂ်ၵူၼ်းၵူႈၸုမ်း။ ၵူႈသွင်ၸႂ် Muslim လူဝ်ႇမၢႆတွင်း။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၵဵဝ်ႇၶွင်ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ် Nikah Registrar၊ သင်ၵေႃႉတၢင်ႇၵေႃႉႁဵတ်းပွႆးၵူႈသွင်ၸႂ် ၽူႈၵူႈၵမ်ႈၼမ်လူဝ်ႇႁၢႆးငၢၼ်းၼႂ်း 30 ဝၼ်း။ ၵူႈသွင်ၸႂ် Hindu၊ Christian လႄႈ ၵူႈသွင်ၸႂ်ၶၢမ်ႈသႃႇသၼႃ ၸႂ်ႉၶွပ်ႇၶႅၼ်ႈၵฎหมายတၢင်ႇပိူင်။ Civil Registration and Vital Statistics (CRVS) portal ၸွႆႈမၢႆတွင်းၵူႈသွင်ၸႂ်လႄႈ ယႃႉၵၢၼ်ၵူႈသွင်ၸႂ်၊ ၵႃႈၸႂ်ႉလႄႈ ၶၢဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယူႇၸွမ်း registrar၊ ၵฎหมายလႄႈ လၢႆးပိုၼ်ႉတီႈ။ Child Marriage Restraint Act 2017 ၼပ်ႉၽူႈၸၢႆးဢႃႇယုတႂ်ႈ 21 လႄႈ ၽူႈယိင်းတႂ်ႈ 18 ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႃႇလွင်ႈၼႆႉ။ ၸုမ်းၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ Upazila လႄႈ Union၊ ပူးတွဲ Upazila Nirbahi Officer၊ Executive Magistrate လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၼၢင်းယိင်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင် ၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸွႆႈမိူဝ်ႈၵူႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတေၵိူတ်ႇပဵၼ်။ ၶေႃႈယွၼ်ႉသီးသႅင်ၼႂ်းပုဒ်မ 19 ပဵၼ်လွင်ႈယွၼ်ႉ၊ လူဝ်ႇၶေႃႈတႅပ်းတတ်းတရားရုံးလႄႈ ၵၢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉၶွင်ပေႃႈမႄႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈၵုမ်းလုၵ်ႈ။ မၢႆတွင်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈပဵၼ်ၼႃႈတီႈတၢင်းၵฎหมาย၊ ႁဵတ်းတၢင်း Birth Registration Information System (BDRIS) လႄႈ ၸဝ်ႈမၢႆတွင်းပိုၼ်ႉတီႈ။ တီႈၵိူတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် လိပ်ႈႁိူၼ်းထူၼ်ႈၸၢင်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ၵၢၼ်ယွၼ်း။ လိၵ်ႈယืนยันၵိူတ်ႇၸႂ်ႉတႃႇႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်၊ passport လႄႈ NID။ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ၸွႆႈတၢင်းၵၢၼ်ပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းထိုင် 60 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းလၢႆးၵၢၼ်။ ၵၢၼ်မၢႆတွင်းတၢႆၵမ်ႈၼမ်ၵွင်ႇၵိုၵ်းမၢႆၵိူတ်ႇဢၼ်မီး၊ ၸွႆႈႁႂ်ႈၸႅင်ႈလွင်ႈသွမ်းၸွႆႈလႄႈ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄပႃႈလင်။ တႃႇပႃးတွင်း၊ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈလႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၵၢၼ်မီးတီႈ community/satellite clinics၊ Union Health and Family Welfare Centres၊ Upazila Health Complexes၊ Mother and Child Welfare Centres လႄႈ ႁူင်းယႃ။ မီးၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းပႃးတွင်း၊ ၵိူတ်ႇလွတ်ႈၽေး၊ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇပႃႈလင်၊ ဝၵ်ႉၸိမ်လႄႈ လၢႆးၵုမ်းၵၢၼ်မီးလုၵ်ႈ မိူၼ် sterilisation၊ NSV၊ IUD၊ implant၊ ၸီႉယႃ၊ ယႃႈမႆႉလႄႈ condom။ ၵၢၼ်လၢႆလၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃႈၸႂ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်းဢွင်ႈၵၢၼ်၊ hotline 16767 ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်း။ ၵၢၼ်လဵင်ႉလူၵဵဝ်ႇၵပ်းၵူႈသွင်ၸႂ်၊ လုၵ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ၽူႈမႄႈၽွင်ႈ။ ၸွမ်းပုဒ်မ 9 Muslim Family Laws Ordinance၊ ၼၢင်းယိင်းၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူး Chairman ဢမ်ႇၼၼ် Arbitration Council မိူဝ်ႈငိုၼ်းလဵင်ႉလူဢမ်ႇပေႃး ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇတဵမ်။ Family Courts Act 2023 ၵုမ်းလွင်ႈယႃႉၵူႈသွင်ၸႂ်၊ ၶိုၼ်းၸႂ်ႉသုၼ်ႇၵူႈသွင်ၸႂ်၊ dower (দেনমোহর)၊ ငိုၼ်းလဵင်ႉလူ၊ ၵၢၼ်ၵုမ်းလုၵ်ႈလႄႈ လွင်ႈယူႇတီႈလုၵ်ႈ။ Parents Maintenance Act 2013 လႄႈ Rules 2023 မၵ်းၼႃႈတီႈလုၵ်ႈၸၢႆးလႄႈလုၵ်ႈယိင်းဢၼ်ႁႅင်းလီတေႃႇပေႃႈမႄႈ၊ ႁူမ်ႈၶဝ်ႈၵိၼ်၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈ၊ ယႃပၢႆးယူႇလီ၊ တီႈယူႇလႄႈ ၵၢၼ်ယူႇၸွမ်းတူဝ်။ ဢမ်ႇမီးၵႃႈမၵ်းမၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈ။ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၵฎหมายၸိုင်ႈမိူင်းမီး 16430။ Children Act 2013 ၵုမ်းၸုမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄပေႃး၊ ဢမ်ႇမီးၽူႈၵုမ်းၵฎหมาย၊ မီးၶၢတ်ႇတူဝ်၊ ယူႇၵၢင်တၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽေးၵၢၼ်ႁုၵ်ႉႁၢႆႉလႄႈ ၸႂ်ႉၽိတ်း။ Child Welfare Boards လႄႈ Probation Officers ၵူတ်ႇၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄဢၼ်မုင်ႈႁႃၽွၼ်းလီလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸွမ်း Children Act 2013။ Department of Social Services ပၼ်ၵၢၼ် Shishu Paribar၊ ႁူင်းၵႅတ်ႇၶႄလႄႈ ၶိုၼ်းတင်ႈတူဝ်။ ဢမ်ႇႁၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈၵူႈလွင်ႈတႃႇၵူၼ်းႁပ်ႉလုၵ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵုမ်းလုၵ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄတၢင်ႇပိူင် ၸႂ်ႉ Guardians and Wards Act 1890 လႄႈ ၸၢင်ႈမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၵฎหมายလႄႈ သႃႇသၼႃတႃႇၵူၼ်း Muslim။ Domestic Violence (Prevention and Protection) Act 2010 ၼပ်ႉၵၢၼ်ႁုၵ်ႉႁၢႆႉတူဝ်၊ ၸႂ်၊ လိင်လႄႈ ငိုၼ်းတွင်းတီႈႁိူၼ်းဢၼ်ယူႇႁူမ်ႈ။ တရားရုံးၸၢင်ႈဢွၵ်ႇၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈၵႅတ်ႇၶႄၸူဝ်ႈၶၢဝ်း၊ တီႈယူႇ၊ ၵႃႈၸၢႆႇၶိုၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵုမ်းလုၵ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄၶိုၵ်ႉ။ police လူဝ်ႇပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈၸွႆႈၵฎหมาย၊ ယႃပၢႆးယူႇလီလႄႈ ၽွင်းငမ်း။ ၽေးယၢမ်းလဵဝ်ႁွင်ႉ 999၊ VAWC hotline 109 လႄႈ 10921 ၸၢင်ႈၼႄလူၺ်ႈၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ၽွင်ႈ။ Child Helpline 1098 ႁဵတ်းၵၢၼ်တင်းဝၼ်းတင်းၶိုၼ်း၊ ၸွႆႈလႄႈၽႄႈၸူးၵၢၼ်ၵဝ်းယႃႉ၊ ၵႃႉၵူၼ်းလႄႈ ၵူႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸမ်ပဵၼ်။ ၵၢၼ်ၵႄႈၽိတ်းဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် (সালিশ) ၸၢင်ႈၸွႆႈၵၢၼ်ၽိတ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇတႅၼ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းတရားရုံး ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်မၢႆတွင်းဢၼ်မီးၽွၼ်းၵฎหมาย။ သွမ်းၸွႆႈသังคမဢၼ်လိူၵ်ႈၸုမ်းလႄႈ မၢႆတွင်းမီးတႃႇၵူၼ်းႁိူၼ်းဢႃႇယုယႂ်ႇ၊ မႄႈမၢႆႁၢင်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းမီးၶၢတ်ႇတူဝ်။ ၼႂ်း fiscal year 2025/26 ၵႃႈၸွႆႈၼႄတူဝ်ယၢင်ႇ 650 taka တေႃႇလိူၼ်တႃႇ Old Age Allowance လႄႈ allowance widow/deserted women၊ 900 taka တႃႇ Disability Allowance။ ဢမ်ႇပၼ်ယืนยันသွမ်းၸွႆႈတႃႇၵူႈၵေႃႉ၊ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈ၊ မၢႆတွင်းလႄႈ ၸၢႆႇတၢင်း mobile financial services ဢမ်ႇၼၼ် agent banking ၶိုၼ်ႈယူႇၸွမ်းၶူင်းၵၢၼ်လႄႈတီႈယူႇ။ Family Card တိုၵ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်စမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽႅၼ်တႄႇ၊ ယႃႇယုမ်ႇဝႃႈမီးတူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်း။ တႃႇမႄႈႁဵတ်းၵၢၼ် ႁူင်းၵႅတ်ႇလုၵ်ႈ Department of Women Affairs ၸွႆႈလုၵ်ႈဢႃႇယုၸဵမ် 6 လိူၼ်ထိုင် 6 ပီၵမ်ႈၼမ်၊ ၵႃႈၸႂ်ႉ၊ ၶၢဝ်းပိုတ်ႇလႄႈ ၶိဝ်လူဝ်ႇၶိုၼ်ႈယူႇၸွမ်းႁူင်း။