ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၼႂ်းမိူင်းပင်ႇၵလႃးဒေႇသျ်

ၶဝ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်လူင်ၼႂ်းမိူင်းပင်ႇၵလႃး၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ် wheat လႄႈ flour ၵေႃႈလႆႈၵိၼ်ၼမ်ၶိုၼ်ႈ။ ႁႆႈၼႃး၊ ၵၢၼ်ၼမ်ႉ၊ ၵၢတ်ႇ haat လႄႈ bazaar၊ ႁၢၼ်ႉ၊ ႁူင်းၶဝ်ႈလႄႈ ၽူႈၶၢႆတီႈၵၢင်တၢင်း ပၼ်ၶူဝ်းတၢင်းၵိၼ်။ ၼမ်ႉပႃမီးၵႃႈၶၢႆသုင်: ၵၢၼ်ၽလိတ်ႉၼမ်ႉပႃႁွတ်ႈ 50.18 lakh metric tonnes ၼႂ်း 2023–24၊ 59.34% မႃးတီႈၵၢၼ်လဵင်ႉၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း၊ 28.13% ၵၢၼ်ၵဵပ်းၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်းလႄႈ 12.53% ၼမ်ႉသမုဒ်။ ၼမ်ႉပႃပၼ်ပရိုတိၼ်တၢင်းတူဝ်သတ်းၵိၼ်ၵမ်ႈၼမ် 60% ၸိုင်ႈမိူင်း။ ၶဝ်ႈၵိၼ်ၵူႈဝၼ်းၸၢင်ႈႁူမ်ႈ bhat၊ dal၊ bhaji ဢမ်ႇၼၼ် tarkari၊ bhorta လႄႈ ၼမ်ႉပႃ၊ ၼိူဝ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် မႆႉၶဝ်ႈၼမ်ႉ။ လၢႆးႁဵတ်းၶဝ်ႈမီးတ้ม၊ ၼึ่ง၊ ၸီႈ၊ bhuna ႁုင်ႁိုင်၊ ယ่าง၊ ႁႅင်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ပဵၼ်မႃးတၢင်း fermentation။ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽၵ်း၊ ၶมิၼ်၊ ၽိတ်ႇ၊ ႁွမ်၊ ၵထိမ်၊ ၶျင်းလႄႈ coriander ၸႂ်ႉၼမ်။ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၽสมၽၵ်းလူၺ်ႈမိုဝ်းၶႂႃ ပဵၼ်ၵၢၼ်ထုၵ်ႇမၢႆ။ ၵၢၼ်ႁပ်ႉတၢင်းႁၢၼ်ႉမီးၶဝ်ႈၵိၼ်ၸွမ်းၵၼ်၊ ပိူင်သၢင်ႈမၢၵ်ႇပႃၼမ်ပိူင်ႈ ပႃႇပိတ်ာ၊ mishti doi၊ jhalmuri၊ fuchka၊ kacchi biryani လႄႈ ၽၵ်းပႃပိုၼ်ႉတီႈၼႄလွင်ႈၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းၵိၼ်လၢႆလၢႆ။ တၢင်းၵိၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၸွမ်းၸိုင်ႈမိူင်း။ ပိုၼ်ႉတီႈၼမ်ႉႁွင်ႈလႄႈ ၼႃးၼမ်ႉထူမ်ႈၸႂ်ႉၶဝ်ႈလႄႈ ၼမ်ႉပႃၼမ်။ ပိုၼ်ႉတီႈတၢင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ၊ Sundarbans လႄႈ Cox's Bazar မီးၼမ်ႉပႃပၢင်ႇလၢႆႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉၸืดၸိမ်၊ ပုင်ႇလႄႈ ၶဝ်ႈၵိၼ်ဢၼ်ၸႂ်ႉၼမ်ႉမၢၵ်ႇပၢင်။ Sylhet ၵဵဝ်ႇၵပ်း shatkora လႄႈ ၼမ်ႉပႃ haor၊ ၼႂ်း Chattogram Hill Tracts မီးလၢႆးၵိၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ၶဝ်ႈၵိၼ်မိူၼ် bamboo chicken။ Dhaka မီးႁူင်းၶဝ်ႈလႄႈ ၽူႈၶၢႆတီႈၵၢင်တၢင်းၼမ်သုတ်း။ တူဝ်ယၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ လၢႆးႁဵတ်းၶဝ်ႈပႅၵ်ႇၸွမ်းၸုမ်းလႄႈ ႁိူၼ်း။ Bangladesh Dietary Guidelines တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈ၊ cereals၊ ၽၵ်းလႄႈ မၢၵ်ႇမႆႉၼမ်၊ ၼမ်ႉပႃ၊ ၼိူဝ်ႉ၊ မႆႉၶဝ်ႈၼမ်ႉ၊ ပဲလႄႈ ၼူမ်းပၢၼ်ၵၢင်၊ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽၵ်း၊ မၼ်းလႄႈ ၼမ်ႉဝၢၼ်ဢိတ်း။ ၵိူဝ် iodized လႄႈ ၼမ်ႉလွတ်ႈၽေးၵေႃႈလူဝ်ႇ။ ၶႃႈႁႅင်းၼူမ်းတူဝ်လဵဝ်ၵမ်ႈၼမ်လူဝ်ႇၼႂ်း 6 လိူၼ်ဢွၼ်တၢင်း၊ ပႃႈလင်ၼၼ်ႉတႄႇပၼ်တၢင်းၵိၼ်ထႅင်ႈ။ HIES 2022 ၼပ်ႉပၢင်ၵိၼ်ၶဝ်ႈ 328.9 gram တေႃႇဝၼ်းလႄႈ ပရိုတိၼ် 72.5 gram တေႃႇၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈလၢႆးလိူၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်လႄႈ ၵႃႈၶၢႆတႄႉယင်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃ။ လွင်ႈလွတ်ႈၽေးတၢင်းၵိၼ်ၶိုၼ်ႈယူႇၸွမ်းၶူဝ်း၊ ၽူႈၶၢႆလႄႈ လၢႆးၸတ်းၵၢၼ်။ Bangladesh Food Safety Authority (BFSA) ၵုမ်းလႄႈၵူတ်ႇထတ်း၊ Bangladesh Standards and Testing Institution (BSTI) ၸတ်းၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈတႃႇၶူဝ်းမၢႆမၵ်းမၼ်ႈ။ ၵူတ်ႇထတ်းႁူမ်ႈၵွင်၊ ဝၼ်း၊ သภาพၶူဝ်း၊ ၸႂ်ႉၼမ်ႉၵိၼ်လႆႈ၊ ၽႄၶူဝ်းလိပ်းလႄႈ ၶူဝ်းႁုင်ယဝ်ႉ၊ ႁုင်ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ သိမ်းၶူဝ်းႁႂ်ႈႁွၼ်၊ ၵတ်း ဢမ်ႇၼၼ် ႁူမ်ႈဝႆႉၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းထုၵ်ႇ။ ၽေးမီးၼမ်ႉဢမ်ႇလွတ်ႈၽေး၊ ၶူဝ်းဢမ်ႇသူင်ႇထိုင်ၼမ်ႉၶူဝ်း၊ ၵုမ်းဢุณႇႁူၼ်၊ သႂ်ႇၶူဝ်းတၢင်ႇပိူင်၊ ယႃႈၽုၵ်ႇ၊ ယႃႈတိူဝ်းတူဝ်သတ်း၊ ၽႆးသၢၼ်ႁၢႆႉလႄႈ mycotoxin။ ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းလႄႈ ၶေႃႈၼႄမီး BFSA hotline 16155 ၶၢဝ်း 08:00-24:00၊ BSTI hotline 16119။ တၢင်းၵိၼ်ၶၢႆၵူႈလွင်ႈမီးလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ႈထိုင်ၶိုၼ်ႈယူႇၸွမ်းငိုၼ်း၊ တီႈယူႇလႄႈ ၶူဝ်းမီးယၢမ်းၼၼ်ႉ။ Directorate General of Food (DG Food) ၸတ်းၵၢၼ်သိုဝ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း၊ သိမ်း၊ ၽႄႈၶူဝ်းလႄႈ ထိင်းၵႃႈၶၢႆတႃႇၶဝ်ႈလႄႈ wheat။ Open Market Sale လႄႈ Food Friendly Programme ပၼ်ၶဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် flour သွမ်းၵႃႈၶၢႆတႃႇၸုမ်းဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ မိူဝ်ႈမီးၶေႃႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ၊ တီႈၶၢႆ၊ quota လႄႈ ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူႈၵေႃႉ။ ၸဝ်ႈၼႃးမၢႆတွင်းၸၢင်ႈၸႂ်ႉ Farmer’s App တႃႇယွၼ်း၊ လႆႈၶေႃႈတႅပ်းတတ်းလိူၵ်ႈ၊ သူင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၵွင်သိမ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ လႆႈလိၵ်ႈယืนยันၶူဝ်းတီႈၵွင်၊ လႄႈလႆႈငိုၼ်းတၢင်းပၢင်ႇ။ ၵႃႈၶူဝ်းပိၼ်ႇပိူင်ႈၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၶၢဝ်း၊ ၶူဝ်းမီး၊ လွင်ႈၶတ်းယႃႉၵၢၼ်သူင်ႇလႄႈ ယူနိတ်ၶၢႆ။ တารางၵႃႈၶၢႆလူင်ၶွင် Department of Agricultural Marketing ဝၼ်း 5 September 2026 ၼႄၶဝ်ႈ 47–75 taka၊ mung dal 122–128 taka၊ soybean oil 163–165 taka၊ ႁွမ် 60–64 taka၊ ၵႆႇ 162–167 taka၊ ၼိူဝ်ႉဝူဝ်း 729–750 taka ၼႂ်းယူနိတ်ၶူဝ်းဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ။ HIES 2022 ၼပ်ႉတၢင်းၵိၼ်ပဵၼ် 45.8% ၶၢႆၸႂ်ႉၸၢႆႇၶွင်ႁိူၼ်း၊ ငိုၼ်းလႆႈတေႃႇလိူၼ် 32,422 taka လႄႈ ၵႃႈၸႂ်ႉတင်းမူတ်း 31,500 taka။ ၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ မုၵ်ႉလူမ်း၊ ႁႅင်ႈ၊ ၼမ်ႉၵိူဝ်လႄႈ ၵႃႈၶၢႆပိၼ်ႇပိူင်ႈၸၢင်ႈႁႂ်ႈၵၢၼ်သူင်ႇၶူဝ်းၶတ်းယႃႉ။ National Food and Nutrition Security Policy 2020 လႄႈ action plan 2021–2030 ၸွႆႈစနစ်တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ၵႅတ်ႇလႄႈ ယူႇတႃႇယိုၼ်းယၢဝ်း။ လၢႆးၸႂ်ႉလႆႈမီးၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵိုၵ်းလဵင်ႉပႃ၊ မၢၵ်ႇၽုၵ်ႇတႅၼ်းၾိင်ႈၾႃႉ၊ ၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇလၢႆပိူင်၊ ၵၢၼ်လဵင်ႉပႃလဵၵ်း၊ ၶူဝ်းပိုၼ်ႉတီႈၸွမ်းၶၢဝ်း၊ ၵွင်သိမ်းလီလႄႈ cold chain ၶႅမ်ႉ။ ၵၢၼ်သိမ်းၶူဝ်းႁႂ်ႈလွတ်ႈၽေး၊ ၸႂ်ႉတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ၵိၼ်လႆႈႁႂ်ႈတဵမ် လႄႈ လူတ်းၶူဝ်းၵူၼ်းဢမ်ႇၵိၼ် ဢမ်ႇလူဝ်ႇဢိင်မၢႆရာခိုင်နှုန်းၶီႈတၢင်းၵိၼ်တူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးယဝ်ႉ။