বাংলাদেশৰ প্ৰকৃতি

বাংলাদেশত প্ৰকৃতি-সম্পৰ্কীয় সকলো বিষয়ৰ বাবে একক দায়বদ্ধ কৰ্তৃপক্ষ নাই। Ministry of Environment, Forest and Climate Change-এ ৰাষ্ট্ৰীয় কাঠামো দিয়ে; Bangladesh Forest Department-এ বন, বন্যপ্ৰাণী আৰু বহু সংৰক্ষিত এলেকা পৰিচালনা কৰে। Department of Environment-এ পৰিৱেশ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু Ecologically Critical Area (ECA) চম্ভালে। Department of Fisheries-এ জলজ সম্পদ আৰু মৎস্য ক্ষেত্ৰ পৰিচালনা কৰে। Bangladesh National Herbarium, Bangladesh Forest Research Institute, স্থানীয় প্ৰশাসন আৰু আইন বলবৎ কৰাৰ প্ৰয়োজনত Navy বা Police-য়েও গৱেষণা, পৰিচালনা বা বলবৎকৰণত ভূমিকা লয়। দেশৰ মুখ্য প্ৰাকৃতিক অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত দক্ষিণ-পশ্চিমৰ সুন্দৰবনৰ মেনগ্ৰোভ আৰু জোৱাৰ-ভাটাৰ বন, Chattogram Hill Tracts আৰু Sylhet-ৰ পাহাৰীয়া বন, Madhupur আৰু Barind-ৰ শাল বন, haor আৰু beel জলাভূমি, chars আৰু নতুনকৈ গঠিত নদীদ্বীপ, বানপানীৰ সমতল, নদী আৰু উপকূলীয় অঞ্চল আছে। বাৰিষাৰ বান, জোৱাৰ-ভাটা, পলস পৰিবহণ, বদ্বীপ গঠন, নদীৰ খহনীয়া, নতুন ভূমি সৃষ্টি আৰু লৱণাক্ততাৰ অনুপ্ৰৱেশে এই পৰিৱেশসমূহ সলনি কৰি থাকে। ঘূৰ্ণীবতাহ আৰু জলোচ্ছ্বাসৰ বিপদে পৰিৱেশ আৰু প্ৰৱেশত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে; দুৰ্যোগৰ সঁহাৰি আৰু স্থানান্তৰ পৃথক দুৰ্যোগ-পৰিচালনাৰ বিষয়। সুন্দৰবন সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় 601,700 হেক্টৰ। UNESCO World Heritage সম্পত্তিৰ আয়তন প্ৰায় 139,700 হেক্টৰ আৰু ইয়াত তিনিটা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আছে। মেনগ্ৰোভৰ আবাস, জোৱাৰ-ভাটাৰ খাল আৰু সংযুক্ত স্থল, মিঠাপানী আৰু সাগৰীয় অঞ্চলত Royal Bengal tiger, spotted deer, estuarine crocodile, dolphin আৰু বহু জলচৰ চৰাই থাকে। মাছ ধৰা, মৌ আৰু মম সংগ্ৰহ, আৰু অন্যান্য বনজ সামগ্ৰীয়ে সংৰক্ষণক স্থানীয় জীৱিকাৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ জড়িত কৰে। Bangladesh Forest Department-ৰ তালিকাত প্ৰায় 818,323.206 হেক্টৰ জুৰি 58টা সংৰক্ষিত এলেকাৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, community conservation area, safari park, eco-park, উদ্ভিদ উদ্যান, বিশেষ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ এলেকা আৰু পৰম্পৰাগত ঐতিহ্য বা Kunjaban স্থান অন্তৰ্ভুক্ত। বাংলাদেশত দুটা Ramsar স্থান আছে—সুন্দৰবন আৰু Tanguar Haor; সামুদ্ৰিক সংৰক্ষিত এলেকা বা সামুদ্ৰিক সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ ভিতৰত Swatch of No Ground আছে। সীমা আৰু বৰ্তমানৰ আইনী অৱস্থা সংশ্লিষ্ট চৰকাৰী গেজেট বা Bangladesh Forest Department আৰু Department of Fisheries-ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ সৈতে মিলাই পৰীক্ষা কৰিব লাগে। বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ ভিতৰত Asian elephant, hoolock gibbon, fishing cat, Ganges river dolphin, Irrawaddy dolphin, gharial, estuarine crocodile, সামুদ্ৰিক কাছ, hilsa, পৰিভ্ৰমী জলচৰ চৰাই আৰু শগুনৰ দৰে প্ৰজাতি আছে। 2015-ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাণী Red List মূল্যায়নত 1,619টা প্ৰজাতি সামৰি লৈছিল; 2024-ত উদ্ভিদ Red List প্ৰকাশ পাইছিল। এই ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীসমূহ বিশ্বব্যাপী সংৰক্ষণ শ্ৰেণীৰ সৈতে সদায় একে নহয়। বাসস্থান হ্ৰাস আৰু খণ্ডিত হোৱা, অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰ, অবৈধ বেহা, প্ৰদূষণ, আক্ৰমণকাৰী প্ৰজাতি, জলবায়ু-সম্পৰ্কীয় লৱণাক্ততাৰ পৰিৱৰ্তন আৰু মাছ ধৰাৰ সময়ত অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰাণী ধৰা—এইবোৰে প্ৰজাতিভেদে বিভিন্ন বিপদ সৃষ্টি কৰে। বনত বসবাস, কাঠ আৰু অকাঠ বনজ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ, চিকাৰ, ধৰা, সংগ্ৰহ আৰু মাছ ধৰা অনুজ্ঞাপত্ৰ, সংৰক্ষিত এলেকাৰ নিয়ম, পৰিচালনা পৰিকল্পনা, গেজেট আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ অধীনত পৰে। প্ৰাসংগিক আইনৰ ভিতৰত Wildlife (Conservation and Security) Act 2012, Bangladesh Environment Conservation Act 1995, Ecologically Critical Area Management Rules 2016, Bangladesh Biodiversity Act 2017, Forest Act 1927 আৰু Marine Fisheries Act 2020 আছে। Hilsa sanctuary, মাছ নধৰা সময়, সঁজুলিৰ নিষেধাজ্ঞা আৰু প্ৰজাতি-নিৰ্দিষ্ট নিয়মে মাছ ধৰাৰ সুযোগ সীমিত কৰিব পাৰে। সহ-পৰিচালনা সমিতিত Forest Department, জাতিগত সম্প্ৰদায় আৰু স্থানীয় বাসিন্দা থাকিব পাৰে; কিন্তু অংশগ্ৰহণে নিজে ভূমি বা সম্পদৰ মালিকীস্বত্ব সৃষ্টি নকৰে। প্ৰৱেশ মাচুল, নাওৰ অনুমতি, গাইডৰ প্ৰয়োজন, ঋতুভিত্তিক বন্ধ, অনুমোদিত সঁজুলি আৰু সংগ্ৰহৰ বাধা স্থানভেদে বেলেগ। Bangladesh Forest Department-এ স্থান-নিৰ্দিষ্ট টিকট আৰু ৰয়েল্টিৰ তথ্য প্ৰকাশ কৰে, কিন্তু কিছুমান মাচুলৰ পৃষ্ঠা পুৰণি হ’ব পাৰে; সেয়ে ভ্ৰমণ বা বাণিজ্যিক কামৰ আগতে বৰ্তমানৰ মাচুল, অনুমতিৰ পথ, প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সময় আৰু খোলাৰ চৰ্ত যাচাই কৰক। প্ৰকৃতি-ভিত্তিক বিনোদনত বন্যপ্ৰাণী চোৱা, বন-পথ, নাওৰে সুন্দৰবন ভ্ৰমণ, eco-park আৰু উদ্ভিদ উদ্যান আছে। দৰ্শকৰ সুৰক্ষাৰ বাবে জোৱাৰ-ভাটা, সোঁত, নাও, গৰম, পানীৰ অভাৱ, দূৰৱৰ্তী স্থান আৰু বাঘ, হাতী, কুম্ভীৰ বা সাপৰ মুখামুখি হোৱাৰ সম্ভাৱনা বিবেচনা কৰক। মুখ্য সংঘাতৰ ভিতৰত বনাঞ্চল বেদখল, ভূমিৰ ৰূপান্তৰ, অবৈধ গছ কটা আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ বেহা, মেনগ্ৰোভ আৰু জলাভূমিত প্ৰভাৱ পেলোৱা চিংৰি খেতি, মাছ ধৰাৰ চাপ আৰু অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰাণী ধৰা, জাহাজ চলাচল, শব্দ, প্ৰদূষণ, আন্তঃগাঁথনি আৰু শক্তি প্ৰকল্প, পৰ্যটনৰ চাপ, আৰু মানুহ-বন্যপ্ৰাণীৰ সংঘাত আছে। Forest Academy, Forest Science and Technology Institutes, Bangladesh National Herbarium, বিশ্ববিদ্যালয় আৰু Bangladesh Forest Research Institute-ত প্ৰশিক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ সুযোগ আছে। কোন বিষয়ত যোগাযোগ কৰিব আৰু কি প্ৰক্ৰিয়া মানিব সেয়া স্থান, প্ৰজাতি, অনুমতি, সংৰক্ষিত এলেকাৰ মৰ্যাদা আৰু নিৰ্দিষ্ট বিবাদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।