ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ. ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಅರಣ್ಯಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆ ಪರಿಸರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ECAs) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಜಾರಿ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ನೌಕಾಪಡೆ ಅಥವಾ ಪೊಲೀಸರು ಸಂಶೋಧನೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯದ ಸುಂದರ್‌ಬನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಮತ್ತು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಅರಣ್ಯ, ಚಟ್ಟೋಗ್ರಾಮ್ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಿಲೆಟ್‌ನ ಬೆಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳು, ಮಧುಪುರ ಮತ್ತು ಬರೀಂದ್ರ ಸಾಲ್ ಕಾಡುಗಳು, ಹಾವರ್ ಮತ್ತು ಬೀಲ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಚಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳು, ಪ್ರವಾಹ ಬಯಲುಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ವಲಯ ಸೇರಿವೆ. ಮುಂಗಾರು ಪ್ರವಾಹ, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ, ಕೆಸರು ಸಾಗಣೆ, ಡೆಲ್ಟಾ ರಚನೆ, ನದಿ ಸವೆತ, ಭೂಮಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಈ ಪರಿಸರಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ. ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಅಲೆಗಳ ಅಪಾಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು; ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಸುಂದರ್‌ಬನ್ಸ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯವು ಸುಮಾರು 601,700 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 139,700 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು ಮೂರು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ವಾಸಸ್ಥಾನ, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಭೂ, ಸಿಹಿನೀರು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಾಯಲ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಹುಲಿ, ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆ, ನದೀಮುಖದ ಮೊಸಳೆ, ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಜೇನು ಮತ್ತು ಮೇಣ ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 818,323.206 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 58 ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಮೂದುಗಳಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಸಫಾರಿ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಪರಿಸರ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನಗಳು, ವಿಶೇಷ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರಂಪರೆ ಅಥವಾ ಕುಂಜಬನ್ ಸ್ಥಳಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ್‌ಬನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟಾಂಗುವಾರ್ ಹಾವರ್ ಎಂಬ ಎರಡು ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣಗಳಿವೆ; ಸ್ವಾಚ್ ಆಫ್ ನೋ ಗ್ರೌಂಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮುದ್ರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರ ಮೀಸಲು ಘೋಷಣೆಗಳೂ ಇವೆ. ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಗೆಜೆಟ್ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆ, ಹೂಲಾಕ್ ಗಿಬ್ಬನ್‌ಗಳು, ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬೆಕ್ಕು, ಗಂಗಾ ನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್, ಇರಾವಡ್ಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್, ಘರಿಯಾಲ್, ನದೀಮುಖದ ಮೊಸಳೆ, ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳು, ಇಳಿಶ್ ಮೀನು, ವಲಸೆ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ರಣಹದ್ದುಗಳಂತಹ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ರಕ್ಷಣೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. 2015ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು 1,619 ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಸಸ್ಯಗಳ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರ್ಗಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ ಮತ್ತು ತುಂಡಾಗುವಿಕೆ, ಅತಿಯಾದ ಶೋಷಣೆ, ಅಕ್ರಮ ವ್ಯಾಪಾರ, ಮಾಲಿನ್ಯ, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ಹವಾಮಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ಲವಣಾಂಶ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಹಿಡಿತ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ, ಮರ ಮತ್ತು ಮರೇತರ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಬೇಟೆ, ಹಿಡಿತ, ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ, ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಮಗಳು, ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು, ಗೆಜೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ) ಕಾಯಿದೆ 2012, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆ 1995, ಪರಿಸರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರದೇಶ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳು 2016, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಕಾಯಿದೆ 2017, ಅರಣ್ಯ ಕಾಯಿದೆ 1927 ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಯಿದೆ 2020 ಸೇರಿವೆ. ಇಳಿಶ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಿಷೇಧ ಅವಧಿಗಳು, ಬಲೆಗಳ ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಸಹ-ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಹಕ್ಕು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ, ದೋಣಿ ಪರವಾನಗಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಋತುಮಾನ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ, ಅನುಮತಿಸಲಾದ ಉಪಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಸ್ಥಳ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಟಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ಟಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ; ಕೆಲವು ಶುಲ್ಕ ಪುಟಗಳು ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಯಾಣ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮೊದಲು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶುಲ್ಕ, ಪರವಾನಗಿ ಮಾರ್ಗ, ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ತೆರೆಯುವ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ. ವನ್ಯಜೀವಿ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಅರಣ್ಯದ ಹಾದಿಗಳು, ಸುಂದರ್‌ಬನ್ಸ್ ದೋಣಿ ಭೇಟಿ, ಪರಿಸರ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಆಧಾರಿತ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಂದರ್ಶಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ, ಪ್ರವಾಹದ ಸೆಳೆತ, ದೋಣಿಗಳು, ಬಿಸಿಲು, ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ, ದೂರಸ್ಥ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಹುಲಿ, ಆನೆ, ಮೊಸಳೆ ಅಥವಾ ಹಾವುಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನವಿರಲಿ. ಅರಣ್ಯ ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಭೂ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಅಕ್ರಮ ಮರಕಡಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಆಕಸ್ಮಿಕ ಹಿಡಿತ, ಹಡಗು ಸಂಚಾರ, ಶಬ್ದ, ಮಾಲಿನ್ಯ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಗಳು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಮಾನವ–ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಅರಣ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಅರಣ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸೂಕ್ತ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವು ತಾಣ, ಪ್ರಭೇದ, ಪರವಾನಗಿ, ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವಾದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.