ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। Ministry of Environment, Forest and Climate Change ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਢਾਂਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; Bangladesh Forest Department ਜੰਗਲਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। Department of Environment ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਨਿਯਮ ਅਤੇ Ecologically Critical Areas (ECAs) ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। Department of Fisheries ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀ-ਪਾਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। Bangladesh National Herbarium, Bangladesh Forest Research Institute, ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, Navy ਜਾਂ Police ਵੀ ਖੋਜ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜਾਂ ਲਾਗੂਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਾ ਸੁੰਦਰਬਨ ਮੈਂਗਰੋਵ ਅਤੇ ਜਵਾਰੀ ਜੰਗਲ, Chattogram Hill Tracts ਅਤੇ Sylhet ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲ, Madhupur ਅਤੇ Barind ਦੇ ਸਾਲ ਜੰਗਲ, ਹਾਓਰ ਅਤੇ ਬੀਲ ਦਲਦਲ, ਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਦਰਿਆਈ ਟਾਪੂ, ਹੜ੍ਹ-ਮੈਦਾਨ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਤਟੀ ਪੱਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਨਸੂਨੀ ਹੜ੍ਹ, ਜਵਾਰ, ਗਾਦ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਡੈਲਟਾ ਬਣਨਾ, ਦਰਿਆਈ ਕਟਾਅ, ਜ਼ਮੀਨ ਜੁੜਨਾ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅੰਦਰ ਆਉਣਾ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਚੱਕਰਵਾਤ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ ਵੱਖਰੇ ਸੰਦਰਭ ਹਨ। ਸੁੰਦਰਬਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੰਗਲ ਲਗਭਗ 601,700 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। UNESCO ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਖੇਤਰ ਲਗਭਗ 139,700 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਿਆਰਣ ਹਨ। ਮੈਂਗਰੋਵ ਆਵਾਸ, ਜਵਾਰੀ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਜੁੜੇ ਧਰਤੀ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ, ਚੀਤਲ, ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ, ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੱਛੀ-ਪਕੜ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮੋਮ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦ ਸਥਾਨਕ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। Bangladesh Forest Department ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 818,323.206 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ 58 ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਐਂਟਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਿਆਰਣ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੰਭਾਲ ਖੇਤਰ, ਸਫ਼ਾਰੀ ਪਾਰਕ, ਈਕੋ-ਪਾਰਕ, ਬੋਟੈਨਿਕਲ ਗਾਰਡਨ, ਖ਼ਾਸ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸੰਭਾਲ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਜਾਂ Kunjaban ਸਥਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੋ Ramsar ਖੇਤਰ—ਸੁੰਦਰਬਨ ਅਤੇ Tanguar Haor—ਹਨ; ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ Swatch of No Ground ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਜ਼ਟ ਜਾਂ Bangladesh Forest Department ਜਾਂ Department of Fisheries ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚੋ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਾਥੀ, ਹੂਲੌਕ ਗਿਬਨ, ਮੱਛੀਬਿੱਲੀ, ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਡਾਲਫ਼ਿਨ, ਇਰਾਵਦੀ ਡਾਲਫ਼ਿਨ, ਘੜਿਆਲ, ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਗਰਮੱਛ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ, ਹਿਲਸਾ, ਪਰਵਾਸੀ ਜਲ-ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਗਿੱਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2015 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਲਾਲ ਸੂਚੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੇ 1,619 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਕਵਰ ਕੀਤੀਆਂ; ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲ ਸੂਚੀ 2024 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਗ ਆਲਮੀ ਸੰਭਾਲ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਆਵਾਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋਣਾ, ਅਤਿ-ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਹਮਲਾਵਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਮੌਸਮੀ ਖਾਰਾਪਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀ-ਪਕੜ ਦੌਰਾਨ ਗੈਰ-ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਫਸਣਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸੇਬਾ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦ, ਸ਼ਿਕਾਰ, ਫੜਨਾ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ-ਪਕੜ ਲਾਇਸੈਂਸਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਨਿਯਮਾਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਗਜ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ Wildlife (Conservation and Security) Act 2012, Bangladesh Environment Conservation Act 1995, Ecologically Critical Area Management Rules 2016, Bangladesh Biodiversity Act 2017, Forest Act 1927 ਅਤੇ Marine Fisheries Act 2020 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਿਲਸਾ ਅਭਿਆਰਣ, ਮੱਛੀ-ਪਕੜ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਮੱਛੀ-ਪਕੜ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਹਿ-ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ Forest Department, ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਸਨੀਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਦਾਖ਼ਲਾ ਫ਼ੀਸ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਪਰਮਿਟ, ਗਾਈਡ ਦੀ ਲੋੜ, ਮੌਸਮੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। Bangladesh Forest Department ਸਥਾਨ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਿਕਟ ਅਤੇ ਰੌਇਲਟੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਦਰ-ਸੂਚੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਫ਼ੀਸ, ਪਰਮਿਟ ਰਸਤੇ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਾਂਚੋ। ਕੁਦਰਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਦੇਖਣਾ, ਜੰਗਲੀ ਰਸਤੇ, ਸੁੰਦਰਬਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਯਾਤਰਾ, ਈਕੋ-ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਬੋਟੈਨਿਕਲ ਗਾਰਡਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੈਲਾਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਵਾਰ, ਧਾਰਾਂ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ, ਗਰਮੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਦੂਰਦਰਾਜ਼ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਬਾਘ, ਹਾਥੀ, ਮਗਰਮੱਛ ਜਾਂ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ। ਮੁੱਖ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਲੱਕੜ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਪਾਰ, ਮੈਂਗਰੋਵ ਅਤੇ ਦਲਦਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਝੀਂਗਾ-ਪਾਲਣ, ਮੱਛੀ-ਪਕੜ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੜ, ਜਹਾਜ਼ੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਸ਼ੋਰ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਤੇ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਟਕਰਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। Forest Academy, Forest Science and Technology Institutes, Bangladesh National Herbarium, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ Bangladesh Forest Research Institute ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਢੁੱਕਵਾਂ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਥਾਨ, ਪ੍ਰਜਾਤੀ, ਪਰਮਿਟ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਦਰਜੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਵਿਵਾਦ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।