बङ्गलादेशमा प्रेम सम्बन्ध

बङ्गलादेशका मानिसले व्यक्तिगत सम्पर्क, परिवारको संलग्नता वा अनौपचारिक सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रेम सम्बन्ध बनाउन सक्छन्, तर राज्यले सामान्य डेटिङ दर्ता वा प्रेम सम्बन्धका लागि छुट्टै कानुनी हैसियत दिँदैन। अविवाहित डेटिङ, सँगै बस्ने वा LGBTQ+ सम्बन्धको व्यापकता भरपर्दो रूपमा देखाउने राष्ट्रिय प्रमाण उपलब्ध छैन। विवाह सामान्यतः औपचारिक कानुनी अधिकार र दायित्व सुरु हुने बिन्दु हो। राष्ट्रिय तथ्याङ्कले कम उमेरमा विवाह व्यापक रहेको देखाउँछन्, तर डेटिङको प्रचलन मापन गर्दैनन्। २०२५ Multiple Indicator Cluster Survey मा २०–२४ वर्षका महिलामध्ये ४७.२% ले १८ वर्षअघि र १३.४% ले १५ वर्षअघि विवाह गरेका थिए; १५–१९ वर्षका ३८.९% किशोरी हाल विवाहित थिए। Bangladesh Demographic and Health Survey 2022 अनुसार २०–४९ वर्षका महिलाको पहिलो विवाह र पहिलो यौनसम्बन्धको औसत उमेर १६.९ वर्ष थियो; २५% ले १५ वर्षमा र ६३% ले १८ वर्षमा पहिलो यौनसम्बन्ध भएको बताए। ग्रामीण, गरिब र कम शिक्षित समूहमा कम उमेरको विवाह बढी सामान्य छ। Child Marriage Restraint Act 2017 अन्तर्गत पुरुष २१ वर्षभन्दा कम वा महिला १८ वर्षभन्दा कम भए नाबालिग मानिन्छ; कम्तीमा एक जना नाबालिग भएको विवाह बालविवाह हो। दफा १९ को अपवाद अदालतको निर्देशन, बालबालिकाको सर्वोत्तम हित र अभिभावकको सहमतिलगायत त्यहाँ उल्लिखित सर्तमा मात्र लागू हुन्छ। जन्मदर्ता प्रमाणपत्र, राष्ट्रिय परिचयपत्र, विद्यालय प्रमाणपत्र र राहदानीले उमेर प्रमाणित गर्न सक्छन्। शङ्कास्पद घटना Upazila Nirbahi Officer, Executive Magistrate, Upazila Women Affairs Officer, Social Welfare Officer, Education Officer, प्रहरी कार्यालय प्रमुख वा स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिलाई मौखिक वा लिखित रूपमा जानकारी दिन सकिन्छ। बालविवाहसम्बन्धी कसुर पक्राउ गर्न मिल्ने, जमानतयोग्य र मिलापत्र गर्न नमिल्ने हुन्छन्। मुस्लिम विवाह लाइसेन्सप्राप्त निकाह रजिस्ट्रार (Nikah Registrar) मा दर्ता गर्नुपर्छ। अर्को व्यक्तिले विवाह गराएमा बेहुलाले सामान्यतः ३० दिनभित्र जानकारी दिनुपर्छ र त्यसपछि ढिलाइ नगरी दर्ता गर्नुपर्छ। इसाई विवाह Christian Marriage Act 1872, हिन्दू विवाह Hindu Marriage Registration Act 2012 अन्तर्गत पर्न सक्छन्। Special Marriage Act 1872 ले सामान्य नागरिक साझेदारी वा असीमित अन्तरधार्मिक विवाह प्रणाली नभई सीमित वैधानिक विकल्प दिन्छ। उपलब्ध तथ्यका आधारमा देशव्यापी एउटै शुल्क भन्न सकिँदैन। विवाहभित्रका अधिकार र दायित्व धर्म, दर्ता, विवाह सम्झौता र लागू व्यक्तिगत कानुनमा निर्भर हुन्छन्। Muslim Family Laws Ordinance 1961 अनुसार अर्को विवाहका लागि Arbitration Council को पूर्वलिखित अनुमति चाहिन्छ; आवश्यक अनुमति नलिइएमा मेहर तत्काल भुक्तानीयोग्य हुन्छ। मुस्लिम तलाकका लागि अध्यक्षलाई लिखित सूचना र पत्नीलाई प्रति पठाउनुपर्छ; ३० दिनभित्र Arbitration Council गठन हुन्छ र पत्नी गर्भवती भए ढिलो हुन सक्ने गरी सामान्यतः ९० दिनपछि सम्बन्धविच्छेद प्रभावकारी हुन्छ। मुस्लिम सम्बन्धविच्छेद निकाह रजिस्ट्रारबाट दर्ता हुन्छ; अस्वीकार भए ३० दिनभित्र अपिल गर्न सकिन्छ। भरणपोषण र अन्य उपचार परिस्थिति तथा जिम्मेवार निकायमा निर्भर हुन्छन्। Domestic Violence (Prevention and Protection) Act 2010 ले पारिवारिक सम्बन्ध वा साझा आवासमा रहेका महिला वा बालबालिकालाई संरक्षण दिन्छ। अवस्थाअनुसार Upazila Women Affairs Officer वा Enforcement Officer, प्रहरी वा अदालत संलग्न हुन सक्छन्; कानुनी उपचारमा संरक्षण, आवास वा क्षतिपूर्ति पर्न सक्छ। १५ वर्षमाथिका कहिल्यै विवाहित महिलामध्ये २०२४ Violence Against Women Survey ले जीवनकालमा घनिष्ठ साथीबाट हिंसा ७५.९%, पछिल्ला १२ महिनामा हिंसा ४८.७%, नियन्त्रणकारी व्यवहार ६७.६%, शारीरिक हिंसा ४७.३% र यौन हिंसा २९.०% देखायो। यी तथ्याङ्कले अविवाहित डेटिङ सम्बन्ध वा सबै लिङ्गलाई मापन गर्दैनन्। धेरै पीडितले हिंसा कसैलाई बताउँदैनन्: ६४.०% ले कसैलाई भनेनन् र ७.४% ले पछिल्ला १२ महिनामा कानुनी कदम चाले। सहरी पीडितमध्ये ९.५% र ग्रामीण पीडितमध्ये ६.५% ले कानुनी कदम चालेको बताए। पारिवारिक दबाब, सामाजिक कलङ्क, पारिवारिक इज्जतको चिन्ता, खर्च, अविश्वास र लामो प्रक्रिया औपचारिक सहयोग लिनबाट रोक्न सक्छन्। उद्धृत तथ्याङ्कमा उपचारको औसत खर्च BDT 2,512 र कानुनी कारबाहीको औसत खर्च BDT 4,104 थियो, तर व्यक्तिगत खर्च फरक हुन्छ। डिजिटल दुर्व्यवहारमा नचाहिएका यौन सन्देश, यौन सामग्रीका आधारमा धम्की वा रकम माग्ने कार्य, निजी तस्बिर सार्वजनिक गर्ने धम्की र फोन वा सन्देश निगरानी पर्न सक्छ। Bangladesh Police को Police Cyber Support for Women ले महिलालाई अनलाइन र प्रत्यक्ष रूपमा निःशुल्क तथा गोप्य सहयोग गर्छ; हटलाइन 01320-000888 मार्फत प्रहरी वा पीडित सहयोग सेवामा सिफारिस गर्न सक्छ। प्रहरी आपत्कालीन सहायता 999, महिला तथा बालबालिकामाथि हिंसा 109, बाल सहयोग 1098 र National Legal Aid Services Organisation को सल्लाह टोल-फ्री 16430 मा उपलब्ध छ। Directorate General of Family Planning तथा मातृ स्वास्थ्य हटलाइन 16767 हो; जिल्ला कानुनी सहायता कार्यालयबाट पनि स्थानीय सहयोग पाइन्छ। अनौपचारिक डेटिङ सम्बन्ध अन्त्य गर्न राज्यको मानक प्रक्रिया छैन। विवाह अन्त्य गर्नु फरक कुरा हो र लागू धर्म तथा कानुनी प्रणालीमा निर्भर हुन्छ। समीक्षा गरिएका वैधानिक मार्गले समलिङ्गी प्रेम सम्बन्धलाई विवाह वा नागरिक साझेदारीका रूपमा मान्यता दिँदैनन्। Penal Code दफा 377 ले प्रकृतिको क्रमविरुद्धका केही यौनसम्बन्धी कार्यलाई अपराध मान्छ, तर प्रेम भावना मात्रै स्वतः अपराध हुँदैन। निष्कर्ष राष्ट्रिय स्तरका हुन्; स्थानीय प्रमाणबिना सहर वा प्रशासनिक क्षेत्रअनुसार फरक भन्न सकिँदैन।