ၵွင်ႉႁၵ်ႉၸွမ်းၵၼ်ၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉ

ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉၸၢင်ႈတႄႇၵွင်ႉႁၵ်ႉၽၢၼ်ႇတိတ်းတေႃႇသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵွင်ႉၵူၼ်းၼႂ်းတီႈ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇတၢင်းၵၢၼ်။ ၸိုင်ႈမိူင်းဢမ်ႇမီးၽိုၼ်လူင်းမၢႆၵွင်ႉႁၵ်ႉၵူႈပိူင် ဢမ်ႇၼၼ်ငဝ်းလၢႆးၵူတ်းမၢႆတႃႇၵွင်ႉႁၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်။ ၶေႃႈမုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးယူႇ ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်းတႃႇၼပ်ႉတူဝ်ၵူၼ်းဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် LGBTQ+။ ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းပႃႈၼမ်ပဵၼ်တီႈတႄႇသုၼ်ႇလႆႈ/ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူတ်းမၢႆ။ ၶေႃႈမုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႄဝႃႈၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းဢายุၼုမ်ႇမီးၼမ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇၼပ်ႉၵွင်ႉတႄႇႁၵ်ႉ။ ၼႂ်းယိင်းဢายุ 20–24 ၶွင် Multiple Indicator Cluster Survey 2025၊ 47.2% တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵွၼ်ႇဢายุ 18၊ 13.4% ၵွၼ်ႇဢายุ 15၊ 38.9% ယိင်းဢายุ 15–19 လက်ထပ်ယဝ်ႉ။ Bangladesh Demographic and Health Survey 2022 ႁၼ်ဢายุၵၢင်မိူဝ်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈၵၢၼ်လိင် 16.9 ပီ ၼႂ်းယိင်းဢายุ 20–49၊ 25% တႄႇၵၢၼ်လိင်ၵွၼ်ႇဢายุ 15၊ 63% ၵွၼ်ႇဢายุ 18။ ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းဢายุၼုမ်ႇပႃႈၼမ်ၼႂ်းၸႄႈဝၢၼ်ႈ၊ ၸုမ်းငိုၼ်းယွမ်း၊ လႄႈၸုမ်းပၢႆးႁဵၼ်းတႂ်ႈ။ Child Marriage Restraint Act 2017 မၵ်းမၢႆလုၵ်ႈဢွၼ်ႇပဵၼ်ၸၢႆးတႂ်ႈ 21 ဢမ်ႇၼၼ်ယိင်းတႂ်ႈ 18။ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းဢၼ်မီးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ ၶေႃႈယกเว้น section 19 ၸႂ်ႉလႆႈၼႂ်းငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၶေႃႈမၵ်းမၢႆမၵ်းမၢႆ၊ မီးၶေႃႈၸီႉၼႄတီႈလုမ်း၊ ၽွၼ်းလီလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ လႄႈၶေႃႈယွမ်းႁပ်ႉပေႃႈမႄႈ/ၽူႈပိူင်။ ၽိုၼ်ၵိူတ်ႇ၊ NID၊ ၽိုၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း၊ passport ၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်ဢายุ။ ၽူႈထၢင်ႇဝႃႈမီးၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁွင်ႉတၢင်းၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ်တႅမ်ႈပၼ် Upazila Nirbahi Officer၊ Executive Magistrate၊ Upazila Women Affairs Officer၊ Social Welfare Officer၊ Education Officer၊ ၽူႈၵုမ်းရဲ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈၼႃႈတၢင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႂ်းတီႈ။ ၽိတ်းတၢင်းၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ပဵၼ်ဢမူႉရဲႁပ်ႉဢဝ်၊ ႁပ်ႉငိုၼ်းတႅၼ်းလႆႈ၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတူၵ်းလူင်းပယ်ႉ။ ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း Muslim လူဝ်ႇလူင်းမၢႆတီႈ Nikah Registrar မီးလိၵ်ႈမၢႆ။ သင်ၵေႃႉတၢင်ႇၵေႃႉၸတ်းပၢင်ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၸၢႆးပႃႈၼမ်လူဝ်ႇႁၢႆးငၢၼ်းၼႂ်း 30 ဝၼ်း လႄႈလူင်းမၢႆၸဵဝ်းၸဵဝ်း။ ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း Christian ၸၢင်ႈၵဵဝ်ႇ Christian Marriage Act 1872၊ Hindu Marriage Registration Act 2012၊ Special Marriage Act 1872 ပၼ်လၢႆးၵူတ်းမၢႆဢၼ်ၶွပ်ႇၶၢတ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ civil partnership ၵူႈပိူင် ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၵူႈသႃႇသၼႃႇလွတ်ႈလႅဝ်း။ ၵႃႈၸၢႆႇဢမ်ႇၸၢင်ႈမၵ်းမၢႆပဵၼ်ငိုၼ်းလဵဝ်တေႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မီး။ သုၼ်ႇလႆႈလႄႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၶိုၼ်ႈၵပ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ၵၢၼ်လူင်းမၢႆ၊ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ လႄႈၵူတ်းမၢႆပၢႆးၵူၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ။ Muslim Family Laws Ordinance 1961 မၵ်းမၢႆဝႃႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းထႅင်ႈၼိုင်ႈဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈၶေႃႈယွမ်းႁပ်ႉပဵၼ်လိၵ်ႈတီႈ Arbitration Council ဢွၼ်။ မိူဝ်ႈဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈယွမ်းႁပ်ႉၸွမ်းၶေႃႈမၵ်းမၢႆ ငိုၼ်း dower တေႃႇပၼ်ၵမ်းလဵဝ်။ Muslim talaq လူဝ်ႇသူင်ႇလိၵ်ႈသတိတေႃႇ Chairman လႄႈထႅင်ႈၽိုၼ်တေႃႇမေး၊ ၸတ်း Arbitration Council ၼႂ်း 30 ဝၼ်း၊ လႄႈၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇပႃႈၼမ်တႄႇၽွၼ်းပၢႆ 90 ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၶၢဝ်းထႅင်ႈသင်မေးမီးၶၢဝ်းပႃး။ လူင်းမၢႆ divorce Muslim ႁဵတ်းတီႈ Nikah Registrar၊ သင်ပယ်ႉလႆႈတၢင်ႇတေႃႇၼႂ်း 30 ဝၼ်း။ ငိုၼ်းထႅမ်ၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈလၢႆးၸွႆႈတၢင်ႇဢၼ်ၶိုၼ်ႈၵပ်းငဝ်းလၢႆးလႄႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း။ Domestic Violence (Prevention and Protection) Act 2010 ၵုမ်းၵူၼ်းယိင်း/လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႂ်းၵွင်ႉၼႃႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်။ ၸွမ်းဢမူႉ Upazila Women Affairs Officer ဢမ်ႇၼၼ် Enforcement Officer၊ ရဲ၊ လုမ်းတတ်းသိၼ် ၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸွမ်း၊ လႄႈသုၼ်ႇလႆႈၵူတ်းမၢႆၸၢင်ႈမီးၶေႃႈၸီႉႁႄႉ၊ တီႈယူႇ၊ ၶႃႈတႅၼ်း။ ၼႂ်းယိင်းယၢမ်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းဢายุ 15 ၶိုၼ်ႈ၊ Violence Against Women Survey 2024 ႁၢႆးငၢၼ်းႁုၼ်ႈႁႅင်းၼႂ်းၵွင်ႉၸူဝ်ႈၸၢတ်ႈ 75.9%၊ ၼႂ်း 12 လိူၼ်လင် 48.7%၊ ၵၢၼ်ထိင်းတူဝ် 67.6%၊ ႁုၼ်ႈႁႅင်းတူဝ် 47.3%၊ ႁုၼ်ႈႁႅင်းလိင် 29.0%။ ၶေႃႈမုၼ်းၼႆႉဢမ်ႇၼပ်ႉၵွင်ႉ dating ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵူႈလိင်။ ၽူႈတုမ်ႉတွပ်ႇလၢႆၵေႃႉဢမ်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈႁုၼ်ႈႁႅင်း: 64.0% ဢမ်ႇလၢတ်ႈၽႂ်၊ 7.4% ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူတ်းမၢႆၼႂ်း 12 လိူၼ်ပႃႈလင်။ ၵၢၼ်ၵူတ်းမၢႆႁၢႆးငၢၼ်း 9.5% ၼႂ်းဝဵင်း၊ 6.5% ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ။ ၵၢၼ်တဵၵ်းတဵင်ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၵူၼ်းတၢင်ႇၵၼ်ၶၢမ်ႇ၊ လွင်ႈၵူဝ်ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၵႃႈၸၢႆႇ၊ ဢမ်ႇယုမ်ႇၸုမ်း၊ ၶၢဝ်းယၢဝ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၸၢင်ႈႁႄႉၵၢၼ်ယွၼ်းၸွႆႈတၢင်းၵူတ်းမၢႆ။ ၵႃႈယူတ်းယႃၵၢင် BDT 2,512၊ ၵႃႈၵၢၼ်ၵူတ်းမၢႆ BDT 4,104 ၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်းၼႆႉ၊ ၵႃႈတူဝ်ၵေႃႉပိူင်ႈလႆႈ။ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉ digital ၽိတ်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းလိင်ဢမ်ႇယွၼ်း၊ sextortion၊ ၶေႃႈၶႄႇဝႃႈတေၽႄႈႁၢင်ႈၵပ်းၶွင်လပ်ႉ၊ လႄႈတူၺ်းၾူၼ်း/ၶေႃႈၵႂၢမ်း။ Police Cyber Support for Women ၸွႆႈယိင်းၼိူဝ်ဢွၼ်ႇ/ၼွၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇၵဵပ်းၵႃႈ၊ လပ်ႉ၊ တၢင်း hotline 01320-000888၊ ၸၢင်ႈသူင်ႇၸူးရဲ/ၸုမ်းၸွႆႈၽူႈတုမ်ႉတွပ်ႇ။ ရဲၽေး 999၊ ႁုၼ်ႈႁႅင်းယိင်း/လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ 109၊ ၸွႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ 1098၊ National Legal Aid Services Organisation 16430 ဢမ်ႇၵဵပ်းၵႃႈ။ Family Planning လႄႈၵၢၼ်ယူတ်းယႃမႄႈ hotline 16767၊ လုမ်းၸွႆႈၵူတ်းမၢႆၸႄႈတွၼ်ႈၸွႆႈထႅင်ႈ။ ၸႅၵ်ႇၵွင်ႉ dating ဢမ်ႇမီးလၢႆးၸိုင်ႈမိူင်းပိူင်ယေႃႇ။ ၸႅၵ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းပိူင်ႈ၊ ၶိုၼ်ႈၵပ်းသႃႇသၼႃႇ/ၵူတ်းမၢႆဢၼ်ၸႂ်ႉ။ လၢႆးၵူတ်းမၢႆဢၼ်ထတ်းယဝ်ႉဢမ်ႇမၵ်းမၢႆၵွင်ႉႁၵ်ႉၸၢႆးၸွမ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၼၼ်ယိင်းၸွမ်းယိင်းပဵၼ်ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း/civil union။ Penal Code section 377 ႁၢမ်ႈၵၢၼ်လိင်တၢင်ႇမၢင်ပိူင် “against the order of nature”၊ ၵူၺ်းၵႃႈၸႂ်ႁၵ်ႉၵူၺ်း ဢမ်ႇပဵၼ်ၽိတ်းတၢင်းၵၢၼ်တိုက်ရိုက်။ ၶေႃႈသรุပ်ႈပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈၶေႃႈပိူင်ႈၸႄႈဝဵင်း/ၸႄႈတွၼ်ႈမိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးသက်သေၼႂ်းတီႈ။