ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛਤਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ, Bangladesh Shilpakala Academy, Bangladesh National Museum, Bangladesh Folk and Crafts Foundation, Bangladesh Handloom Board, BSCIC, CHT ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਅਤੇ UNESCO Bangladesh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਫੀਸਾਂ ਜਾਂ ਮਿਆਦਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। Pohela Boishakh ਬੋਇਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ Ramna Batamul ਅਤੇ Chhayanaut ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਜਲੂਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੂਪ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਜਲੂਸ (Mangal Shobhajatra) 2016 ਤੋਂ UNESCO ਦੀ ਅਮੂਰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਚਟਗਾਂਵ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵਰਤਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਚਕਮਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਤਿਉਹਾਰ (Biju), ਮਾਰਮਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਤਿਉਹਾਰ (Sangrai), ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਤਿਉਹਾਰ (Boisuk) ਜਾਂ (Baisu), ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ Bishu, Changkran ਅਤੇ Changlan। ਧਾਨ ਦੀ Aman ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ (Nabanna) ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ Agrahayan ਜਾਂ Poush ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Karam ਜਾਂ Karma, Wangala, Baha Parab ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਮਣੀਪੁਰੀ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰੂਪ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੈਅ ਕਰਨ, ਵਿਆਹ-ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ (Paka Kotha), ਮੰਗਣੀ ਦੀ ਰਸਮ (panchini), gaye holud, Mehendi ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Gaye holud ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ ਲਗਾਉਣਾ, ਅਸੀਸਾਂ, ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ, ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਇਸਾਈ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਰਸਮਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ; ਲੋੜਾਂ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਨਮ, ਨਾਮਕਰਨ, Aqiqah, annaprashan, ਖਤਨਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾੜੀ, ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਕੁਰਤਾ, ਲੁੰਗੀ ਅਤੇ ਗਮਛਾ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਥ-ਬੁਣਿਆ ਕੱਪੜਾ (Jamdani) ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢਾਕਾ, ਨਾਰਾਇਣਗੰਜ ਅਤੇ ਰੂਪਗੰਜ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੱਥ-ਬੁਣਾਈ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਾਂਗਾਇਲ ਦੀ ਸਾੜੀ-ਬੁਣਾਈ ਪਰੰਪਰਾ, ਸਿਲਹਟ ਦੀਆਂ Shital Pati ਚਟਾਈਆਂ ਅਤੇ Murta ਦੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਿਆਰੀ ਹੋਰ ਮੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸਮੱਗਰੀ, ਕੰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬੁਣਾਈ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ Baul ਸੰਗੀਤ (Baul), Bhatiali, Gambhira, Bhawaiya, Dhamail, Jari-Sari, ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। Baul ਸੰਗੀਤ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀਆ ਖੇਤਰ ਅਤੇ Lalon ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਘੁੰਮੰਤੂ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਟੋਲੀਆਂ, ਮੰਚਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਸਤ-ਸ਼ਿਲਪ ਵਿੱਚ Jamdani, ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਰਜਾਈ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ (Nakshi Kantha), Nakshi Pati, Pattachitra, ਟੈਰਾਕੋਟਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਬੁਣਾਈ, ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਕੰਮ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੰਮ, ਸਿੱਪੀ ਦੇ ਹਸਤ-ਸ਼ਿਲਪ, ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖਿਡੌਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ, ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਘਾਟ, ਨਕਲੀ ਉਤਪਾਦ, ਅਨੁਚਿਤ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੇਣਾ ਔਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤਰੀ ਵਰਗੀਕਰਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਸਧਾਰਨੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਢਾਕਾ, ਨਾਰਾਇਣਗੰਜ ਅਤੇ ਰੂਪਗੰਜ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ Jamdani ਨਾਲ; ਟਾਂਗਾਇਲ ਸਾੜੀ ਬੁਣਾਈ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਕੱਤਾਈ ਨਾਲ; ਸਿਲਹਟ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ Shital Pati, Dhamail ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ; ਕੁਸ਼ਤੀਆ, ਝੇਨਾਇਦਾਹ ਅਤੇ ਚੁਆਡਾਂਗਾ Baul ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ; ਚਪਾਈ ਨਵਾਬਗੰਜ ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ Gambhira ਨਾਲ; ਅਤੇ ਰੰਗਪੁਰ Bhawaiya ਤੇ ਹੋਰ ਗੀਤ-ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਰੰਗਮਾਟੀ, ਬੰਦਰਬਨ ਅਤੇ ਖਾਗੜਾਛੜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਟਗਾਂਵ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਕਮਾ, ਮਾਰਮਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਮ੍ਰੋ ਅਤੇ ਤੰਚੰਗਿਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਪਰਵਾਸ, ਡਾਇਸਪੋਰਾ, ਮੌਸਮੀ ਆਫ਼ਤਾਂ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਮੰਚੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਜੀਵੰਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ, ਸਿਖਲਾਈ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਭੁਗਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; UNESCO ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਲਕੀ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।