Àwọn agbanisíṣẹ́ ní Bẹ̀nẹ̀

Àwọn agbanisíṣẹ́ lè gba òṣìṣẹ́ tààrà tàbí lo iṣẹ́ tó ní àṣẹ ti Ilé-iṣẹ́ Iṣẹ́ àti Iṣẹ́ Ìjọba (Ministère du Travail et de la Fonction Publique). A gbọ́dọ̀ ròyìn àwọn ipò iṣẹ́ lẹ́yìn gbígba òṣìṣẹ́, Òfin Iṣẹ́ sì pèsè káàdì ìfihàn (carte de présentation). A gbọ́dọ̀ kéde ṣíṣí ilé-iṣẹ́ sí Inspection du travail ṣáájú. A gbọ́dọ̀ máa ṣe àtúnṣe sí ìwé àkọsílẹ̀ agbanisíṣẹ́ (registre d'employeur); a tún nílò ìròyìn míì nígbà àdàpọ̀ ilé-iṣẹ́, gbígba òṣìṣẹ́, ṣíṣí padà, gbígbé ilé-iṣẹ́ lọ, yíyí irú òfin padà tàbí yíyí iṣẹ́ padà. Gbólóhùn ọdọọdún nípa iye òṣìṣẹ́ gbọ́dọ̀ dé ní ọjọ́ 31 Oṣù Kẹta ọdún tó tẹ̀ lé jù lọ. Caisse Nationale de Sécurité Sociale (CNSS) ń forúkọ agbanisíṣẹ́ sílẹ̀ láti ìgbà tí ilé-iṣẹ́ bá ṣí tàbí gba òṣìṣẹ́ àkọ́kọ́, láìsí àkókò ìdúró pàtàkì. Fọ́ọ̀mù náà jẹ́ ọ̀fẹ́. A forúkọ òṣìṣẹ́ sílẹ̀ láti ọjọ́ tí iṣẹ́ bẹ̀rẹ̀ gan-an; agbanisíṣẹ́ ròyìn owó iṣẹ́ àti owó ìdájọ́. Tí òṣìṣẹ́ bá jẹ́ 20 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, CNSS lè béèrè àkójọ orúkọ fún gbogbo mẹ́ẹ̀dogun ọdún. Ipilẹ̀ owó ìdájọ́ ní gbogbo owó iṣẹ́ àti ẹ̀bùn, ìsanpadà àti àǹfààní tí a fún ní irú ohun tàbí owó. Ìpín agbanisíṣẹ́ tí a ṣírò jẹ́ 9% fún àǹfààní ìdílé, 1 sí 4% fún ewu iṣẹ́ àti 6.4% fún ìfẹ̀yìntì ọjọ́ ogbó, tó jẹ́ àpapọ̀ 16.4 sí 19.4%. Àwọn òṣìṣẹ́ san 3.6% fún ìfẹ̀yìntì ọjọ́ ogbó. Gẹ́gẹ́ bí ìlànà CNSS tí a kọ sílẹ̀, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ àti akẹ́kọ̀ọ́ ilé-ẹ̀kọ́ iṣẹ́ kan ewu iṣẹ́ nìkan. Owó oṣù tó kéré jù tí òfin fàyè gba, SMIG, tí a kọ sílẹ̀ nígbà tó kẹ́yìn ti jẹ́ 52,000 FCFA lọ́ṣooṣù láti 1 Oṣù Kini 2023; ṣàyẹ̀wò iye tó wúlò kí o tó ṣètò owó oṣù òde òní. Láti òṣìṣẹ́ 15 lọ, ilé-iṣẹ́ nílò ìlànà inú ilé (règlement intérieur). Agbanisíṣẹ́ fi àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ ránṣẹ́ sí àwọn aṣojú òṣìṣẹ́ (délégués du personnel) àti Olùṣàyẹ̀wò Iṣẹ́. Lẹ́yìn ìwé-àṣẹ Olùṣàyẹ̀wò Iṣẹ́, tó lè gba nǹkan bí oṣù kan, a fi ìlànà náà sílẹ̀ ní ọ́fíìsì akọ̀wé ilé-ẹjọ́ (greffe), a sì fi síta; ó bẹ̀rẹ̀ ní kùtùkùtù oṣù méjì lẹ́yìn fífi sílẹ̀. Àkókò iṣẹ́ òfin sábà jẹ́ wákàtí 40 lọ́sẹ̀, iṣẹ́ àgbẹ̀ sì jẹ́ wákàtí 2,400 lọ́dún. Agbanisíṣẹ́ lè pàṣẹ iṣẹ́ àfikún tó tó wákàtí 240 fún òṣìṣẹ́ kọ̀ọ̀kan lọ́dún, bí ó bá tẹ̀lé ìkéde àti ìbánisọ̀rọ̀ tó yẹ. Agbanisíṣẹ́ kò gbọdọ̀ ṣe ìyàsọ́tọ̀ sí òṣìṣẹ́ nítorí akọ tàbí abo, ọjọ́ orí, ẹ̀yà, ìbátan ẹ̀yà, ìbátan ìdílé, jíjẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́, ìpilẹ̀, ẹ̀sìn tàbí èrò òṣèlú; kò sì gbọdọ̀ fi agbára múni láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́ tàbí tako rẹ̀. Ó gbọ́dọ̀ pèsè ohun èlò ààbò tó yẹ, ibi iṣẹ́ tó ní ààbò àti ìmọ́tótó tó ń bá a lọ. A nílò ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa ìlera, ààbò àti àyíká nígbà gbígba òṣìṣẹ́, nígbà yíyí ibi iṣẹ́ tàbí ẹ̀rọ iṣẹ́ padà, àti lẹ́yìn ìpadàbọ̀ láti àìsí tó ju oṣù mẹ́fà lọ. Ibi iṣẹ́ tó ní ju òṣìṣẹ́ aláìyípadà 25 lọ nílò olùrànlọ́wọ́ àkọ́kọ́ méjì sí mẹ́ta. Ìgbìmọ̀ Ìlera àti Ààbò (Comité d'hygiène et de sécurité) di dandan láti òṣìṣẹ́ déédéé 30 lọ, títí kan àwọn òṣìṣẹ́ àkókò díẹ̀ àti aláìlétò; Inspection du travail lè pàṣẹ rẹ̀ fún ilé-iṣẹ́ kékeré. Agbanisíṣẹ́ ni olórí ìgbìmọ̀ náà, ó sì ń péjọ ó kéré tán lẹ́ẹ̀kan ní gbogbo mẹ́ẹ̀dogun ọdún. A lè ṣètò iṣẹ́ ìlera iṣẹ́ (service de santé au travail) fúnra ilé-iṣẹ́, pẹ̀lú àwọn ilé-iṣẹ́ mìíràn tàbí nípasẹ̀ àdéhùn ilé-iwòsàn; ó tún gbọ́dọ̀ bo ìrànlọ́wọ́ àkọ́kọ́ àti ìgbàsílẹ̀ pajawiri. A gbọ́dọ̀ ròyìn ìjàmbá iṣẹ́ àti àìsàn iṣẹ́ sí Inspection du travail àti CNSS láàárín wákàtí 48. Ilé-iṣẹ́ tó ní òṣìṣẹ́ 100 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ gbọ́dọ̀ dá iṣẹ́ àwùjọ sílẹ̀. Láti òṣìṣẹ́ 11 lọ, a pèsè fún àwọn aṣojú òṣìṣẹ́, ní kíka ìyípadà àkókò ọdún, òṣìṣẹ́ àti akẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ sí. Agbanisíṣẹ́ ṣètò ìdìbò; bí ipò aṣojú bá ṣófo, ó gbọ́dọ̀ tún bẹ̀rẹ̀ ìdìbò láàárín gbogbo àkókò oṣù 12 tó tẹ̀ lé. Àwọn aṣojú ní wákàtí iṣẹ́ 15 tí a sanwó lóṣooṣù fún ojúṣe wọn. Ìyọkúrò aṣojú, aṣojú àtijọ́ tàbí olùdíje nílò àṣẹ ṣáájú Olùṣàyẹ̀wò Iṣẹ́. Ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́ lè ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́, agbègbè ìpilẹ̀, àjọpọ̀ tàbí ìpele orílẹ̀-èdè. Fún jíjẹ́ aṣojú nínú ìdìbò iṣẹ́, ààlà ìbò tó kéré tán 20% ni a lò. Àwọn agbanisíṣẹ́ tàbí àjọ wọn àti ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́ ló ń bá ara wọn ṣọ̀rọ̀ nípa àdéhùn àpapọ̀, pẹ̀lú Olùṣàyẹ̀wò Iṣẹ́; a lè mú àdéhùn náà kan àwọn agbanisíṣẹ́ àti òṣìṣẹ́ mìíràn lẹ́yìn fífi sílẹ̀ ní MTFP. Conseil national du travail àti Commission nationale de concertation, de consultation et de négociations collectives wà lára ètò ilé-iṣẹ́ fún ìbáṣepọ̀ iṣẹ́ àpapọ̀. Nínú awuyewuye iṣẹ́ ẹni kọ̀ọ̀kan, ìpinnu àlàáfíà láti ọ̀dọ̀ Olùṣàyẹ̀wò Iṣẹ́ jẹ́ dandan kí ọ̀ràn tó lọ sí Ilé-ẹjọ́ Iṣẹ́ (Tribunal du travail). A máa ń rán ìpè jáde láàárín ọjọ́ 15, àkọsílẹ̀ àdéhùn sì lè di ohun tí a lè fi múlẹ̀ ní ọ́fíìsì akọ̀wé ilé-ẹjọ́. A gbọ́dọ̀ fi awuyewuye àpapọ̀ ránṣẹ́ sí Olùṣàyẹ̀wò Iṣẹ́ tàbí, tí àwọn ẹ̀ka àyẹ̀wò púpọ̀ bá ní àṣẹ, sí olùdarí iṣẹ́ láìjáfara. Tí ìpinnu àlàáfíà kò bá yọrí sí rere, ìdájọ́ alárinà lè tẹ̀ lé láàárín ọjọ́ mẹ́jọ. Ìpinnu àlàáfíà àti ìdájọ́ alárinà jẹ́ ọ̀fẹ́. Ìkọlù iṣẹ́ nílò ìjíròrò tó kuna pẹ̀lú Olùṣàyẹ̀wò Iṣẹ́ tàbí olùdarí iṣẹ́ àti àkọsílẹ̀ tó bá a mu; a kò gbọdọ̀ lé òṣìṣẹ́ kúrò nítorí ìkọlù iṣẹ́ nìkan, àfi nígbà ìwà àìtọ́ tó le. Fún àdéhùn iṣẹ́ tí kò ní ọjọ́ òpin, ìyọkúrò òṣìṣẹ́ nípasẹ̀ agbanisíṣẹ́ nílò ìdí tó ṣeé fìdí múlẹ̀, tó sì lágbára. Ìdí ọrọ̀-ajé lè ní pípa ipò iṣẹ́ run tàbí àtúnṣètò rẹ̀ ní pàtàkì nítorí ẹ̀rọ tuntun, ètò iṣẹ́, ìṣòro ọrọ̀-ajé tàbí pípa ilé-iṣẹ́. Kí ó tó ṣe ìpinnu, agbanisíṣẹ́ sọ iye òṣìṣẹ́ ní oṣù 12 tó ṣáájú, àwọn ìdí pàtó, iye àti ìwé-ẹ̀rí òṣìṣẹ́ tí èyí kàn, àti àkókò tí a pète fún Olùṣàyẹ̀wò Iṣẹ́. A tún gbọ́dọ̀ bá àwọn aṣojú òṣìṣẹ́ sọ̀rọ̀ ní àkókò kan náà. Àkókò ìdúró tó kéré jù jẹ́ ọjọ́ 21, ọjọ́ 30 fún ilé-iṣẹ́ tó ní ju òṣìṣẹ́ 11 lọ àti ọjọ́ 45 fún tó ní ju òṣìṣẹ́ 50 lọ. A fún àwọn òṣìṣẹ́ tí èyí kàn ní ìfitónilétí ẹni kọ̀ọ̀kan ní kíkọ; fún ìyọkúrò nítorí ọrọ̀-ajé, wọ́n ní ààyè àkọ́kọ́ láti padà sí iṣẹ́ fún ọdún méjì. A tún gbọ́dọ̀ ròyìn àdàpọ̀, gbigbe, yíyí irú òfin padà àti àwọn àtúnṣètò mìíràn sí Inspection du travail. Àwọn olùṣàyẹ̀wò àti alábòójútó iṣẹ́ lè wọ ilé-iṣẹ́ láìsọ tẹ́lẹ̀ ní gbogbogbòò, béèrè lọ́wọ́ agbanisíṣẹ́ àti òṣìṣẹ́, daakọ ìwé àkọsílẹ̀ àti àwọn ìwé, béèrè fún ìkéde, kí wọ́n sì gba àpẹẹrẹ ohun èlò. Agbanisíṣẹ́ gbọ́dọ̀ fọwọ́sowọ́pọ̀, kí ó sì pèsè àwọn ìwé tí a béèrè. Tí ewu tó le tí ó sì sún mọ́ni bá wà, a lè pàṣẹ ìgbésẹ̀ tó bẹ̀rẹ̀ ṣiṣẹ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀; a lè bẹ̀rẹ̀ ìlànà ìgbà díẹ̀ tó yára (référé) lòdì sí wọn láàárín ọjọ́ mẹ́jọ. Ètò òfin náà kan gbogbo orílẹ̀-èdè, ìrànlọ́wọ́ iṣẹ́ sì ń wá láti ẹ̀ka Inspection du travail tó ní àṣẹ àti ẹ̀ka CNSS agbègbè mẹ́fà.