Ìlera ní Benin

Benin ní nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìtọ́jú ìlera tó ní ti ìjọba, aládàáni, tó dá lórí ìgbàgbọ́ àti ti àwùjọ. Síbẹ̀, ìtọ́jú kò dọ́gba: jíjìn, òṣìṣẹ́, dídára, ọkọ̀, wíwà oògùn àti owó tí aláìsàn san lè dí ìwọlé lọ́wọ́. Òfin gbogbogbò nípa ìtọ́jú ìlera fún gbogbo ènìyàn kò túmọ̀ sí pé ìpàdé, àyè ìtọ́jú tàbí ìtọ́jú wà nítòsí ilé. Nítorí náà, yẹ̀wò àkókò ṣíṣí, iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe, òfin gbigba aláìsàn àti ọ̀nà ìtọ́kasí pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ pàtó. Gẹ́gẹ́ bí Ministry of Health (Ministère de la Santé) ṣe sọ, iṣẹ́ àwùjọ ní àwọn olùrànlọ́wọ́ àwùjọ 15,546 (relais communautaires) àti àwọn òṣìṣẹ́ ìlera àwùjọ tó ní ẹ̀rí-ẹ̀kọ́ 556 (agents de santé communautaire) ní ìjọba ìbílẹ̀ 77 àti nǹkan bí abúlé tàbí àdúgbò 15,300. Àwọn òṣìṣẹ́ wọ̀nyí ń kọ́ni nípa ìlera, ń ṣètìlẹ́yìn fún abẹ́rẹ́ àjẹsára, ń ṣàyẹ̀wò oúnjẹ, ń ṣiṣẹ́ ní ilé àti àwùjọ, wọ́n sì ń tọ́ka àwọn tó ní ìṣòro ìlera sí ilé-iṣẹ́ tó yẹ. Ọ̀nà ìtọ́jú tó wọ́pọ̀ bẹ̀rẹ̀ láti abúlé tàbí àdúgbò sí ilé-iṣẹ́ ìlera (Centre de Santé) tàbí ilé-iṣẹ́ ìlera agbègbè kékeré (Centre de Santé d’Arrondissement), lẹ́yìn náà, tí ìtọ́jú gíga bá pọndandan, sí ilé ìwòsàn agbègbè (Hôpital de Zone), ilé-iṣẹ́ ìwòsàn ẹ̀ka ìjọba (Centre Hospitalier Départemental), tàbí ilé ìwòsàn ìtọ́kasí ìpele gíga. Àwọn olùpèsè aládàáni àti ti ìgbàgbọ́ ń ṣiṣẹ́ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ètò yìí. Jẹ́rìí sí agbára ilé-iṣẹ́ agbègbè àti bí ìtọ́kasí ṣe ń ṣiṣẹ́ kí o tó rìnrìn-àjò. Ṣáájú àìsàn tàbí ìtọ́jú, àwọn iṣẹ́ tó yẹ ni abẹ́rẹ́ àjẹsára déédéé nípasẹ̀ Expanded Programme on Immunization (Programme Élargi de Vaccination), ìtọ́jú oyún, ìdènà àti àyẹ̀wò ibà, àyẹ̀wò HIV àti ikọ́-ẹ̀gbẹ́, ìlera ìbímọ, omi mímọ́ àti ìmọ́tótó, oúnjẹ, ìmọ̀ràn fífọ́mọ́mú àti oúnjẹ àfikún. Ibà gbilẹ̀ ní Benin. Ó yẹ kí ilé-iṣẹ́ tó yẹ ṣàyẹ̀wò ibà ní kíákíá bí ibà bá gbóná; fífi oògùn ibà tàbí apakòkòrò ara ẹni lò déédéé kò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. Àwọn ọmọdé tí kò tíì pé ọdún márùn-ún àti àwọn aboyún wà nínú ewu tó ga jù. Àwọ̀n ẹ̀fọn àti àwọn ọ̀nà ìṣàkóso ẹ̀fọn mìíràn ń ṣèrànwọ́ láti dènà àkóràn. A ti fi abẹ́rẹ́ àjẹsára ibà kún ètò àjẹsára láti 2024, ṣùgbọ́n jẹ́rìí sí àkókò àti bóyá ẹni náà tó yẹ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ìlera tàbí ẹgbẹ́ àjẹsára. Pa káàdì àjẹsára mọ́ dáadáa. Tí a kò bá gba abẹ́rẹ́ kan ní àkókò rẹ̀, ilé-iṣẹ́ ìlera tó súnmọ́ jù tàbí ẹgbẹ́ àjẹsára tó bójú tó lè ṣàyẹ̀wò bóyá a lè tún un gba tàbí bóyá ìpolongo wà fún àwọn ọmọdé tí wọn kò tíì gba gbogbo abẹ́rẹ́. Nígbà oyún, bẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú ní kùtùkùtù, kí o sì máa lọ déédéé. Ẹ̀jẹ̀, ìrora ìkùn, orí fífọ́ tó le, ibà, mímí kúkúrú, ìdínkù ìrìn ọmọ inú, tàbí ìṣòro nígbà ìrọbí nílò àyẹ̀wò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ní ilé-iṣẹ́ tó yẹ. Fún ọmọdé, ìṣòro mímí tó le, ìyípadà ìmọ̀lára, ìgbọ̀n-ọ̀n, gbígbẹ ara tó le, tàbí àìlera tó hàn gbangba jẹ́ ìdí láti gba àyẹ̀wò ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Oyún, oṣù 23 àkọ́kọ́ ìgbésí-ayé àti ìgbà ọmọdé kùtùkùtù nílò àfiyèsí sí títẹ̀lé ìdàgbàsókè, fífọ́mọ́mú, oúnjẹ àfikún tó yẹ, àwọn èròjà kéékèèké àti àyẹ̀wò àìjẹunrekánú. Àìjẹunrekánú líle lè nílò ìtọ́kasí sí ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú oúnjẹ. Ẹrù rẹ̀ yàtọ̀ sí agbègbè, ó sì ga jù ní àwọn ẹ̀ka ìjọba àríwá. Ilé-iṣẹ́ tó bójú tó ni yóò pinnu bóyá aláìsàn nílò ìtọ́jú aláìsàn òde, àyẹ̀wò síi tàbí ìtọ́kasí. Oògùn gbọ́dọ̀ wá láti ilé elegbogi tó ní ìwé àṣẹ tàbí ilé-iṣẹ́ tó ń pín oògùn. Ṣàyẹ̀wò èròjà tó ń ṣiṣẹ́, ọjọ́ ìparí lílò àti àpò rẹ̀ kí o tó lò ó. Àìsí oògùn àti àwọn ọjà tí kò péye tàbí tí a ṣe èké lè ṣẹlẹ̀. Má ṣe lo apakòkòrò ara tàbí oògùn ibà láìgba ìmọ̀ràn ẹni tó ní ẹ̀rí. Pa ìwé-oògùn, àpò àti ìtọ́ni lílò mọ́; a lè ròyìn ọjà tí a fura sí pé kò dáa tàbí kò léwu sí ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú tàbí National Agency for Pharmaceutical Regulation (Agence Nationale de Régulation Pharmaceutique). Nígbà ìtọ́jú, ìlànà tó wọ́pọ̀ ni ìforúkọsílẹ̀ àti àyẹ̀wò bí ọ̀ràn ṣe yára tó, àyẹ̀wò ara, àwọn ìdánwò tó bá yẹ, àyẹ̀wò àìsàn àti ìtọ́jú, lẹ́yìn náà ìtújáde tàbí ìtọ́kasí. Ìtàn ìlera ṣókí, àkójọ oògùn tí a ń lò, àìfaradà tí a mọ̀ àti àwọn àkọsílẹ̀ tó wà ń rọrùn fún ìtọ́jú. Lẹ́yìn àyẹ̀wò, béèrè ìwọ̀n oògùn, iye ọjọ́ tí o gbọ́dọ̀ lò ó, àmì ewu tí o yẹ kí o ṣọ́ àti ọjọ́ ìpadà wò. Àwọn ọ̀rọ̀ ìṣègùn àti ìṣàkóso Faransé wọ́pọ̀ ní àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba; bí ìjíròrò bá ṣòro, béèrè fún ìrànlọ́wọ́ èdè ní agbègbè. Aláìsàn lè béèrè àlàyé nípa àyẹ̀wò àìsàn, ìtọ́jú àti owó. A gbọ́dọ̀ ṣe ìtọ́jú pẹ̀lú ìfọwọ́sí àti ní àṣírí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀nà ẹ̀dùn-ọkàn dá lórí ilé-iṣẹ́. A retí pé aláìsàn yóò fúnni ní ìsọfúnni òtítọ́, tẹ̀lé ètò ìtọ́jú tí a jọ gbà, pa ìmọ́tótó mọ́, kí ó sì padà bí àmì ewu bá hàn. A lè fi ẹ̀dùn-ọkàn ránṣẹ́ sí Ministry of Health. Fún ìpalára líle, dídákú, ìṣòro mímí, ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ tàbí májèlé, gbé ẹni náà lọ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sí ilé-iṣẹ́ tó súnmọ́ jù tó lè pèsè ìtọ́jú tó yẹ. Kò sí ọkọ̀ ìrànlọ́wọ́ tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé ní gbogbo ibi. A kò lè fi dájú pé nọ́ńbà pajawiri orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo wà; bí ó bá ṣeé ṣe, jẹ́rìí sí ilé-iṣẹ́ agbègbè tàbí iṣẹ́ pajawiri ní ṣáájú. Ìtọ́jú ọpọlọ kò pọ̀, ó sì yàtọ̀ sí agbègbè. Gẹ́gẹ́ bí Mental Health Atlas 2024 ṣe sọ, kò tó ìdá mẹ́wàá nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ilé-iṣẹ́ ìtọ́jú ìlera àkọ́kọ́ tó ròyìn pé àwọn oògùn ìlera ọpọlọ pàtàkì tàbí ìgbésẹ̀ ìrànlọ́wọ́ ọpọlọ wà; iṣẹ́ ìtọ́jú aláìsàn òde mẹ́ta ni a kọ sílẹ̀. Bí ewu ìpalára ara-ẹni tàbí ìwà ipá bá wà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, kí ẹnìkan dúró ti ẹni náà bí ó bá léwu kéré, kí wọ́n dí ìwọlé sí ohun tó léwu, kí wọ́n sì mú un dé ìtọ́jú pajawiri tó yẹ ní kíákíá bí ó ti ṣeé ṣe. Ẹ̀jẹ̀ gíga, àtọ̀gbẹ́, HIV, ikọ́-ẹ̀gbẹ́ àti àwọn àìsàn pípẹ́ míì nílò àyẹ̀wò déédéé àti ìwọlé sí oògùn tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. Ìrìnàjò, àìsí oògùn àti owó tí aláìsàn san lè dá ìtẹ̀síwájú ìtọ́jú dúró. Nítorí náà, pa àbájáde ìdánwò, ìwé-oògùn àti àkọsílẹ̀ ìtújáde mọ́, kí o sì mú wọn lọ bí o bá yí ilé-iṣẹ́ padà. Lẹ́yìn ìtọ́jú, gba àbájáde àti oògùn, tẹ̀lé ètò ìtọ́jú, kí o sì lọ sí ìpàdé ìtẹ̀lé tí a yàn. Ìrora dídín kù fún ìgbà díẹ̀ kò túmọ̀ sí pé ìtọ́jú ti parí; bí àmì bá burú síi, wá àyẹ̀wò pajawiri tún. Oògùn ìbílẹ̀ jẹ́ àṣà ìtọ́jú tó gbilẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ètò ìlera mìíràn ní Benin. Ààbò rẹ̀ àti ipò rẹ̀ ní ti ìṣe tàbí òfin yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí olùpèsè àti ìtọ́jú. Sọ fún òṣìṣẹ́ ìlera bí o bá ń lò ó, kí o má sì jẹ́ kí ó dá ìtọ́kasí sí ìtọ́jú ìṣègùn dúró nígbà tí àmì ewu líle bá wà. Gẹ́gẹ́ bí àmì ìlera gbogbogbò, ìrètí gígùn ayé ní 2021 jẹ́ ọdún 61.7 fún ọkùnrin àti 66.4 fún obìnrin; ìrètí ọdún ìlera jẹ́ 55.7. Ikú àwọn ọmọdé tí kò tíì pé ọdún márùn-ún jẹ́ 49.3 fún gbogbo ìbí alààyè 1,000 ní 2024. Ináwó ìlera jẹ́ nǹkan bí dọ́là Amẹ́ríkà 46.5 fún ènìyàn kọ̀ọ̀kan àti ìdá 3.3 nínú ọgọ́rùn-ún GDP ní 2023. Owó iṣẹ́, ìpamọ́ oògùn, ìpolongo àjẹsára, àkókò ṣíṣí, òfin ìtọ́kasí, nọ́ńbà pajawiri àti ẹ̀tọ́ òfin lè yí padà; jẹ́rìí sí wọn ní ibi pàtó.