Àwọn èdè Bẹ̀nẹ̀ so ìbánisọ̀rọ̀ ìjọba tí a kọ sílẹ̀, tí Faransé gbajúmọ̀ nínú rẹ̀, pọ̀ mọ́ ọ̀pọ̀ èdè tí ìpínkiri wọn yàtọ̀ sí agbègbè. Faransé ni èdè ìjọba òfin kan ṣoṣo. A ń kọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ètò ẹ̀kọ́, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí òfin tí a ṣe àyẹ̀wò, kò ní ipò èdè ìjọba. Àwọn èdè orílẹ̀-èdè, tí a ń pè ní Faransé ní langues nationales, ni a sábà ń lò ní ẹnu nínú ìdílé, àwùjọ, ọjà, àṣà, ìsọfúnni ìlera àti ìbánisọ̀rọ̀ aráàlú agbègbè. Ìwádìí ìgbé ayé ìdílé EHCVM ti ìjọba pín àwọn èdè sí ẹgbẹ́ mẹ́sàn-án lẹ́gbẹ̀ẹ́ Faransé: Adja, Fon, Bariba/Batonum, Dendi, Yoa/Lokpa, Peulh/Fulfulde, Ditamari, Yorùbá àti autres. Wọ́n tún ní Adjagbé, Ouatchigbé, Gengbé, Fongbé, Gungbé, Boko, Boo, Djerma, Yom, Anii, Biali, Naténi, Waama, Ede Nago, Ede Idaca, Ifé, Zarma, Hausa àti Cotimba, lára àwọn mìíràn. Iye èdè dá lórí ọ̀nà ìṣírò: iṣẹ́ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ìjọba SRTB sọ ní 2025 pé ó tó 100; àwọn ìwé ẹ̀kọ́ kan sì ya tó 60 sọ́tọ̀. Nítorí náà, kò sí iye orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́. Àwọn èdè Gbe, Adja, Fon àti Yorùbá, pẹ̀lú Baatonum, Dendi, Fulfulde, Ditamari, Yom, Waama, Biali àti Mbelime, jẹ́ ti àwọn èdè agbègbè; àwọn ìpín yìí kò ṣe àlàyé gbogbo ààlà èdè-abínibí wọn. Ìkànìyàn gbogbogbò ènìyàn àti ilé kẹrin, RGPH4, tí a ṣe ní 2013, béèrè ní ìbéèrè P17 èdè pàtàkì tí àwọn olùgbé ọjọ́-orí ọdún mẹ́ta sókè ń sọ nínú ilé. Nítorí náà, kò wọn gbogbo àwọn èdè tí ènìyàn mọ̀ tàbí ń lò. Àwọn ẹ̀ka ìmọ̀-kíkà rẹ̀ ni Faransé nìkan, èdè orílẹ̀-èdè kan nìkan, àti Faransé pọ̀ mọ́ èdè orílẹ̀-èdè kan. Ìwádìí yìí ṣì jẹ́ ìpìlẹ̀ orílẹ̀-èdè tuntun jù tí a mọ̀ fún lílo èdè, nítorí náà ewu pé ó ti di àtijọ́ ga. Décret 2008-576 ni ìpìlẹ̀ Alphabet national, ìyẹn álífábẹ́ẹ̀tì orílẹ̀-èdè fún kíkọ. Ẹ̀dà kẹfà rẹ̀ ní àkọsílẹ̀ álífábẹ́ẹ̀tì 20, títí kan oríṣìíríṣìí fún Yorùbá, ó sì kan àwọn èdè Bẹ̀nẹ̀. Faransé ṣì jẹ́ èdè ìkọ̀wé ìjọba. Gẹ́gẹ́ bí òfin tí a ṣe àyẹ̀wò, àwọn èdè orílẹ̀-èdè kì í sábà ní ipò kan náà pẹ̀lú àwọn èdè ìṣàkóso. Àwọn aláṣẹ agbègbè àti ilé-iṣẹ́ lè lò wọ́n fún ìbánisọ̀rọ̀ ẹnu, ìmọ̀ràn tàbí iṣẹ́ àwùjọ; kò sí ẹ̀tọ́ gbogbogbò tí a fi òfin múlẹ̀ pé ìjọba gbọ́dọ̀ pèsè iṣẹ́ ní èdè agbègbè tí a béèrè. Òfin ẹ̀kọ́ Loi 2003-17, Abala 8, pèsè fún lílo Faransé, Gẹ̀ẹ́sì àti àwọn èdè orílẹ̀-èdè nínú ẹ̀kọ́. A lè kọ́ èdè orílẹ̀-èdè gẹ́gẹ́ bí kókó-ẹ̀kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀, kí ó sì di èdè ìkọ́ni lẹ́yìn náà. Fún ilé-ẹ̀kọ́ àwọn ọmọ kékeré, a gbèrò àpapọ̀ Faransé, Gẹ̀ẹ́sì àti èdè agbègbè tí a ń sọ jù lọ tàbí èdè mìíràn tó yẹ. Directorate for Literacy and Promotion of National Languages (DAPLN) ń gbé lílo èdè orílẹ̀-èdè tó ní ìlànà ga, títí kan ní ilé-ẹ̀kọ́ girama, ṣùgbọ́n kò ṣe ìlérí pé gbogbo èdè yóò wà ní gbogbo ilé-ẹ̀kọ́. A ń pèsè ìmọ̀-kíkà nípasẹ̀ àwọn ibùdó ìjọba àti ìpolongo. Ẹ̀ka náà ló ń bójú tó ìmọ̀-kíkà, ẹ̀kọ́ àgbà, ìwádìí, ìdàgbàsókè ètò ìkọ̀wé, ìgbéga àti àtìlẹ́yìn àwùjọ. Fún 2022/23, a ròyìn ibùdó 168. Àyẹ̀wò ètò PAGEDA 2 ti 2024 ka akẹ́kọ̀ọ́ 17,277 sí ibùdó 662 ní Borgou, Alibori, Atacora àti Donga. Wọ́n lo èdè 13 níbẹ̀: Batonum, Fulfulde, Dendi, Boo, Naténi, Biali, Ditamari, Yom, Lokpa, Yorùbá, M’bèlimè, Waama àti Anii. Àwọn nọ́mbà wọ̀nyí ṣàpèjúwe àwọn ìpele ètò tí a parí tàbí tí a ṣe àyẹ̀wò, kì í ṣe agbára orílẹ̀-èdè gbogbo lọ́wọ́lọ́wọ́. Katalogi iṣẹ́ kò sọ owó tí a ti pinnu tàbí ìwé pàtó fún iṣẹ́ wọ̀nyí; ó sọ pé «Sans délai», nígbà tí kíláàsì ìmọ̀-kíkà máa ń wáyé ní àkókò ìpolongo. Èdè pàtó dá lórí ibùdó àti ètò tó yẹ. Ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ìjọba náà ní èdè púpọ̀. Olùgbéjáde ìjọba ti wà láti 2023, Radio Bénin Alafia sì ti wà láti 2015. Iṣẹ́ èdè kan ti ìjọba ń pèsè ní èdè orílẹ̀-èdè 18, pẹ̀lú ìròyìn ojoojúmọ́ àti ètò ìròyìn-àṣà. A gbọ́dọ̀ ṣàyẹ̀wò agbègbè tí ó dé àti ìbòjú gidi fún ibi pàtó. Charte culturelle, Loi 91-006, Abala 17 àti 21, ka àwọn èdè orílẹ̀-èdè sí ọ̀nà ìdàgbàsókè àṣà àti àwùjọ, ó sì pèsè fún fífi wọ́n sínú ẹ̀kọ́ díẹ̀díẹ̀. Ilé-ìkàwé oní-nọ́ńbà àti àwọn ìwé rẹ̀ lórí ayélujára ń fi kún àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí. Fún ìṣàkóso, ilé-ẹ̀kọ́, ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ tàbí ìsọfúnni ìlera, èyí sábà túmọ̀ sí ìsopọ̀ láàárín Faransé àti èdè agbègbè tó wà níbẹ̀, kì í ṣe ojútùú èdè kan ṣoṣo fún gbogbo orílẹ̀-èdè.
Èdè ní Bẹ̀nẹ̀
Èdè Faransé ni èdè ìjọba òfin kan ṣoṣo ní Bẹ̀nẹ̀, ó sì ń darí àwọn ìwé ìjọba, ìṣàkóso, ẹ̀kọ́ àti ìbáṣepọ̀ òkèèrè. Àwọn ènìyàn tún ń lo ọ̀pọ̀ èdè orílẹ̀-èdè, bíi Fon, Adja, Yorùbá, Bariba/Batonum, Dendi, Fulfulde àti Ditamari; ọ̀pọ̀ ènìyàn sì ń sọ èdè púpọ̀. Àwọn èdè agbègbè ń ràn ènìyàn lọ́wọ́ láti rí ìsọfúnni ẹnu, ẹ̀kọ́, àṣà àti ìkópa aráàlú gbà, ṣùgbọ́n wọn kì í sábà rọ́pò Faransé nínú ìbánisọ̀rọ̀ ìjọba tí a kọ sílẹ̀. Èdè tí a lè lò yàtọ̀ sí agbègbè, ilé-iṣẹ́ àti ètò.
VivAVia can make mistakes. Check important information.