Bẹ̀nẹ̀ ní agbègbè ẹ̀dá àdánidá gbòòrò márùn-ún. Gúúsù ní etíkun iyanrìn pẹlẹbẹ, adágún etíkun, ilẹ̀ agbon, ilẹ̀ olómi àti mangrove. Àárín ní pẹ̀tẹ́lẹ̀ tó rọra ga, tó tó mítà 200 sí 400, ilẹ̀ tí a ń gbin, savanna àti àwọn àjẹkù igbó tó ṣì kù. Agbada Kandi àti agbègbè Sota jẹ́ agbègbè ẹ̀dá àdánidá mìíràn, nígbà tí Atacora àti Oke Aledjo ní ilẹ̀ olókùúta tó ga dé nǹkan bí mítà 658. Pẹ̀tẹ́lẹ̀ Gourma wà ní àríwá. Savanna ọ̀rinrin ni ó pọ̀ jù ní orílẹ̀-èdè náà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àjẹkù igbó àkọ́kọ́ ṣì wà ní gúúsù àti àárín. Ojú-ọjọ́ àti ìlànà ẹ̀dá yàtọ̀ sí agbègbè. Gúúsù Bẹ̀nẹ̀ ní ojú-ọjọ́ equatorial tó ní àsìkò òjò méjì àti àsìkò gbígbẹ́ méjì. Àárín àti àríwá sábà ní àsìkò òjò láti nǹkan bí Oṣù Kẹfà sí Kẹsàn-án àti àsìkò gbígbẹ́ láti Oṣù Kọkànlá sí Oṣù Kẹrin. Afẹ́fẹ́ Harmattan àti gbígbẹ́ máa ń kan orílẹ̀-èdè náà ní apá kan àsìkò gbígbẹ́. Òjò àsìkò ló ń yí omi odò, pẹ̀tẹ́lẹ̀ ìkún omi, pápá ìjẹko, ipò iṣẹ́ àgbẹ̀, ewu iná igbó àti ìwọlé sí àwọn agbègbè ààbò kan padà. Àwọn ètò ẹ̀dá pàtàkì ní savanna, igbó gbígbẹ́, igbó lẹ́gbẹ̀ẹ́ odò, pẹ̀tẹ́lẹ̀ ìkún omi, àwọn òkè kéékèèké àdáwà, adágún, adágún etíkun, mangrove àti omi etíkun. Àwọn ètò wọ̀nyí ń pèsè ẹja, omi, oúnjẹ, igi ìdáná, igi ìkọ́lé, ewéko oògùn, iyọ̀ àti ọjà igbó tí kì í ṣe igi. Wọ́n tún ń ṣàkóso omi àti etíkun, tọ́jú erogba, ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹranko igbó, wọ́n sì ń mú owó wọlé nípasẹ̀ pípa ẹja, títọ́ ẹran, ìrìn-àjò àti iṣẹ́ agbègbè mìíràn. Iṣẹ́ àgbẹ̀, ìjẹko àti ìrìn-àjò ẹran (transhumance), pípa ẹja, ṣíṣe èédú àti igi ìdáná, yíyọ iyọ̀ àti ìrìn-àjò sinmi lórí ohun àmúṣọrọ̀ ẹ̀dá, ṣùgbọ́n bí wọ́n ṣe bá ara wọn mu yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí ibi àti pínpín agbègbè. Ètò agbègbè ààbò Bẹ̀nẹ̀ ti pín sí ọ̀pọ̀ apá dípò kí ó wà lábẹ́ ilé-iṣẹ́ orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo. Ó ní àwọn ọgbà orílẹ̀-èdè, igbó tí a pín sí ẹ̀ka, igbó mímọ́, igbó àwùjọ, ilẹ̀ ààbò orí ilẹ̀ àti òkun, agbègbè ọdẹ, ibi ìpamọ́ ẹ̀dá alààyè àti ilẹ̀ olómi Ramsar. Pendjari National Park bo nǹkan bí hẹ́kítà 275,000, W National Park ní Bẹ̀nẹ̀ sì bo nǹkan bí hẹ́kítà 502,000 gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ ìjọba. Pẹ̀lú àwọn agbègbè ní Burkina Faso àti Niger, wọ́n jẹ́ W-Arly-Pendjari, ọ̀nà àyíká ẹ̀dá àdánidá tó kọjá ààlà orílẹ̀-èdè àti ibi ogún àdánidá UNESCO. Pendjari Biosphere Reserve tún jẹ́ èyí tí UNESCO mọ̀, ó sì bo nǹkan bí hẹ́kítà 476,597. Bẹ̀nẹ̀ ní ilẹ̀ olómi Ramsar mẹ́rin tó bo nǹkan bí hẹ́kítà 2,587,342: àfonífojì Couffo ìsàlẹ̀, adágún etíkun, ọ̀nà omi Aho àti Adágún Ahémé; àfonífojì Ouémé ìsàlẹ̀, adágún Porto-Novo àti Adágún Nokoué; agbègbè W; àti agbègbè ilẹ̀ olómi Odò Pendjari. Ààbò etíkun tún ní agbègbè ààbò òkun Donaten àti Cotonou, àti Bouche du Roy àti Grand-Popo. Àwọn agbègbè wọ̀nyí ń ṣètìlẹ́yìn fún mangrove, ẹja, turtle òkun, manatee Áfíríkà, ẹja ńlá, dolphin àti àwọn ẹ̀dá etíkun mìíràn. Àwọn agbègbè ààbò àríwá ní erin, ẹfọn igbó, kìnnìún Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, cheetah, àmọ̀tẹ́kùn, erinmi, tsessebe, hartebeest, kob Buffon àti waterbuck Defassa. A ti rí irú ẹyẹ tó ju 460 lọ ní orílẹ̀-èdè náà. WAP ní iye ẹranko igbó tó wà nínú ewu tó ga. Ìwádìí African Parks ròyìn erin nǹkan bí 2,800 ní Pendjari ní 2024, ó sì sọ pé iye erin náà ti pọ̀ sí i. A ń tọ́pa ẹranko igbó nípasẹ̀ ìṣírò láti òfuurufú, tó máa ń ṣẹlẹ̀ ní gbogbo ọdún méjì ní ìwọ̀n, títọpa ẹranko àti ìwádìí irú ẹ̀dá àti ibùgbé. Ministry of Living Environment and Transport in charge of Sustainable Development, Directorate General of Water, Forests and Hunting, Beninese Agency for the Environment àti CENAGREF pín ojuse pàtàkì fún ààbò ẹ̀dá. Àwọn Commune àti àwùjọ tó ń gbé lẹ́gbẹ̀ẹ́ odò ń kópa nínú ìṣàkóso agbègbè, àwọn àjọ bíi African Parks sì ń ṣàkóso Pendjari àti W nípasẹ̀ ètò fífi ojuse lé wọn lọ́wọ́. Ìwọlé sí ọgbà tàbí agbègbè ààbò mìíràn tẹ̀ lé òfin ọgbà, pínpín agbègbè, ètò ìṣàkóso àti ipò ààbò lọ́wọ́lọ́wọ́. Ìtọ́sọ́nà, ọdẹ, mú ẹranko, tọ́jú ẹranko àti òwò CITES nílò ìwé-àṣẹ, ìyọ̀nda tàbí ìwé-ẹ̀rí tó yẹ. Àwọn ibi ààbò pípé sábà fòfin de ọdẹ, pípa ẹja, iṣẹ́ igbó, iṣẹ́ àgbẹ̀, ìjẹko, ìwakùsà, ìkọ́lé àti iṣẹ́ tó lè ba ibi jẹ́, àyàfi tí ìwé-àṣẹ pàtó fún ìwádìí tàbí ìwọlé bá wà. Bí àwùjọ kan bá ń gbé lẹ́gbẹ̀ẹ́ agbègbè náà kò túmọ̀ sí pé wọ́n ní ẹ̀tọ́ ohun àmúṣọrọ̀ láìsí ààlà. Owó àlejò kì í dọ́gba ní gbogbo Bẹ̀nẹ̀. Owó wọlé sí ọgbà, ìtọ́sọ́nà, ibùgbé àti iṣẹ́ mìíràn sinmi lórí agbègbè àti iṣẹ́ náà; kò sí owó orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo tó ṣeé gbẹ́kẹ̀ lé. A ròyìn pé Pendjari ṣí sí àlejò ní gbogbo ọdún, nígbà míì wọ́n sì dín owó kù láti Oṣù Kẹjọ sí Oṣù Kẹwàá. Òjò líle ní àkókò yẹn lè kún ọ̀nà, ó sì lè dín ìwọlé kù; àìní ààbò ní agbègbè WAP lè yí ọ̀nà, iṣẹ́ àti ohun tó wà padà. Olùṣàkóso ọgbà tàbí aláṣẹ agbègbè tó yẹ ló ń fúnni ní ipò ìwọlé tuntun. Ìṣẹ̀dá ní Bẹ̀nẹ̀ dojú kọ́ ìpọnjú tó yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí apá orílẹ̀-èdè. Ogbele máa ń ṣẹlẹ̀ ní àríwá, ìkún omi àsìkò tàbí èyí tí òjò fa sì kan àwọn agbègbè mìíràn. Etíkun dojú kọ́ ìrun etíkun, gíga omi òkun àti iyọ̀ tó ń wọ ilẹ̀; àyẹ̀wò World Bank ṣírò pé nǹkan bí ìpín 65 nínú ọgọ́rùn-ún etíkun ni ó kan, ìrun sì lè sún mọ́ mítà mẹ́rin lọ́dún ní àwọn ibi tó ṣí sí ewu. Iná igbó, pípa igbó run, fífẹ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀ sí i, ìbàjẹ́ ilẹ̀, yíyọ iyanrìn àti àpáta, ìbàjẹ́ pẹ̀lú ike àti ohun mìíràn, lílo ohun àmúṣọrọ̀ láìtọ́, ohun èlò pípa ẹja tí a fòfin de, pípa ẹja jù àti píparun mangrove tún ń kan ètò ẹ̀dá. Agbègbè WAP ní ìjà nígbà tí ẹranko igbó bá ba irè oko tàbí ẹran jẹ́. Ìforígbárí mìíràn wáyé nípa fífẹ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀, ìrìn-àjò ẹran, pípa ẹja, ọjà igi àti igbó tí kì í ṣe igi, ìdènà ààbò, ìwọlé sí ọgbà àti ìgbésẹ̀ ààbò. Àwọn ìdáhùn ní ìjíròrò agbègbè, pínpín ilẹ̀, orísun owó àfidípò, ìṣàkóso àwùjọ, ìmúpadàbọ̀sípò, àbójútó, ìrìn ààbò olùṣọ́ ọgbà àti ìkẹ́kọ̀ọ́ ẹ̀tọ́ ènìyàn. African Parks ròyìn ètò ìsanpada fún àwọn ẹni tí ọ̀ràn kàn níbi tó yẹ. A lè fi ẹ̀dùn-ọkàn àyíká ránṣẹ́ sí Beninese Agency for the Environment, ẹ̀ka àyíká agbègbè tó yẹ tàbí, fún ọ̀ràn etíkun, ẹ̀ka ààbò etíkun tó yẹ; ilé-iṣẹ́ àyíká lè pa orúkọ olùfi ẹ̀dùn mọ́lẹ̀. Bẹ̀nẹ̀ ń fẹ̀ sí i nínú ẹ̀kọ́ àyíká nípasẹ̀ ẹgbẹ́ ilé-ẹ̀kọ́, gbíngbin igi ní ilé-ẹ̀kọ́, aṣojú igbó, ibi ìtọ́jú irúgbìn àti iṣẹ́ gbíngbin igbó padà. Ètò 2024 tí United Nations, United Nations Development Programme àti Directorate General of Water, Forests and Hunting kópa nínú rẹ̀ gbìn igi 200, ó sì ní aṣojú igbó 15 tó wà láàárín ọdún 10 sí 15. Ní 2025, àwọn aláṣẹ ẹ̀kọ́ ròyìn pé a ti ń fi ẹ̀kọ́ àyíká sí ètò lọ́nà tó péye jù nípasẹ̀ ẹgbẹ́, olùkọ́ àti akẹ́kọ̀ọ́. Ìwòye nípasẹ̀ fóònù alágbèéká, títí kan iṣẹ́ iNaturalist ní àyíká Pendjari, lè kún ìṣàkóso àti ìwádìí àṣẹ. Àwọn ìtọ́sọ́nà igbó fi ìpọnjú tó ń bá a lọ àti iṣẹ́ ìmúpadàbọ̀sípò hàn. Ìparun igbó àpapọ̀ tí a ròyìn dín kù láti 1.51 nínú ọgọ́rùn-ún ní 2005 sí 2015 sí 1.13 nínú ọgọ́rùn-ún ní 2015 sí 2022; ìbàjẹ́ igbó àpapọ̀ sì dín kù láti 1.64 nínú ọgọ́rùn-ún sí 0.06 nínú ọgọ́rùn-ún ní àkókò ìfiwéra kan náà. Iṣẹ́ gbíngbin igbó padà dé hẹ́kítà 13,135 ní 2023, ní ìfiwéra pẹ̀lú ète orílẹ̀-èdè hẹ́kítà 15,000 lọ́dún kan fún 2021 sí 2030. Àwọn nọ́ńbà wọ̀nyí kò mú ewu agbègbè kúrò, nítorí ìtumọ̀ ààbò, ìwọlé sí ohun àmúṣọrọ̀ àti ìpọnjú àyíká yàtọ̀ gidigidi láàárín WAP, ilẹ̀ olómi àti etíkun gúúsù, àti ilẹ̀ igbó àti savanna àárín Bẹ̀nẹ̀.
Ìṣẹ̀dá àdánidá ní Bẹ̀nẹ̀
Bẹ̀nẹ̀ ní etíkun Òkun Àtìláńtì, adágún etíkun, ilẹ̀ olómi, igbó mangrove, pápá savanna, igbó lẹ́gbẹ̀ẹ́ odò, àfonífojì odò àti ilẹ̀ òkè. Ìṣẹ̀dá ń ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ àgbẹ̀, pípa ẹja, títọ́ ẹran, ọjà igbó, ìrìn-àjò àti owó-wíwọlé agbègbè. Àwọn agbègbè ààbò ní àwọn ọgbà orílẹ̀-èdè, ilẹ̀ olómi Ramsar, ibi ìpamọ́ ẹ̀dá alààyè, igbó mímọ́ àti èyí tí a pín sí ẹ̀ka, agbègbè ààbò òkun àti ibi ọdẹ tó ní òfin.
VivAVia can make mistakes. Check important information.