INE Buliwya yupay wasi qullqita chunka iskay t’aqaman churaykun, wasi/serviciokuna, mikuy, transporte, restaurante/hotel, p’acha, wasi imakuna, salud, rimay, yachay, samay/kultura, alcohol/tabaco ima. Sapa wasi ayllu runakuna 3.1; llaqtapi 3.2, chakrapi 2.8. Wasi qullqiqa boliviano, Bs nispa qillqasqa. 2025pi consumidor chanin 20.40% wiñaran; 2026 enero killapi killa-killa 1.31%, chunka iskay killa ukupi 19.64% wiñaran; julio 2026pi killa-killa 2.79% urmarqan. Chayrayku llaqta chanin sapa kuti qhaway. Wasi qullqi llaqta, barrio, allin kay, equipu, contrato rikchaqman hina tupan. Rantiy, alquiler, anticrético, anticrético/alquiler huñusqa contrato, servicio por wasi (cedida por servicios), mañakusqa utaq huk wasi arrego kanman. Kunan allin nación alquiler yupay qillqa mana tarisqanchu; chayrayku proveedor, contrato terms llaqtapi chiqaqchay. Chakra wasi formal alquilerpi pisi gastanman, ichaqa puriy, transporte, kikin ruru mikuy aswan qullqi kanman. Servicio qullqita wasimanta sapa t’aqay: yaku, desagüe EPSA llaqta publicu/privado proveedor pagay; tarifa AAPS yakup/desagüe regulador aprobansqanman hina. Recibopi consumo, servicio clase, ñawpa mana pagay, tukuypa p’unchaw kanman. Pagay pachaqa pisi 30 p’unchaw; EPSA kamachiy hina iskay mana pagasqa recibo qhipaman servicio kuchuyta atin. Musuqmanta t’inkiy, allinchay tarifa aprobado tarifaman hina. Social/solidarity tarifa, Ley 1886 pisiyachiy condiciones hunt’aspa tupanman. Electricidad AETN kamachin, local distribuidor qun. Tarifa Dignidadqa killa ukhupi 70 kWhman yalli mana residensial consumo 25% pisiyachin. 60 watamanta kuraq runa Ley 1886man hina ñawpaq 100 kWhpi 20% pisiyachiy chaskinman, huk residensial t’inkiy charispa. Llaqta k’anchay/desagüe qullqi electricidad recibopi rikurinman. 10 kilo GLP cilindroqa ANH enero 2026 yupaypi naciónpi Bs22.50 karqan; gas t’inkiy, gas, electricidad tarifa suyuman hina tupan. 2024 censo pi allin yaku yaykuy naciónpi wasi 87.2%, chakra 78.2%; allin desagüe 63.6% nación, chakra 56.0%; electricidad 92.2% nación, chakra 78.4% wasikunapi. Mikuy gasto llaqta, pacha, mercado ñan, transporte, wasi rurayman hina tikran. INE wasi mikuy rantiyta, wasi hawa mikuyta yupaykun, ichaqa fijo nación mikuy presupuesto ama yuyaychu. EMAPA, allin chanin feriakuna wakinpi yanapanman, ichaqa naciónpura wiñay benchmark manachu. Llaqta/intermunicipio tarifa responsable municipio utaq operador sut’ichin. Departamento pura buspaq ATT aprobado tarifa rango ñan/claseman hina; normal La Paz–Oruro Bs27–39, normal La Paz–Santa Cruz Bs113–153 qhawasqa yupaypi. Avión tarifa referencia ATT regulado. Kikin motor qullqi gasolina, allinchay, seguro, estacionamiento yapay. ANH agosto 2026 yupaypi Gasolina Especial+ Bs6.96 litro, Diésel Oíl+ Bs9.80, Diésel ULS Bs10.60, internacional GNV Bs3.20 metro cubico karqan. Gasolina tarisqay, transporte tarifa tikranman; chakra puriy pacha, karu kay qullqi yapamun. Sistema Único de Salud (SUS) pacha limitasqa seguro social mana chariq Buliwya runakunaman publicu hampiy qun; sapa kuti qaylla salud centro, aswan nivelpaq remisión. Urgencia hampiyqa sapa kuti ñanta mana qatikun. SUS chayachisqa autorizado hampi/diagnostico serviocpaq usuario tarifa mana kanchu, ichaqa hampi/servicio mana kaptin, privado hampiy, transporte, llamk’ay chinkasqa pachapi wasi gastoyuq kanman. Publicu yachay universidad yachaykama mana qullqipaq, bachillerato kama obligasqa. Wasi ayllukuna material, uniforme, fotocopia, transporte, mikuy, dispositivo, matrícula, examen pagayta atin. Privado escuela/universidad cuota otaq huk tarifa mañan. 2025 Bono Juancito Pinto Bs200 pagaran derecho chariq publicu/convenio primaria, secundaria, educación especial yachaqkunaman; qillqay, identidad, pagay kamachiy tupan, privado yachayta automaticu mana qhawan. Ayllu gasto wawakuna yupay, edad, sapalla tayta/mama, qhaway mañakuy, discapacidad, wiksayuq, kuraq runa kayman hina tupan. Bono Juana Azurduyqa 33 killa kama hampi qhawaywan Bs1,820 tukuyta atin; Subsidio Universal Prenatal por la Vidaqa wiksayuq kay 5 killamanta tawa sapa killa imakuna q’ipita qun, sapa huk Bs300 chanin. Renta Dignidadqa 60 watamanta qallarin, pension mana chariq hayñiyuq runaman watapi Bs4,550, chunka huk Bs350, huk Bs700 pagoyuq. Pension chariq, sutichasqa seguro grupo runakunaqa watapi Bs3,900, chunka huk Bs300, huk Bs600 chaskinku. Hayñi, identidad, qillqay mañaykunata qhaway; yanapayqa gastota pisiyachin, tukuy wasi presupuesto mana rantinchu. Rimay qullqi operador, tecnologia, llaqta, pagay modelman tupan. ATT Pizarra móvil, fijo internet, paquetekunap tarifata willan. Wasiqa sapa killa tarifa yapasqa instalación, equipu, dato qullqiwan pagayta atin. 2024 censo telefone yaykuy wasi 90.8%, internet nación 76.3%, chakra 53.9%; chakra disponibilidad, tecnologia llaqtapi chiqaqchana. Samay, cultura, restaurante/hotelqa tikraq mana munasqa gastomi; allin nación samay chanin benchmark mana tarisqanchu. Llank’achiy atisqa presupuesto sapa killa ñawpaq gastokuna—wasi, servicio, sapsi mikuy, rimay, transporte, rutinario hampi—wasimanta hawa mikuy, yapasqa transporte, samay hina tikraq gastomanta t’aqan. Yachay gastokuna, p’acha, allinchay, hampi pasay, dispositivo, wasi tikray, servicio t’inkiy pacha waqaychayman churay. Beneficio qullqikunata mana seguro alivio hina sapa t’aqay; qhipa chunka iskay killa, wata/semi-wata/pacha pagay qhawariy, llaqta chaninta pisi killa sapa kuti musuqchay. Banco, manu, impuesto tukuy pagayta tikranchu, ichaqa kawsay gastomanta huk temami.
Buliwyapi qullqi gastokuna
Buliwyapi kawsay gastokuna llaqta, ayllu runa yupay, wasi rikchaq, servicio yaykuy, chakra utaq llaqta kayman sinchita tupan. Naciónpi sapa killa presupuesto utaq allin alquiler yupay mana kanchu. Allin yupayqa wasi, servicio, mikuy, transporte, salud, yachay, rimay, samay, pacha gastokunata t’aqan, llaqta chaninkunata sapa kuti musuqchan.
VivAVia can make mistakes. Check important information.

