Undang-undang sivil di Brunei

Brunei tidak mempunyai satu Kod Sivil tunggal. Sistem yang terpakai menggabungkan undang-undang bertulis Brunei dengan common law England, equity dan undang-undang tertentu yang terpakai secara umum di bawah Application of Laws Act Cap. 2, setakat yang dibenarkan oleh keadaan dan adat tempatan. Bagi urus niaga undang-undang, Contracts Act Cap. 106 dan peraturan tambahan common law menangani antara lain tawaran, penerimaan, perjanjian, balasan, persetujuan dan persetujuan bebas. Paksaan, pengaruh tidak wajar, penipuan dan kesilapan boleh menjejaskan kesahan. Keupayaan membuat kontrak ditentukan oleh undang-undang yang terpakai mengenai umur dewasa, keupayaan mental dan pengecualian berkanun; sumber yang diteliti tidak menetapkan satu umur seragam. Sale of Goods Act Cap. 170 berkaitan kontrak jualan barangan, Unfair Contract Terms Act Cap. 171 mengehadkan pengecualian liabiliti tertentu, dan Electronic Transactions Act Cap. 196 mengawal rekod elektronik, tandatangan dan keperluan keselamatan. Dalam kes yang melibatkan niat tidak baik atau pelanggaran kontrak, Specific Relief Act Cap. 109 juga boleh menjadikan remedi khusus, tuntutan amanah dan tuntutan fidusiari relevan. Timbang tara menyediakan penyelesaian pertikaian persendirian dengan sokongan mahkamah bagi prosiding dan penguatkuasaan. Tanah ditadbir di bawah Land Code Cap. 40 melalui peruntukan tanah negeri, hak milik berdaftar, pindah milik, cagaran, pajakan, subpajakan dan pecah sempadan. Pihak berkuasa pendaftaran tanah (Jabatan Tanah) atau Pegawai Tanah menyemak pendaftaran berdasarkan dokumen yang ditetapkan dan cabutan hak milik. Bagi banyak urus niaga tanah, kelulusan bertulis terdahulu daripada His Majesty in Council biasanya diperlukan. Dalam keadaan tertentu, pengecualian terpakai kepada pajakan atau subpajakan tidak melebihi tujuh tahun kepada seseorang yang tidak mempunyai kepentingan terdahulu dalam tanah. Land Code (Amendment) Order 2025 telah terpakai sejak 1 Ogos 2025 dan mengubah peraturan bagi bukan warga negara; aturan melalui penama atau struktur amanah tidak diperuntukkan. Bagi tanah pegangan bebas yang diwarisi oleh bukan warga negara, jualan kepada warga Brunei atau penukaran kepada pegangan pajakan mungkin diperlukan dalam tempoh sekurang-kurangnya sepuluh tahun. Sebelum membeli, mewarisi, menggadaikan atau menyewa tanah, semak status, hak milik dan cagaran berdaftar dengan pihak berkuasa tanah yang berkenaan. Undang-undang keluarga terbahagi kepada prosedur berbeza bergantung pada pegangan agama dan bentuk perkahwinan. Perkahwinan sivil atau gereja tertakluk pada Marriage Act Cap. 76 dan Registration of Marriages Act. Perkahwinan Muslim dikawal oleh Islamic Family Law Act Cap. 217 dan sistem Syariah; skopnya termasuk perkahwinan, talaq, pembatalan, nafkah, hadhanah, taraf sah anak dan harta sepencarian. Permohonan perkahwinan Muslim biasanya melalui saluran perkahwinan Islam (4PROI dan PPPPROI) dan mungkin melibatkan persoalan tentang bermastautin, bermukim, wali atau wali Hakim. Dalam kes yang melibatkan kanak-kanak bukan Islam, kebajikan kanak-kanak menjadi pertimbangan utama di bawah Guardianship of Infants Act Cap. 191; bapa tidak secara automatik mengatasi ibu. Adoption of Children Act Cap. 205 menyediakan laluan bagi bukan Islam untuk mengambil anak belum berkahwin di bawah umur 18 tahun melalui perintah pengangkatan High Court. Pembubaran perkahwinan sivil atau gereja berlaku di bawah Dissolution of Marriage Act Cap. 165 di hadapan High Court apabila kedua-dua pasangan bukan Muslim dan terdapat hubungan yang mencukupi dengan Brunei atau pemastautinan biasa sekurang-kurangnya dua belas bulan. Bagi perkahwinan Muslim, undang-undang Syariah mengawal perceraian, nafkah, penjagaan dan pembahagian harta. Nafkah anak boleh meliputi tempat tinggal, pakaian, makanan, rawatan perubatan dan pendidikan. Dalam hal pewarisan, pihak berkuasa juga membezakan antara harta pusaka Muslim dengan bukan Muslim. Wasiat bukan Muslim dikawal oleh Wills Act Cap. 193 dan memerlukan perisytiharan bertulis serta tandatangan yang sah di hadapan dua saksi; wasiat yang dibuat oleh orang bawah umur tidak sah. Bagi Muslim, Syariah High Court meneliti kuasa berwasiat dan bahagian pewarisan Islam (Faraidh). Mahkamah itu juga boleh memutuskan perkara tentang harta sepencarian, hibah, waqaf dan hadiah tertentu yang dibuat semasa sakit tenat. Probate Office dan High Court mengeluarkan geran probet (Grant of Probate) apabila terdapat wasiat sah, serta surat kuasa pentadbiran (Letter of Administration) tanpa wasiat kepada saudara yang layak atau pentadbir lain yang sesuai. Bagi harta pusaka di bawah BND 25,000, geran harta pusaka ringkas (Summary Grant) boleh dipertimbangkan. Harta pusaka Muslim biasanya memerlukan perintah pewarisan dan perisytiharan atau persetujuan; harta pusaka bukan Muslim juga mungkin memerlukan perisytiharan serta persetujuan. Hutang dan kos harta pusaka diambil kira sebelum baki aset diagihkan. Wasi atau pentadbir mengumpulkan dan menilai aset, melangsaikan liabiliti, mengagihkan baki serta menyimpan rekod. Pembukaan fail probet berharga BND 160, afidavit berharga BND 5 bagi setiap pemohon dan fi setem ialah BND 1; fi lanjut antara lain bergantung pada nilai harta pusaka. Geran representasi asing boleh dimeterai semula dalam keadaan tertentu. Tuntutan ganti rugi sering timbul daripada tort common law seperti kecuaian, kacau ganggu atau pencerobohan. Fatal Accidents and Personal Injuries Act Cap. 160 mungkin memberikan tuntutan kepada saudara selepas perbuatan salah yang membawa maut dan turut mengawal kecederaan diri tertentu. Tanggungjawab penyumbang pihak yang cedera serta tempoh had yang terpakai di bawah Limitation Act Cap. 14 boleh mengehadkan penguatkuasaan. Dalam kes pelanggaran kontrak, kausa tindakan kontrak ialah perkara utama; apabila kewajipan am berjaga-jaga dilanggar, undang-undang tort lebih berkemungkinan terpakai. Mahkamah sivil merangkumi Supreme Court dengan Court of Appeal dan High Court, Intermediate Court serta Subordinate Courts. High Court mempunyai bidang kuasa asal yang tidak terhad. Intermediate Court biasanya mengendalikan tuntutan wang dari BND 50,001 hingga BND 300,000, Magistrates’ Court tuntutan dari BND 10,001 hingga BND 50,000, dan badan tuntutan kecil (Small Claims Tribunal) tuntutan wang sehingga BND 10,000. Magistrates’ Court mungkin mempunyai bidang kuasa jika terdapat hubungan dengan Brunei atau defendan tinggal atau menjalankan perniagaan di sana. Pertikaian tentang pemulangan atau pembahagian harta tak alih, tuntutan tertentu bagi pelaksanaan khusus atau pembatalan, surat cara amanah, probet dan tafsiran wasiat tidak termasuk dalam setiap bidang kuasa Magistrates’ Court. Tuntutan sivil biasa biasanya bermula dengan Writ of Summons dan Statement of Claim. Pihak yang mewakili diri sendiri boleh memfailkan melalui Service Bureau atau e-mel; peguam menggunakan pemfailan elektronik. Tribunal ini direka untuk pemfailan secara peribadi dan prosiding tanpa perwakilan guaman. Sebelum keputusan, Registrar memberikan nasihat; jika penyelesaian gagal, pengadilan diteruskan. Prosedur ini boleh digunakan bagi tuntutan sehingga BND 10,000, dengan tempoh had dua belas bulan kalendar dari tarikh tuntutan timbul. Fi pengguna ialah BND 10 bagi tuntutan sehingga BND 5,000 dan BND 20 bagi tuntutan melebihi BND 5,000 hingga BND 10,000. Bagi penuntut lain, fi masing-masing BND 50 dan BND 100. Kos penyampai proses ialah BND 20 bagi jarak sehingga lapan kilometer dan BND 40 bagi jarak melebihi itu; fi ini tidak dikembalikan. Pengantaraan sukarela, sulit dan tanpa prejudis; persetujuan boleh menjadi perintah mahkamah yang dipersetujui (consent order) dan boleh dikuatkuasakan. Rayuan daripada keputusan Magistrates’ Court boleh difailkan kepada High Court. Jika penghakiman sivil belum dibayar, pemiutang boleh memohon saman pemeriksaan penghutang penghakiman (Judgment Debtor Summons), pemeriksaan kedudukan kewangan penghutang, bayaran ansuran atau perintah mahkamah yang dipersetujui. Langkah lain termasuk penyitaan dan penjualan, perintah hutang pihak ketiga (garnishee order) terhadap bank atau orang lain yang berhutang wang kepada penghutang, serta perintah pemenjaraan kerana tidak membayar (committal). Selepas kemungkiran pembayaran melebihi enam bulan, kebenaran mahkamah (leave) mungkin diperlukan bagi langkah penguatkuasaan tertentu. Dalam prosedur hutang pihak ketiga, perintah hutang pihak ketiga sementara (Order Nisi) dikeluarkan terlebih dahulu; afidavit dan penyampaian sekurang-kurangnya tujuh hari lebih awal menjadi sebahagian prosedur. Pemenjaraan kerana tidak membayar memerlukan bukti kemampuan membayar bersama keengganan atau pengabaian sengaja dan boleh berlangsung tidak lebih daripada 30 hari. Deposit BND 600 untuk nafkah juga diperuntukkan; hutang kekal walaupun selepas pemenjaraan. Pakaian perlu, peralatan memasak, katil serta kelengkapan tidur dan peralatan kerja, pertanian atau perikanan mungkin dilindungi. Bergantung pada perkara, pihak berkuasa yang relevan termasuk badan Kehakiman bersama Registry, Bailiff dan Sheriff, mahkamah Syariah, pihak berkuasa tanah, Pendaftar Perkahwinan, Probate Office serta Attorney General’s Chambers.