Kehidupan keluarga di Brunei

Brunei mempunyai undang-undang keluarga sendiri serta perkhidmatan sokongan formal, bukan formal dan tidak formal. Bidang kuasa bergantung khususnya pada agama dan isu tertentu. Jika sekurang-kurangnya satu pihak yang terlibat beragama Islam dan syarat kediaman statutori dipenuhi, perkahwinan, perceraian, nafkah, keturunan, penjagaan sah dan hak jagaan umumnya berada dalam bidang kuasa Mahkamah Syariah. Mahkamah menilai kekurangan dalam rangka ini menurut Hukum Syara’. Hal keluarga yang semuanya bukan Islam dikawal, antara lain, oleh Marriage Act Cap. 76, Registration of Marriages Act Cap. 124 dan Guardianship of Infants Act Cap. 191. Perkahwinan Cina, tradisional dan perkahwinan lain turut muncul dalam statistik rasmi; saluran pendaftaran khusus bergantung pada kes dan komuniti. Warga Islam dan penduduk tetap umumnya memerlukan kelulusan awal daripada Pejabat Pendaftaran Perkahwinan, Perceraian, Pembatalan dan Rujuk Orang Islam (PPPPROI) di daerah kediaman bagi perkahwinan yang dirancang di luar negara atau di Brunei. Borang, bukti status perkahwinan, sijil perkahwinan terdahulu, perceraian atau kematian, serta pengesahan penghulu atau ketua kampung mungkin diperlukan. Kedua-dua pasangan mesti bersetuju; jika persetujuan wali tiada atau ditolak tanpa alasan sewajarnya, Hakim Syar’ie boleh memutuskan melalui wali hakim. Kelulusan bertulis awal daripada Hakim Syar’ie diperlukan bagi perkahwinan berpoligami dan mengambil kira, antara perkara lain, alasan, pendapatan, tanggungjawab, liabiliti, tanggungan serta pandangan isteri sedia ada. Selepas pendaftaran, Sijil Nikah, Kad Nikah dan Sijil Ta’liq dikeluarkan. Fi dan tempoh pemprosesan bergantung pada prosedur dan dokumen yang diserahkan. Kelahiran anak didaftarkan dengan Jabatan Imigresen dan Pendaftaran Kebangsaan di daerah kelahiran. Bapa kandung, ibu kandung atau saudara yang mempunyai maklumat boleh membuat pendaftaran. Pendaftaran adalah percuma dan patut dilakukan segera; laporan selepas lebih daripada 14 hari atau lebih daripada 43 hari direkodkan sebagai lewat, dan kegagalan mendaftar boleh dikenakan denda sehingga BND 500. Bukti lazim termasuk pemberitahuan kelahiran, dokumen pengenalan ibu bapa, sijil nikah atau pengesahan setara dan, jika berkenaan, dokumen imigresen serta status. Soalan keturunan, kesahan taraf, nafkah dan penjagaan sah anak Islam dikendalikan di bawah rangka Syariah. Dalam keluarga bukan Islam, perkahwinan ibu bapa yang kemudian boleh membolehkan pengesahan taraf sah menurut Legitimacy Order 2001. Pengangkatan anak juga berbeza mengikut laluan agama dan undang-undang. Pemohon dan kanak-kanak Islam tertakluk pada Islamic Adoption of Children Act Cap. 206 dan memohon kepada Mahkamah Syariah; prosiding bukan Islam dikawal oleh Adoption of Children Act Cap. 205 dan melalui mahkamah sivil. JAPEM biasanya menjalankan siasatan sosial, temu bual, lawatan rumah, penilaian keselamatan dan penilaian oleh jawatankuasa bertanggungjawab. Dokumen mungkin termasuk dokumen pengenalan, sijil perkahwinan atau perceraian, akuan berkanun, dokumen kelahiran, pasport dan status, rekod pendapatan atau bank, serta persetujuan keluarga kandung. Bagi kanak-kanak terabai atau bayi baru lahir, JAPEM menyediakan laluan perlindungan khas bagi kanak-kanak terabai atau bayi baharu lahir (anak laqid); pendaftaran kelahiran dan pengangkatan selepas itu memerlukan, bergantung pada agama, perintah Syariah atau undang-undang sivil sementara dan kemudian kekal. JAPEM menyokong keluarga melalui Unit Keluarga dan Unit Kanak-Kanak dalam konflik, pertikaian perkahwinan, ketidakjaminan tempat tinggal, kaunseling, kebajikan kanak-kanak dan risiko sosial. Kaunseling boleh diadakan secara individu, berkumpulan, bersama keluarga atau melalui telefon atau secara elektronik; akses tersedia melalui cawangan JAPEM di Brunei-Muara, Belait, Tutong dan Temburong. Dalam kes penderaan kanak-kanak, pengabaian, eksploitasi, masalah jagaan atau bahaya di luar kawalan ibu bapa, Unit Kanak-Kanak menerima laporan daripada orang awam dan institusi. Ini diikuti penilaian sosial, pencarian penjagaan selamat, penginapan perlindungan jika perlu, serta kerjasama dengan polis, perkhidmatan kesihatan dan badan lain. Talian ANAK 121 (Child Line 121) dan Talian Kebajikan 141 (Welfare Line 141) menerima kebimbangan berkaitan sokongan dan perlindungan; dalam bahaya serta-merta, hubungi polis di 993 dan ambulans di 991. Dalam kes keganasan rumah tangga, mangsa Islam boleh memohon perlindungan di bawah Bahagian VA Islamic Family Law Act Cap. 217. Dharar Syar’ie merangkumi, antara lain, ketakutan atau kecederaan munasabah, paksaan dan kurungan tidak sah; perintah dipercepatkan pada mulanya terpakai tidak lebih daripada 28 hari dan boleh dilanjutkan. Bagi keluarga bukan Islam, Married Women Act Cap. 190 mengandungi peruntukan perlindungan berasingan. JAPEM boleh membantu dengan borang, bukti, hubungan mahkamah dan penyelarasan dengan polis serta perkhidmatan kesihatan, tetapi tidak menggantikan perintah mahkamah yang mengikat. Dalam perceraian, pembubaran perkahwinan perlu ditangani bersama tempat tinggal dan jagaan anak, aturan hubungan, nafkah, keadaan perumahan, perlindungan dan, jika berkenaan, perkara harta. Prosiding Islam seperti perceraian, fasakh, khulu’, ta’liq, ruju’ serta permohonan nafkah atau jagaan berkaitan umumnya dikendalikan Mahkamah Syariah. Prosiding perceraian bukan Islam dan persoalan jagaan, akses serta nafkah dikendalikan di bawah undang-undang sivil. Mahkamah menentukan nafkah berdasarkan keperluan, kemampuan membayar dan bukti yang dikemukakan; jumlah seragam atau tempoh pemprosesan umum tidak dapat dinyatakan. JAPEM boleh mengiringi atau menjadi pengantara, tetapi hanya mahkamah mewujudkan aturan yang boleh dikuatkuasakan. Keluarga di Brunei sering menjalankan penjagaan praktikal terhadap saudara yang lebih tua atau kurang upaya. JAPEM dan sistem kebajikan kebangsaan (SKN) memproses, antara lain, permohonan Pencen Umur Tua dan Elaun Penjaga. Pencen Umur Tua umumnya memerlukan umur minimum 60 tahun serta syarat kewarganegaraan dan kediaman statutori tambahan, termasuk kehadiran sebenar sekurang-kurangnya 183 hari; bagi penduduk tetap tanpa kewarganegaraan yang dilahirkan di luar negara, tempoh kediaman terdahulu sekurang-kurangnya 20 tahun mungkin terpakai. Kadar faedah tepat perlu disahkan bagi setiap kes. Penjagaan kanak-kanak di luar isi rumah memerlukan lesen pusat jagaan kanak-kanak (Pusat Penjagaan Kanak-Kanak) di bawah Child Care Centres Act Cap. 218. JAPEM biasanya mengeluarkan lesen ini untuk dua tahun; fi yang diketahui ialah BND 200 bagi lesen pertama dan BND 150 bagi setiap lesen berikutnya. Perkhidmatan tanpa lesen boleh dihukum denda sehingga BND 5,000, penjara sehingga dua tahun atau kedua-duanya. Kematian saudara didaftarkan dengan Jabatan Imigresen dan Pendaftaran Kebangsaan, sebaik-baiknya dalam tempoh dua belas jam; laporan selepas dua belas jam atau lewat lebih daripada tiga hari direkodkan. Pendaftaran percuma, kegagalan mendaftar boleh dikenakan denda sehingga BND 500, dan sijil kematian lazimnya diperlukan untuk insurans, pentadbiran harta pusaka atau perkahwinan kemudian. Mahkamah Tinggi Syariah juga mempunyai bidang kuasa terhadap harta pusaka dan pewarisan orang Islam. Statistik rasmi melaporkan jumlah 87,137 isi rumah pada 2021 dengan purata 5.1 ahli; 50.5 peratus mempunyai sekurang-kurangnya lima ahli. Pada 2024, 2,733 perkahwinan dan 672 perceraian didaftarkan. Bagi 2025, 458,600 penduduk dan 36,300 orang berumur 65 tahun ke atas dilaporkan. Angka ini menerangkan keseluruhan penduduk dan tidak membuktikan apa-apa tentang setiap isi rumah atau bentuk keluarga individu. Tiada satu pejabat pusat untuk semua urusan keluarga; dalam kes keagamaan, asing, rentas sempadan, tidak jelas dari segi undang-undang atau melibatkan keganasan, mahkamah, pejabat pendaftaran, JAPEM atau penasihat pakar yang berkaitan perlu dilibatkan secara khusus.