Makanan di Brunei

Hidangan kebangsaan Brunei ialah hidangan kebangsaan berasaskan sagu (Ambuyat). Adunan melekit itu dibuat daripada kanji sagu atau rumbia dan air. Secara tradisional, ia diambil menggunakan alat buluh berbentuk V (Candas) lalu ditelan tanpa dikunyah. Hidangan ini disajikan bersama Cacah, sos pencicah yang melengkapkan rasanya. Ia ialah hidangan nasi, ayam goreng dan sambal (Nasi Katok) serta merupakan antara makanan ringkas yang lazim. Hidangan dan manisan tempatan lain termasuk Kelupis, kuih pulut yang dibalut daun Nyirik, Pulut Panggang, Penyaram, Tapai, Seri Muka, Selurut, Kuih Cincin, Wajid Temburong atau Wajid Jawa, serta keropok udang yang dibuat daripada udang dan kanji. Beras, ikan dan makanan laut lain, kelapa serta sambal membentuk banyak hidangan. Bekalan masih bergantung pada import bagi beberapa produk ruji. Pada 2024, Brunei menggunakan 31,097 tan beras, menghasilkan 2,348 tan dalam negara dan mengimport 29,127 tan. Oleh itu, bahagian import ialah 92.45 peratus, sara diri domestik 7.55 peratus dan penggunaan per kapita 68.27 kilogram setahun. Sesetengah sektor individu mencapai tahap lebih tinggi: bagi 2022, sara diri dilaporkan 100 peratus untuk ayam pedaging dan telur, 68.5 peratus untuk sayur-sayuran tropika, 39.9 peratus untuk daging lembu dan kerbau, 37.7 peratus untuk buah-buahan tropika, 3.9 peratus untuk daging kambing dan biri-biri serta 8.4 peratus untuk beras. Angka ini terpakai bagi tahun yang dinyatakan dan tidak menyokong kenyataan umum tentang keseluruhan bekalan makanan. Jabatan Pertanian dan Agrimakanan menyokong pengeluaran, statistik pertanian, ladang dan pemasaran. Ini termasuk projek rintis, pertanian kontrak untuk golongan muda, program peluasan ladang serta pemudahan pasaran tempatan dan antarabangsa. Pengeluaran tempatan mengukuhkan bekalan tetapi tidak sepenuhnya menggantikan kebergantungan utama pada import. Pasar, termasuk pasar tempatan (Tamu), medan selera, kafe dan restoran menawarkan makanan tempatan dan antarabangsa. Panduan pelancongan rasmi menyenaraikan penyedia Melayu, Cina, Jepun, Pakistan, Barat, vegetarian dan vegan, serta tempat bukan halal yang dikenal pasti secara berasingan. Tamu Kianggeh di Brunei-Muara menawarkan bahan segar dan makanan buatan sendiri; Pasar Malam Gadong juga terletak di sana. Di Tutong, Pasarneka Tutong berlangsung pada hari Khamis dari 6.0 hingga 12.0 dan berakhir pada 12. Tamu Bangar di Temburong dikaitkan dengan hasil tempatan, Wajid Jawa, Temburong-Cendol, Udang Galah, Manuk Pansuh dan Pucuk Ubi. Bagi Belait, maklumat yang disahkan kebanyakannya terdapat dalam direktori tempat makan rasmi, bukannya kepakaran tempatan tersendiri yang didokumenkan dengan jelas. Penerimaan wang tunai atau kad bergantung pada gerai atau tempat tertentu. Perniagaan yang mengilang, membekal atau menghidangkan makanan atau minuman memerlukan sijil halal dan/atau permit halal di bawah peraturan kerajaan. Bahagian Kawalan Makanan Halal Kementerian Hal Ehwal Ugama bertanggungjawab, dengan penglibatan Majlis Ugama Islam Brunei. Permohonan memerlukan sekurang-kurangnya dua Penyelia Makanan Halal yang diiktiraf, pengetahuan tentang syarat makanan Islam, dokumentasi ramuan dan prosedur, serta pemeriksaan premis. Fi yang diluluskan ialah 50 BND bagi setiap produk. Permohonan dihantar di kaunter; statusnya boleh ditanya melalui telefon dan tiada tempoh pemprosesan tetap yang diterbitkan. Di tempat bukan halal, status perlu disemak melalui pelabelan dan maklumat yang diberikan oleh perniagaan berkenaan. Semasa waktu berpuasa pada bulan Ramadan, § 195 Syariah Penal Code, Cap. 275, melarang pengambilan makanan, minuman atau tembakau di tempat awam, serta menghidangkan atau menjualnya secara langsung di tempat awam untuk tujuan ini. Pengecualian perubatan wujud. Pelanggaran boleh dihukum denda sehingga 4,000 BND dan/atau penjara sehingga satu tahun. Dalam amalan, pembelian sering beralih kepada makanan bawa pulang dan penggunaan di ruang peribadi; iftar dan sahur masing-masing dilakukan selepas matahari terbenam dan sebelum fajar. Bazar Ramadan dan gerai makanan menjadi lebih penting dalam tempoh ini. National Dietary Guidelines 2020 Kementerian Kesihatan mengesyorkan kepelbagaian makanan setiap hari, sekurang-kurangnya dua hidangan buah-buahan dan tiga hidangan sayur-sayuran sehari, serta bahagian bijirin sekurang-kurangnya 50 peratus bijirin penuh. Ikan, ayam itik, daging tanpa lemak, kekacang dan kacang patut dimasukkan dalam jumlah sederhana. Produk tenusu rendah lemak, penggunaan minyak secara sederhana dan air selaras dengan saranan ini; makanan padat tenaga, minuman bergula dan makanan yang sangat masin patut dihadkan. Brunei Darussalam Food Authority, atau BDFA, mengawasi keselamatan makanan. Syaratnya terpakai kepada perniagaan makanan, pekerja, import, pengeluaran, penyimpanan dan pengedaran. Pekerja makanan memerlukan Kursus Asas Keselamatan Makanan dan Pendidikan Kesihatan serta Sijil Pengendali Makanan. Makanan untuk dijual mesti dinilai dan didaftarkan dalam talian oleh BDFA; import makanan diproses juga memerlukan Pendaftaran Import Makanan Diproses. Pemeriksaan menilai kebersihan, penyimpanan, peralatan, kakitangan, sisa, perosak dan kawalan vektor, antara perkara lain. Skor sekurang-kurangnya 70 peratus dianggap memuaskan; skor 51 hingga 69 peratus memerlukan tindakan pembetulan diikuti pemeriksaan lain, manakala skor 50 peratus atau kurang mungkin mengakibatkan penutupan serta-merta. Pemeriksaan susulan boleh dibuat selepas tiga bulan; penutupan boleh berlanjutan sehingga tujuh bulan. Pengguna patut menyemak label, arahan penyimpanan, tarikh luput atau jualan, tin yang rosak dan kebersihan penyedia, serta melaporkan kebimbangan kepada BDFA. Kawalan harga hanya terpakai kepada barangan ruji tertentu. Ini termasuk beras, gula, susu tepung formula dan minyak masak, antara lain. Price Display Order mewajibkan maklumat harga yang jelas dan tepat. Harga maksimum bermusim bagi ayam bulat, telur, mentega, marjerin, minyak sapi, tepung dan susu mungkin terpakai semasa Ramadan dan Syawal. Pada 2025, indeks makanan dan minuman bukan alkohol turun 0.3 peratus, daging turun 2.3 peratus, produk tenusu dan telur turun 1.1 peratus, serta sayur-sayuran turun 0.6 peratus; buah-buahan meningkat 1.9 peratus dan restoran serta hotel meningkat 0.3 peratus. Pada Disember 2025, indeks makanan 0.5 peratus lebih tinggi berbanding setahun sebelumnya, manakala ikan dan makanan laut menjadi 3.7 peratus lebih mahal dan buah-buahan 4.5 peratus lebih mahal. Harga rujukan yang disebut ialah 1.25 BND sekilogram bagi beras tempatan dan wangi, 0.85 BND bagi beras biasa dan 0.76 BND bagi beras pulut. Untuk harga semasa, rujuk statistik terkini Jabatan Perancangan Ekonomi dan Statistik. Sisa makanan ialah kategori sisa terbesar dalam kajian komposisi 2019. Di tapak pelupusan Sungai Paku, makanan merangkumi 32 peratus daripada kira-kira 500 hingga 600 tan jumlah sisa. Eco Food Waste Initiative yang dilancarkan pada 2025 menggunakan slogan Plan.Eat.Save dan merangkumi kesedaran, digester sisa makanan, platform 3R digital, panduan untuk isi rumah, restoran dan penyedia, serta pengkomposan dan ekonomi kitaran. Brunei turut menjejaki kehilangan dan pembaziran makanan sebagai sebahagian daripada SDG 12.