Alam Brunei madue pitu soroh alas: alas bakau, alas pantai, rawa toya tawar, rawa gambut, kerangas utawi alas heath tropis, alas campuran dipterokarpa, miwah alas pegunungan. Alas campuran dipterokarpa ngawit kirang langkung 41 persen saking alas-alas punika. Alas bakau utamannyané ngumpul ring Teluk Brunei miwah ngemargiang genah kirang langkung 18.418 hektar manut angka sane kasadia. Rawa toya tawar ngemargiang genah kirang langkung 12.668 hektar, utamannyané ring Belait miwah Tutong, sadurung rawa gambut ring wewidangan Belait miwah Badas ngemargiang genah langkung saking 90.000 hektar. Angka indik porsi alas sadaging negara mabéda manut sumber miwah warsa rujukan; kasurat kirang langkung 72 persen, sakitar 81 persen utawi langkung saking 70 persen. Angka-angka puniki nenten prasida langsung kasamianang. Cagar Alas (Forest Reserves) ngemargiang genah kirang langkung 41 persen saking negara, Kawicaksanan Alas Nasional (National Forest Policy) netepang sasaran paling kirang 55 persen, miwah Heart of Borneo ngemargiang genah kirang langkung 58 persen saking wewidangan negara. Sistem pangayoman utamannyané dumunung ring undang-undang alas utama (Forest Act) miwah aturan palaksana alas (Forest Rules). Sistem puniki ngbedayang, ring sakancan sané, alas pangayoman, alas produksi, alas rekreasi, alas konservasi, miwah taman nasional. Wewidangan penting kalebet Taman Nasional Ulu Temburong miwah alas Batu Apoi, lahan gambut Belait miwah Badas, alas bakau Teluk Brunei, Tasek Merimbun, Bukit Batu-Sungei Ingei, miwah alas pesisir ring Kerangas. Tasek Merimbun kauningin dados Taman Warisan Tasek Merimbun (Tasek Merimbun Heritage Park). Nanging, status dados ASEAN Heritage Park nenten otomatis ngicenin status Ramsar (Ramsar); status Ramsar sane mangkin antuk Tasek Merimbun nenten kacidang. Segara taler dados bagian saking lingkungan alam Brunei. Wewidangan laut kalindung ngemargiang genah langkung saking 20 persen saking wewidangan pangelolaan perikanan sane kasuratang (Fisheries Management Area), miwah ngreksa, ring sakancan sané, terumbu karang miwah genah pangasuhan miwah pangembangbiakan. Moratorium lisénsi pukat trawl sampun kalaksanayang ngawit 2001. Nyangkolong miwah madagang sirip hiu sampun kapalang wiwit 2012. Departemen Perikanan ngaitang pangayoman laut sareng perikanan lestari miwah pariwisata berbasis alam. Soroh sane kalindung utawi kasidayang khas kalebet monyet belanda, orangutan, ular patuk Borneo, macan dahan, makudang-kudang soroh rangkong, dugong, miwah penyu ijo, penyu sisik, miwah penyu belimbing. Wewidangan gambut Badas kauningin antuk populasi Shorea albida. Herbarium BRUN nasional miwah Pusat Panaliten Botani Universiti Brunei Darussalam nyatet tetanduran; pusat punika ngurus langkung saking 500 soroh tetanduran tropis ring genah enem hektar. Departemen Kehutanan ngurus Kawasan Alas Nasional, pangelolaan alas, wewidangan kalindung, satwa liar, rekreasi, penegakan hukum, miwah pamulihan. Departemen Perikanan ngurus wewidangan laut kalindung miwah keanekaragaman hayati laut. Departemen Pertanian miwah Agripangan dados panguasa administrasi antuk konvénsi dagang satwa liar internasional (CITES). CITES inggih punika konvénsi internasional sane ngatur perdagangan satwa liar miwah tetanduran liar sane kaancam. Departemen Museum miwah Kementerian Kabudayaan, Pamuda miwah Olahraga patali sareng Undang-undang Pangayoman Satwa Liar (Wild Life Protection Act) miwah pakaryan Game Wardens. Lembaga panaliten keanekaragaman hayati (UBD-IBER) miwah pusat panaliten lapangan Kuala Belalong (Kuala Belalong Field Studies Centre) nglaksanayang panaliten, pendidikan, miwah pamantauan. Informasi indik tanggung jawab lembaga pamaréntah manéka warna prasida mabéda antuk situs web pamaréntah; tanggung jawab sane mangkin patut kauningin langsung sadurung ngaturang aplikasi. Undang-undang pangayoman satwa liar (Wild Life Protection Act) nglarang mburu, ngematiang, utawi nangkep satwa sane kalindung tanpa lisénsi sane patut. Ngadol miwah ngelahang satwa, trofi, utawi daging taler prasida meryogin lisénsi. Ring Suaka Satwa Liar (Wildlife Sanctuary), mburu, ngambil, geni, wangunan, ngresikin tanah, miwah ngumpulang barang kalebet aktivitas sane kapalang. Ijin tinulis saking kepala warden satwa liar (Chief Game Warden) prasida ngidinang pangecualian manut undang-undang. Impor, ekspor, miwah ekspor ulang soroh kalindung taler kaatur antuk Paréntah Dagang Satwa Liar miwah Flora 2007 (Wild Fauna and Flora Order 2007). Manut angka sane kasadia, lisénsi ekspor satwa liar manut Cap. 102 mabayar BND 50 per satwa utawi BND 30 per sasih. Ring tanah negara, hasil alas (Forest Produce) wantah prasida kaambil antuk lisénsi. Antuk wewidangan alas sane kawatesin (Restricted Forests), akses manut kaadaan prasida liwat pemegang lisénsi utawi petugas, ijin mlebet (Entry Permit), utawi wewenang saking Direktur. Pelanggaran aturan akses ring Forest Act prasida kena denda nganti BND 10.000 utawi pidana penjara nganti tigang warsa. Lisénsi Form-1 prasida berlaku paling lami kalih welas sasih, lisénsi Form-2 paling lami sasih tunggal, miwah lisénsi Form-3 paling lami tigang sasih. Form 1 miwah Form 3 prasida nglibatang jaminan, royalti, miwah syarat lianan. Paréntah Pangayoman miwah Pangelolaan Lingkungan (Environmental Protection and Management Order Cap. 240) taler netepang kerangka ijin miwah penilaian lingkungan sane nyakup, ring sakancan sané, pangalihfungsian gambut miwah bakau, drainase, miwah pangresikan tanah ring paumahan taman utawi daerah tangkapan toya. Akeh genah rekreasi prasida kasesepin umum, kalebet Bukit Shahbandar antuk genah 384 hektar, Berakas 348 hektar, Luagan Lalak 270 hektar, Pulau Selirong 2.566 hektar, Bukit Patoi 997 hektar, miwah Ulu Temburong 46.210 hektar. Tumpuan Telisai ngemargiang genah kirang langkung 2,62 hektar, Sungai Liang kirang langkung 66 hektar, miwah Tasek Merimbun kirang langkung 2.500 hektar. Akses, jam buka, biaya, miwah aturan lokal mabéda. Ring Ulu Temburong, pendaftaran kalaksanayang ring kantor pusat; ring praktik, tur terorganisasi biasané migunani. Daftar pariwisata nyebutin jam buka ring genah punika saking jam 8 nganti 18, miwah ring Jumat jam 8 nganti 12 tur jam 14 nganti 18. Situs web Kehutanan nenten nyebutin biaya mlebet umum, sedurung rega tur komérsial kapisah tur prasida robah. Program panaliten miwah pendidikan ngawit saking proyek tahunan antuk sekolah menengah atas (PRYNSA) nganti pakaryan komunitas, reboisasi, miwah pamulihan. IBER makarya, ring sakancan sané, nganggen plot studi sahektar, plot elevasi 0,25 hektar, miwah plot KBFSC 25 hektar. Panaliten ring wewidangan kalindung miwah pangambilan utawi ekspor bahan meryogin Entry Permit utawi ijin ekspor manut proyek. Tabel umum indik rega utawi wates galah akses panaliten nenten kasurat. Tekanan alam kalebet angin muson timur laut miwah barat daya musiman, sasih sane langkung garing sakitar Pébruari miwah Maret, katiga sane kaunggahang antuk El Niño, banjir dadakan, erosi, kebakaran alas miwah gambut, miwah polusi asap. Drainase miwah degradasi nambahan risiko kebakaran ring lahan gambut. Naékné muka laut miwah salinisasi neken lahan gambut miwah rawa; pamanasan, pengasaman, miwah badai ngancam terumbu karang. Tekanan lianan mawit saking soroh invasif, polusi, pangambilan ilegal, dagang satwa liar, fragmentasi habitat, miwah tekanan pembangunan utawi pariwisata. Puniki nyebabang konflik antawisipun pembangunan tanah miwah konektivitas alas, kehutanan produksi miwah pangayoman, konservasi laut miwah perikanan, miwah akses umum miwah katentreman sane kaloktah antuk habitat peka.
Alam ring Brunei
Brunei akeh katutupan alas udan tropis ijo langgeng, alas bakau, lahan gambut, wewidangan kali, segara pesisir, miwah terumbu karang. Wewidangan sane kalindung ngreksa genah urip monyet belanda, orangutan, rangkong, dugong, miwah penyu segara. Panganggé, panaliten, miwah rekreasi kaatur béda manut wewidangan, status pangayoman, miwah kawigunan ijin.
VivAVia can make mistakes. Check important information.

