Alam semula jadi di Brunei

Alam semula jadi Brunei merangkumi tujuh jenis hutan: hutan bakau, hutan pantai, hutan paya air tawar, hutan paya gambut, hutan kerangas atau hutan tropika beriklim tanah gersang, hutan dipterokarpa campuran dan hutan pergunungan. Hutan dipterokarpa campuran membentuk kira-kira 41 peratus daripada hutan. Hutan bakau tertumpu khususnya di Teluk Brunei dan meliputi kira-kira 18,418 hektar menurut angka yang tersedia. Hutan paya air tawar meliputi kira-kira 12,668 hektar, khususnya di Belait dan Tutong, manakala hutan paya gambut di kawasan Belait dan Badas meliputi lebih daripada 90,000 hektar. Angka bagi jumlah bahagian hutan negara berbeza mengikut sumber dan tahun rujukan; kira-kira 72 peratus, sekitar 81 peratus atau lebih daripada 70 peratus pernah disebut. Angka-angka ini tidak boleh disamakan begitu sahaja. Hutan Simpan meliputi kira-kira 41 peratus negara, Dasar Perhutanan Negara menetapkan sasaran sekurang-kurangnya 55 peratus, dan Heart of Borneo meliputi kira-kira 58 peratus kawasan negara. Sistem perlindungan berasaskan terutamanya pada undang-undang utama hutan (Forest Act) dan peraturan pelaksanaan perhutanan (Forest Rules). Sistem ini membezakan, antara lain, Hutan Perlindungan, Hutan Pengeluaran, Hutan Rekreasi, Hutan Pemuliharaan dan Taman Negara. Kawasan penting termasuk Taman Negara Ulu Temburong dan hutan Batu Apoi, tanah gambut Belait dan Badas, hutan bakau Teluk Brunei, Tasek Merimbun, Bukit Batu-Sungei Ingei dan hutan pesisir di Kerangas. Tasek Merimbun dikenali sebagai Taman Warisan Tasek Merimbun (Tasek Merimbun Heritage Park). Walau bagaimanapun, penetapan sebagai Taman Warisan ASEAN tidak secara automatik memberikan status Ramsar (Ramsar); status Ramsar semasa bagi Tasek Merimbun tidak didokumenkan. Laut juga merupakan sebahagian daripada alam semula jadi Brunei. Kawasan perlindungan marin meliputi lebih daripada 20 peratus zon pengurusan perikanan yang ditetapkan (Fisheries Management Area) dan melindungi, antara lain, terumbu karang serta kawasan asuhan dan pembiakan. Moratorium lesen pukat tunda telah berkuat kuasa sejak 2001. Penangkapan dan perdagangan sirip yu dilarang sejak 2012. Jabatan Perikanan mengaitkan perlindungan marin dengan perikanan mampan dan pelancongan berasaskan alam semula jadi. Spesies yang dilindungi atau menjadi ciri kawasan termasuk monyet belanda, orang utan, ular kapak Borneo, harimau dahan, beberapa spesies burung enggang, dugong serta penyu hijau, penyu sisik dan penyu belimbing. Kawasan gambut Badas dikenali dengan populasi Shorea albida. Herbarium kebangsaan BRUN dan Pusat Penyelidikan Botani Universiti Brunei Darussalam mendokumentasikan tumbuh-tumbuhan; pusat itu mengurus lebih daripada 500 spesies tumbuhan tropika di kawasan seluas enam hektar. Jabatan Perhutanan mentadbir Hutan Simpan Negara, pengurusan hutan, kawasan perlindungan, hidupan liar, rekreasi, penguatkuasaan dan pemulihan. Jabatan Perikanan mengendalikan kawasan perlindungan marin dan biodiversiti marin. Jabatan Pertanian dan Agrimakanan ialah pihak berkuasa pentadbiran bagi konvensyen perdagangan hidupan liar antarabangsa (CITES). CITES ialah konvensyen antarabangsa yang mengawal perdagangan haiwan dan tumbuhan liar yang terancam. Jabatan Muzium dan Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan dikaitkan dengan Akta Perlindungan Hidupan Liar (Wild Life Protection Act) dan tugas warden hidupan liar (Game Wardens). Institut penyelidikan biodiversiti (UBD-IBER) dan pusat penyelidikan lapangan Kuala Belalong (Kuala Belalong Field Studies Centre) menjalankan penyelidikan, pendidikan dan pemantauan. Maklumat tentang tanggungjawab setiap badan kerajaan mungkin berbeza antara laman web kerajaan; tanggungjawab semasa perlu disemak terus sebelum permohonan dikemukakan. Undang-undang perlindungan hidupan liar (Wild Life Protection Act) melarang pemburuan, pembunuhan atau penangkapan haiwan yang dilindungi tanpa lesen yang sesuai. Penjualan dan pemilikan haiwan, trofi atau daging juga mungkin memerlukan lesen. Di kawasan perlindungan hidupan liar (Wildlife Sanctuary), antara kegiatan yang dilarang ialah memburu, mengeluarkan sesuatu, membakar, membina, membersihkan kawasan dan mengutip. Kebenaran bertulis daripada ketua warden hidupan liar (Chief Game Warden) boleh membenarkan pengecualian yang diperuntukkan undang-undang. Import, eksport dan eksport semula spesies yang dilindungi turut dikawal oleh perintah perdagangan hidupan liar dan flora 2007 (Wild Fauna and Flora Order 2007). Menurut angka yang tersedia, lesen eksport hidupan liar di bawah Cap. 102 berharga BND 50 bagi setiap haiwan atau BND 30 sebulan. Di tanah negeri, hasil hutan hanya boleh dikeluarkan dengan lesen. Bagi kawasan hutan terhad (Restricted Forests), akses mungkin melalui pemegang lesen atau pegawai, permit masuk (Entry Permit), atau kebenaran daripada Pengarah, bergantung pada keadaan. Pelanggaran peruntukan akses dalam Forest Act boleh dihukum denda sehingga BND 10,000 atau penjara sehingga tiga tahun. Lesen Borang 1 boleh sah paling lama dua belas bulan, lesen Borang 2 paling lama satu bulan dan lesen Borang 3 paling lama tiga bulan. Borang 1 dan Borang 3 mungkin melibatkan deposit, royalti dan syarat tambahan. Perintah perlindungan dan pengurusan alam sekitar (Environmental Protection and Management Order Cap. 240) turut menetapkan kerangka permit dan penilaian alam sekitar yang meliputi, antara lain, penukaran tanah gambut dan hutan bakau, saliran serta pembersihan kawasan berhampiran taman atau kawasan tadahan air. Banyak kawasan rekreasi boleh dikunjungi orang awam, termasuk Bukit Shahbandar seluas 384 hektar, Berakas seluas 348 hektar, Luagan Lalak seluas 270 hektar, Pulau Selirong seluas 2,566 hektar, Bukit Patoi seluas 997 hektar dan Ulu Temburong seluas 46,210 hektar. Tumpuan Telisai meliputi kira-kira 2.62 hektar, Sungai Liang kira-kira 66 hektar dan Tasek Merimbun kira-kira 2,500 hektar. Akses, waktu operasi, bayaran dan peraturan setempat berbeza. Bagi Ulu Temburong, pendaftaran dibuat di ibu pejabat; dalam praktiknya, lawatan berpandu yang diatur biasanya berguna. Satu senarai pelancongan menyatakan waktu operasi di sana ialah 8 hingga 18, dan pada hari Jumaat 8 hingga 12 serta 14 hingga 18. Laman web Perhutanan tidak menyenaraikan bayaran masuk umum, manakala harga lawatan komersial adalah berasingan dan boleh berubah. Program penyelidikan dan pendidikan merangkumi projek tahunan untuk sekolah menengah atas (PRYNSA), kerja komuniti, penghutanan semula dan pemulihan. IBER menjalankan kerja, antara lain, dengan plot kajian seluas satu hektar, plot altitud seluas 0.25 hektar dan plot KBFSC seluas 25 hektar. Penyelidikan di kawasan perlindungan serta pengeluaran atau eksport bahan memerlukan permit masuk atau permit eksport, bergantung pada projek. Jadual harga atau tarikh akhir umum untuk akses penyelidikan tidak didokumenkan. Tekanan semula jadi termasuk monsun timur laut dan barat daya bermusim, bulan yang lebih kering sekitar Februari dan Mac, kemarau yang diburukkan oleh El Niño, banjir kilat, hakisan, kebakaran hutan dan gambut serta pencemaran jerebu. Saliran dan kemerosotan meningkatkan risiko kebakaran di tanah gambut. Kenaikan aras laut dan kemasinan memberi tekanan kepada tanah gambut dan tanah lembap; pemanasan, pengasidan dan ribut mengancam terumbu karang. Tekanan lain berpunca daripada spesies invasif, pencemaran, pengeluaran haram, perdagangan hidupan liar, pemecahan habitat serta tekanan pembangunan atau pelancongan. Keadaan ini menimbulkan konflik antara pembangunan tanah dengan keterhubungan hutan, perhutanan pengeluaran dengan perlindungan, pemuliharaan marin dengan perikanan, serta akses awam dengan ketenangan yang diperlukan habitat sensitif.