Jîngeh li Bulgaryayê

Peyva Bulgarî ya jîngehê “околната среда (peyvoka Bulgarî ya tê wateya jîngehê)” ye (jîngeh). Ew hem pergalên xwezayî û hem jî bandorên xanî, veguhestin, çandinî, pîşesazî, geşt û ger û hilberîna enerjiyê dihewîne. Parastina jîngehê berpirsiyariya çend astan e. Saziyên neteweyî polîtîkaya giştî datînin û mijarên mezin dişopînin, saziyên herêmî li deverên taybet nêzîktir dixebitin û şaredarî gelek karûbarên herêmî yên xuya wek berhevkirina çopên malê û paqijiya giştî dimeşînin. Qalîteya hewayê dikare li gor cih û demsalê cûda be. Trafîka rê, germkirina malê, pîşesazî, toza avakirinê, şertên erdnîgarî û hewa hemû dikarin bandorê li hewaya ku mirov bêhn dikişîne bikin. Jîngeha ava Bulgarayê çem, gol, bendav, zeviyên şil, ava binerd û Deryaya Reş dihewîne. Dabînkirina ava vexwarinê, paqijkirina ava gemar, çandinî, pîşesazî û çop hemû bandorê li qalîteya avê dikin; hişkbûn û lehî jî nîşan didin ka çima rêvebirina baldar a avê girîng e. Rêvebirina çopan bi gelemperî bi berhevkirina asayî ya çopên malê dest pê dike. Dibe ku ji bo materyalên wek kaxez, plastîk, metal, şûşe, amûrên elektrîkê, batarya an çopên mezin konteyner an xalên taybet ên komkirinê hebin, lê rêxistina herêmî ya rast bi şaredariyê ve girêdayî ye. Ax û erd piştgirî didin hilberîna xwarinê, daristanan, niştecihbûnan û jiyana kovî. Erozyon, avakirina bêbaldar, avêtina neqanûnî ya çopan, agir û hin pratîkên çandiniyê dikarin erdê zirardar bikin; çandiniya baldar û nûvekirin dikarin biparêzin. Bulgarayê jî bi parkên neteweyî, parkên xwezayê, rezervan û deverên din ên parastî jîngeh û cureyên girîng diparêze. Kategoriyên cuda destûrê didin çalakiyên cuda; ji ber vê yekê gihîştina deverekê bixwe nayê wê wateyê ku kampkirin, agir pêxistin, berhevkirina nebatan an ajotina derveyî rê destûr e. Pergalên jîngehê derfetên ji bo civakên paqijtir, rêwîtiya tenduristtir, geşt û gera berpirsiyar, çavkaniyên nûjenbar û karên kesk çêdikin. Sînorên wan avahiya herêmî ya ne wekhev, karanîna erdê ya pêşberî hev, lêçûn û ev rastî ne ku çalakiya kesane nikare şûna karûbarên giştî yên bi bandor û pratîkên berpirsiyar ên karsaziyan bigire.