Uhalifu nchini Burundi

Ofisi ya Mambo ya Nje ya Uingereza inakadiria hatari ya uhalifu nchini Burundi kuwa kubwa. Makosa yanayoripotiwa mara nyingi ni pamoja na uporaji kwa bunduki au visu, kunyang'anywa mifuko, wizi wa mifukoni, wizi wa kuvunja nyumba, uvunjaji wa magari na mashambulizi ya kutumia silaha dhidi ya magari. Vurugu za kisiasa au za kutumia silaha zinahusika hapa tu pale zinapoathiri uamuzi maalumu wa usalama wakati wa tukio la uhalifu. Data za sasa za kitaifa za kiwango cha kutokea kwa uhalifu zenye kiashiria cha idadi ya watu kilichothibitishwa hazipatikani; data bado zimegawanyika. Kwa kuripoti makosa na uchunguzi, wanaohusika ni polisi wa taifa wa Burundi, Police Nationale du Burundi (PNB), polisi wa mahakama, Police Judiciaire (PJ), maafisa wa polisi wa mahakama, Officiers de Police Judiciaire (OPJ), na huduma ya mwendesha mashtaka wa umma (Ministère public au Parquet). OPJ hupokea taarifa, malalamiko na ripoti zilizoandikwa na wanaweza pia kuchukua hatua kwa mamlaka yao wanapopata habari kuhusu kosa. Huduma ya mwendesha mashtaka hupokea malalamiko na taarifa na kuamua hatua zinazofuata. Kesi ikifutwa, mlalamikaji au mwathiriwa kwa kawaida hupokea taarifa ya maandishi ndani ya wiki mbili au mapema zaidi; nakala ya notisi ya kufuta kesi hupatikana ikiombwa. Hifadhi muda, mahali, ushahidi, mashahidi na nakala ya kumbukumbu. Katika dharura ya papo hapo, Ofisi ya Mambo ya Nje ya Uingereza inataja 112. Mpango wa nambari za ARCT wa Burundi unaorodhesha 111 kwa Polisi wa Mahakama, 112 kwa polisi wa uingiliaji kati, 113 kwa ulinzi wa raia, 114 kwa polisi na ulinzi wa maadili ya umma, 116 kwa ulinzi wa watoto na Wizara ya Mshikamano (Ministère de la Solidarité), na 109 kwa Msalaba Mwekundu. Taarifa kuhusu 112 na 113 zinakinzana kulingana na chanzo; upatikanaji, gharama na muda wa kuitikia havijathibitishwa. Kulingana na hali ya utafiti, hakuna njia moja ya umma ya kuripoti mtandaoni. Kwa ukatili wa kingono au wa kijinsia, msaada huunganisha huduma za afya, usaidizi wa kijamii, polisi na mfumo wa haki. Sheria 1/04/2016 inatoa, miongoni mwa mambo mengine, usiri, ulinzi wa utambulisho kwa kutumia jina bandia, kuepuka kukutana ana kwa ana, ushuhuda unaolindwa na, inapohitajika, mkutano wa video au usikilizaji uliofungwa. Kukabiliana na mshtakiwa au kuhudhuria ujenzi upya wa tukio la uhalifu kunahitaji idhini ya mwathiriwa. Sheria 1/13/2016 na Mpango Mkakati wa Kitaifa 2024–2030 vinaongeza mfumo huu; utekelezaji wa vitendo hutofautiana kote nchini. Gharama za matibabu, usafiri, tafsiri, msaada wa kisheria na ulinzi zinaweza kujitokeza. Cheti cha matibabu cha bure kinachohakikishwa kote nchini hakijathibitishwa. Biashara haramu ya binadamu inahusu Burundi kama nchi ya asili na ya mpito, na pia kupitia biashara ya ndani ya nchi. Biashara ya kazi na ya ngono huathiri hasa watoto katika kazi za nyumbani, kilimo, uvuvi na ajira zisizo rasmi; umaskini, maeneo ya mipaka, kurejea nchini na umri huongeza hatari. Taratibu za utambuzi na rufaa zipo, na vituo sita vya msaada viko Bujumbura, Makamba, Muyinga, Rumonge, Gitega na Cibitoke. Umbali hupunguza ufikiaji. Kwa kesi za kuvuka mpaka, BNC INTERPOL mjini Bujumbura hufanya kazi kupitia mtandao wa I-24/7. Ulinzi wa watoto uko chini ya Wizara ya Mshikamano, DPFDS na kamati za eneo za ulinzi wa watoto. Uwasilishaji wa wizara wa mwaka 2024 uliripoti kuwa watoto tisa kati ya kumi wenye umri wa miaka 1 hadi 10 walikuwa wamepitia vurugu na msichana mmoja kati ya kumi wenye umri wa miaka 15 hadi 19 alikuwa amepitia ukatili wa kingono. Utafiti wa U-Report wa washiriki 18,000 uliripoti vurugu katika jamii kwa asilimia 75; takwimu hizi si makadirio wakilishi ya kiwango cha kutokea kwa watu wote. Hofu ya kulipiziwa kisasi, makubaliano yasiyo rasmi nje ya mahakama, uelewa mdogo wa msaada unaopatikana na ufuatiliaji dhaifu hufanya kuripoti kuwa kugumu zaidi. Nambari 116 hutumika kama njia ya ulinzi wa watoto. Kwa kinga, mamlaka za usalama zinashauri kutosafiri kwa miguu au usafiri wa umma baada ya giza, hata katikati mwa Bujumbura. Milango na madirisha yawekwe yamefungwa; fedha taslimu na vitu vya thamani vifichwe, na usitoe fedha usiku. Makazi salama, nakala za nyaraka zilizohifadhiwa kando na kujizuia wakati wa uporaji wa kutumia silaha hupunguza hatari nyingine. Nje ya Bujumbura, safari za barabarani usiku zinapaswa kuepukwa. Vizuizi vya barabarani na ukaguzi wa nyaraka ni vya kawaida na wakati mwingine si rasmi; usafiri na uwezo wa kiutendaji ni mdogo nje ya vituo vya mijini. Uhalifu wa kidijitali unashughulikiwa na Sheria 1/10 ya tarehe 16 Machi 2022. Unajumuisha, miongoni mwa mambo mengine, ulaghai wa kompyuta, ufikiaji usioidhinishwa na kuingilia data au mifumo. SETIC huandika kesi za usalama wa mtandao na uhalifu wa kidijitali, huku majukumu na taratibu za kiutendaji zikiendelea kuandaliwa. Hakuna njia moja iliyothibitishwa ya kuripoti. Hifadhi picha za skrini, URL, mihuri ya muda, data za kifaa na akaunti, na kumbukumbu za malipo; kulingana na kesi, PJ, PNB, huduma ya mwendesha mashtaka, mamlaka za mawasiliano, ARCT au SETIC zinaweza kuhusika.