Urafiki nchini Burundi

Katika Kirundi, rafiki au mwandani (umugenzi) anaweza kuelezwa kwa neno moja; neno jingine la rafiki, mtu wa karibu au uhusiano wa kifamilia (incuti) lina maana tofauti kulingana na muktadha. Maneno ya Kifaransa ami na amie pia hutumika. Maana hutegemea muktadha kwa kuwa hakuna ufafanuzi mmoja wa kisheria wa urafiki. Urafiki hutegemea uhusiano wa hiari, mawasiliano ya mara kwa mara, kutegemewa, kusikilizana, kuheshimiana na kusaidiana. Kazi za pamoja, michezo, muziki, michezo ya kuburudisha, mazungumzo au shughuli za kidini na jumuiya zinaweza kuimarisha uhusiano. Urafiki unaweza kuvuka mipaka ya kikabila, kidini, kikanda na kijamii. Maadili ya mshikamano, utu, mazungumzo na mshikamano wa kijamii (Ubuntu) huathiri desturi nyingi za kijamii. Burundi haina miundombinu ya kitaifa wala utaratibu wa serikali wa urafiki binafsi. Upatikanaji hutegemea mkoa, wilaya, shule, jumuiya ya kidini, shirika la vijana, mradi wa NGO au makazi ya wakimbizi na watu waliolazimika kuhama ndani ya nchi. Programu zilizopangwa zinaweza kuwa na vikwazo vya muda, usafiri, usalama au ushiriki, na zinaweza kulenga makundi mahususi. Msaada unaofaa hutolewa, miongoni mwa sehemu nyingine, katika vituo vya vijana, mashirika ya vijana, michezo na utamaduni, programu za kujitolea, vikundi vya rika, ushauri wa mwongozo, vikundi vya mshikamano na programu za stadi za maisha. UNICEF na mashirika washirika huendeleza sehemu salama za kukutana, kazi ya pamoja, rufaa za kisaikolojia na kijamii na mazungumzo ya jumuiya katika miradi maalumu. Maeneo Rafiki kwa Watoto husaidia watoto na vijana katika baadhi ya mazingira ya wakimbizi au watu waliohama; huduma na maeneo yao hutofautiana kulingana na mahali na mradi. Kwa mfano, mfumo wa kikundi cha mshikamano unaweza kufanya kazi kwa miezi sita kwa kikao cha saa mbili mara moja kwa wiki. Taarifa hii haitumiki moja kwa moja kwa Burundi nzima. Katiba ya 2018 hulinda uhuru wa kukusanyika na kujumuika na kuanzisha mashirika chini ya sheria katika Kifungu cha 32. Hii haiundi haki maalumu ya urafiki. Urafiki binafsi hauundi dai linaloweza kutekelezwa la matunzo wala wajibu wa jumla wa uaminifu au usiri. Urafiki haupaswi kusababisha kulazimishwa, kunyonywa, chuki au vurugu. Hatari zinaweza kujumuisha vijana kutumiwa kisiasa, migawanyiko ya kikabila au kijamii, mazingira yanayohusisha pombe au dawa za kulevya, ukatili wa kingono na kijinsia, na matukio ya kiwewe. Katika hali za vurugu, unyanyasaji au vitisho, kulingana na hali, mtu mzima anayeaminika, kamati ya ulinzi wa watoto, huduma za kisaikolojia na kijamii, njia salama za kuripoti au shirika mshirika linalowajibika vinaweza kusaidia. Urafiki usio rasmi unapomalizika, hakuna utaratibu wa serikali wa kuusitisha au wa upatanishi.