Lugha nchini Burundi

Kirundi, kinachoitwa pia Ikirundi, ni lugha ya taifa ya Burundi na lugha kuu ya maingiliano ya kila siku, utambulisho wa umma na mawasiliano kati ya jamii mbalimbali. Chini ya sheria ya lugha ya 2014, Kirundi, Kifaransa na Kiingereza ni lugha rasmi. Kiswahili hakijaorodheshwa kama lugha rasmi, lakini kina umuhimu mkubwa wa kikanda kwa biashara, mawasiliano kandokando ya Ziwa Tanganyika na uhamaji karibu na mipaka ya mashariki. Hadhi rasmi haimaanishi kuwa watu au taasisi huzungumza lugha zote tatu rasmi kwa kiwango sawa cha umahiri. Mfumo wa kitaifa wa elimu hufundisha Kirundi na Kifaransa kuanzia mwaka wa kwanza wa shule, Kiingereza kuanzia mwaka wa tatu na Kiswahili kuanzia mwaka wa tano. Chini ya Amri Na. 100/078 ya tarehe 22 Mei 2019, Kirundi na Kifaransa ndizo lugha kuu za kufundishia. Kwa kawaida Kirundi hubeba ufundishaji katika mizunguko miwili ya kwanza, huku hisabati ikibadilika na kufundishwa kwa Kifaransa kuanzia mwaka wa nne. Kuanzia mzunguko wa tatu, Kifaransa huwa lugha kuu ya kufundishia, isipokuwa ujasiriamali, sayansi za jamii, sanaa na elimu ya viungo hufundishwa kwa Kirundi. Shule zinaweza kutumia Kiingereza kama lugha ya kufundishia pale masharti yanayohitajika yanapotimizwa, na utekelezaji unaweza kutofautiana kwa darasa na taasisi. Mafunzo ya watu wazima na lugha za kigeni yamegawanyika zaidi. CELAB ya Chuo Kikuu cha Burundi hutoa mafunzo ya watu wazima katika Kifaransa, Kirundi, Kiswahili na lugha nyingine, huku Institut français du Burundi ikitoa Kifaransa kuanzia A1 hadi C2, Kifaransa cha kitaaluma, Kiingereza, Kiswahili na Kirundi. Kozi zinaweza kuwa za vikundi, za mtu mmoja mmoja, ana kwa ana au nyumbani. Shule za binafsi na za kimataifa, waajiri, mashirika yasiyo ya kiserikali, makundi ya wenzao, maeneo ya kazi, vyombo vya habari na kujisomea hutoa njia nyingine, lakini upatikanaji wake hutegemea sana mtoa huduma na eneo. Uchaguzi wa lugha mara nyingi hufuata hali husika. Kifaransa ni muhimu hasa kwa utawala, elimu rasmi na hati za serikali au mashirika yasiyo ya kiserikali. Kiingereza kina thamani inayoongezeka kwa Jumuiya ya Afrika Mashariki, mashirika ya kimataifa, diplomasia na biashara. Kiswahili kinafaa kwa biashara ya kikanda na harakati za kuvuka mipaka. Waajiri wanaweza kuweka masharti yao wenyewe ya lugha, na cheti cha shule au hadhi ya lugha rasmi pekee havithibitishi ufasaha wa vitendo. Institut français du Burundi hutoa njia ya mitihani ya kimataifa ya Kifaransa. Diploma za DELF na DALF ni za maisha yote, huku TCF ikiwa tathmini ambayo hati yake ya matokeo ni halali kwa miaka miwili. Kikao cha DELF/DALF cha 2026 kilichochapishwa kinafanyika tarehe 16 hadi 21 Novemba, na usajili ni kuanzia tarehe 6 hadi 30 Oktoba. Ada zilizochapishwa ni 150,000 BIF kwa DELF A1-A2, 200,000 BIF kwa B1, 250,000 BIF kwa B2 na 350,000 BIF kwa DALF C1-C2. Ada zilizochapishwa za TCF ya 2026 ni 850,000 BIF kwa mtihani kamili, 800,000 BIF kwa mtihani wa kompyuta na 300,000 BIF kwa moduli; tarehe na upatikanaji hutegemea mtoa huduma. Mifano ya kozi za Institut français iliyochapishwa kwa 2026 si ushuru wa kitaifa. Kozi ya saa 30 kwa muda wa wiki kumi hugharimu 200,000 BIF kwa Kifaransa pamoja na 40,000 BIF za mtihani wa upangaji. Kozi za vikundi za Kiswahili au Kirundi hugharimu 400,000 BIF ikiwa wanafunzi ni zaidi ya watano na 600,000 BIF kwa vikundi vidogo zaidi. Kifaransa cha kitaaluma na Kiingereza hugharimu 300,000 BIF kwa vikundi vya zaidi ya watano na 500,000 BIF kwa vikundi vidogo, kwa kawaida pamoja na mtihani wa upangaji. Masomo ya mtu mmoja mmoja yameorodheshwa kwa 900,000 BIF kwa saa 30 au 350,000 BIF kwa saa 10. Nyenzo za kidijitali, sauti, maabara za medianuwai na kujisomea mtandaoni vinaweza kupanua mafunzo, lakini havichukui nafasi ya mazoezi ya darasani au jamii kwa kila mtu. Vifaa, umeme, muunganisho, gharama za data na ujuzi wa kidijitali huzuia upatikanaji. Tofauti za mijini na vijijini, umaskini, kuhama makazi, jinsia, ulemavu na uwezo wa watoa huduma wa eneo pia huathiri ushiriki. Watoto wanaorejea nchini wanaweza kukumbana na vikwazo vya lugha ya kufundishia; msaada wa kurekebisha Kifaransa na Kirundi ulioungwa mkono na UNICEF uliwafikia takriban watoto 7,400 waliorejea tangu 2022. Nafasi za sasa za kozi, ada, tarehe za mitihani na mipango ya lugha ya shule zinapaswa kuthibitishwa moja kwa moja na taasisi husika.