ការសិក្សាឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា

កម្ពុជាផ្តល់ការសិក្សាឧត្តមសិក្សាផ្លូវការតាមសាកលវិទ្យាល័យ វិទ្យាស្ថាន និងមហាវិទ្យាល័យ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សា ១៣២ បានចុះឈ្មោះនិស្សិត ១៧៥,៩៦២ នាក់៖ គ្រឹះស្ថានសាធារណៈ ៤៨ មាននិស្សិត ៦២,៩៩១ នាក់ ហើយគ្រឹះស្ថានឯកជន ៨៤ មាននិស្សិត ១១២,៩៧១ នាក់។ គ្រឹះស្ថានខ្លះក៏មានសាខាឬសាខាក្រៅប្រទេស ដូច្នេះទីតាំងសាខាជាក់លាក់អាចប៉ះពាល់ដល់កម្មវិធី ថ្លៃសិក្សា និងសេវាដែលមាន។ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា និងអគ្គនាយកដ្ឋានឧត្តមសិក្សារបស់ខ្លួនត្រួតពិនិត្យវិស័យនេះ។ គណៈកម្មាធិការទទួលស្គាល់គុណភាពអប់រំនៃកម្ពុជាជាស្ថាប័នជាតិសម្រាប់ធានាគុណភាពនិងទទួលស្គាល់ពីខាងក្រៅ។ គ្រឹះស្ថានដែលផ្តល់សញ្ញាបត្រត្រូវបំពេញលក្ខខណ្ឌទទួលស្គាល់។ ពិនិត្យស្ថានភាពទទួលស្គាល់ទាំងរបស់គ្រឹះស្ថាន និងកម្មវិធីជាក់លាក់មុនចុះឈ្មោះ ជាពិសេសនៅពេលគុណវុឌ្ឍិនឹងប្រើសម្រាប់ការងារ ឬការសិក្សាបន្ត។ លំដាប់ចូលរៀនធម្មតាចាប់ផ្តើមពីការបញ្ចប់ថ្នាក់ទី ១២ ឬបាក់ឌុប ដែលជាគុណវុឌ្ឍិបញ្ចប់មធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិរបស់កម្ពុជា ឬគុណវុឌ្ឍិសមមូល។ បេក្ខជនដាក់ពាក្យ ហើយអាចបន្ទាប់មកប្រឡងចូល ឆ្លងកាត់ដំណើរការជ្រើសរើស ឬនីតិវិធីកូតាដែលស្ថាប័នកំណត់។ ការបញ្ចប់មធ្យមសិក្សាមិនធានាការចូលកម្មវិធីជាក់លាក់ ឬកម្រិតគុណវុឌ្ឍិបន្ទាប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ ពិន្ទុ មុខវិជ្ជាដែលបានសិក្សាមុន សមត្ថភាពភាសា និងលក្ខខណ្ឌរបស់ស្ថាប័នអាចប៉ះពាល់ដល់សេចក្តីសម្រេច។ ឯកសារទូទៅរួមមានវិញ្ញាបនបត្រ ឬសញ្ញាបត្របាក់ឌុបដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ ឯកសារអត្តសញ្ញាណឬសំបុត្រកំណើត រូបថត និងទម្រង់ពាក្យសុំរបស់ស្ថាប័ន។ បេក្ខជនមកពីក្រៅកម្ពុជាអាចត្រូវការលិខិតឆ្លងដែន និងភស្តុតាងភាសា ឬជ្រើសរើសបន្ថែម។ ក្របខណ្ឌគុណវុឌ្ឍិកម្ពុជាដែលគេហៅជាទូទៅថា CQF ពិពណ៌នាកម្រិតគុណវុឌ្ឍិសិក្សាច្រើន។ សញ្ញាបត្ររងជាទូទៅជាគុណវុឌ្ឍិថ្នាក់ទី ៥ រយៈពេលពីរឆ្នាំ ដែលមានយ៉ាងតិច ៦០ ក្រេឌីត។ បរិញ្ញាបត្រជាទូទៅជាកម្រិតទី ៦ មានយ៉ាងតិច ១២០ ក្រេឌីត ហើយជាទូទៅចំណាយពេលបួនឆ្នាំ ទោះវិស័យខ្លះចំណាយពេលប្រាំឬប្រាំមួយឆ្នាំក៏ដោយ។ អនុបណ្ឌិតជាកម្រិតទី ៧ មានយ៉ាងតិច ៤៥ ក្រេឌីត ហើយជាទូទៅចំណាយពេលពីរឬបីឆ្នាំ។ បណ្ឌិតជាកម្រិតទី ៨ មានយ៉ាងតិច ៥៤ ក្រេឌីត និងតម្រូវឱ្យសិក្សាពេញម៉ោងយ៉ាងតិចបីឆ្នាំ។ មួយក្រេឌីតស្មើនឹងការបង្រៀន ១៥ ម៉ោង ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ ៣០ ម៉ោង ឬការងារវាលឬកម្មសិក្សា ៤៥ ម៉ោង។ រយៈពេលពិតប្រាកដនិងការផ្ទេរក្រេឌីតអាស្រ័យលើកម្មវិធីនិងស្ថាប័ន។ សញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ TVET ជាគុណវុឌ្ឍិកម្រិតទី ៥ ដាច់ដោយឡែក ហើយមិនស្មើនឹងគុណវុឌ្ឍិឧត្តមសិក្សាផ្លូវការដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ មិនមានថ្លៃសិក្សាជាតិឯកសណ្ឋានសម្រាប់ឧត្តមសិក្សាទេ។ ចំណាយសរុបអាចរួមមានថ្លៃសិក្សា កម្រៃដាក់ពាក្យនិងចុះឈ្មោះ សម្ភារៈសិក្សា ការធ្វើដំណើរ និងលំនៅដ្ឋាន។ អាហារូបករណ៍អាចផ្តល់កន្លែងសាធារណៈ ឬកន្លែងមិនគិតថ្លៃ ហើយរង្វាន់ផ្សេងទៀតអាចមកពីស្ថាប័ន ដៃគូ ឬមុខវិជ្ជាជាក់លាក់។ លក្ខខណ្ឌមានសិទ្ធិ និងថ្ងៃកំណត់អាស្រ័យលើសេចក្តីប្រកាសនីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញបានកំណត់កម្មវិធីបរិញ្ញាបត្រមួយនៅមហាវិទ្យាល័យអប់រំ តម្លៃ ២,០៥០,០០០ KHR ក្នុងមួយឆ្នាំសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៦–២០២៧។ កាលវិភាគឧទាហរណ៍ដែលបានផ្សព្វផ្សាយបើកទទួលពាក្យពីថ្ងៃទី ១៧ ខែសីហា ដល់ថ្ងៃទី ៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ ប្រឡងចំណេះដឹងទូទៅនៅថ្ងៃទី ១៩–២០ ខែតុលា និងចាប់ផ្តើមរៀននៅថ្ងៃទី ២៦ ខែវិច្ឆិកា។ កាលបរិច្ឆេទនិងថ្លៃទាំងនេះពិពណ៌នាតែកម្មវិធីនោះ មិនមែនជាកាលវិភាគ ឬអត្រាថ្លៃជាតិទេ។ ក្នុងអំឡុងពេលសិក្សា និស្សិតចូលថ្នាក់ ធ្វើការវាយតម្លៃ និងអាចចូលកម្មសិក្សា ឬការងារវាល។ កម្មវិធីប្រើភាសាខ្មែរ អង់គ្លេស ឬទាំងពីរ អាស្រ័យលើស្ថាប័ននិងមុខវិជ្ជា។ ការប្រមូលនិងផ្ទេរក្រេឌីតអាចគាំទ្រការផ្លាស់ប្តូររវាងស្ថាប័ន ប៉ុន្តែកម្មវិធីទទួលជាអ្នកសម្រេចថាតើទទួលយកក្រេឌីតណា។ ឧទាហរណ៍នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញមានការរៀបចំសិក្សា 1+3 និង 2+2។ ជាទូទៅនិស្សិតត្រូវគោរពថ្ងៃកំណត់ថ្លៃសិក្សា ច្បាប់ប្រឡង តម្រូវការសុចរិតភាពសិក្សា និងបទបញ្ជាសិក្សាផ្សេងទៀត។ ព័ត៌មានកម្មវិធី ចូលរៀន ថ្លៃ និងការទទួលស្គាល់ដែលបានផ្សព្វផ្សាយជួយឱ្យបេក្ខជនប្រៀបធៀបអ្នកផ្តល់សេវា។ ការបញ្ចប់ការសិក្សាផ្តល់គុណវុឌ្ឍិនិងកំណត់ត្រាសិក្សា បន្ទាប់ពីបំពេញតម្រូវការកម្មវិធី។ នីតិវិធីបណ្តឹង ផ្អាកការសិក្សា និងត្រឡប់មកវិញអាស្រ័យលើបទបញ្ជារបស់ស្ថាប័ន។ ក្រោយបញ្ចប់ការសិក្សា បុគ្គលអាចចូលធ្វើការ ឬដាក់ពាក្យសិក្សាបន្ត។ ការចូលកម្រិតគុណវុឌ្ឍិខ្ពស់មិនកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ ហើយស្ថាប័នទទួលនឹងវាយតម្លៃគុណវុឌ្ឍិនិងកំណត់ត្រាសិក្សាមុន។ អាជ្ញាបណ្ណវិជ្ជាជីវៈ ឬការងារក្នុងមុខរបរដែលមានបទប្បញ្ញត្តិ អាចត្រូវការលក្ខខណ្ឌបន្ថែមលើសពីសញ្ញាបត្រសិក្សា។ វិស័យឧត្តមសិក្សាកម្ពុជានៅតែប្រឈមនឹងភាពខុសគ្នានៃលទ្ធភាពដែលពាក់ព័ន្ធនឹងចំណូល ភូមិសាស្ត្រ និងយេនឌ័រ ព្រមទាំងភាពមិនស៊ីគ្នារវាងកម្មវិធីខ្លះនិងតម្រូវការទីផ្សារការងារ។ អនុបាតចុះឈ្មោះសរុបឧត្តមសិក្សាមានប្រហែល ១៤.៧% ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ខណៈចំនួននិស្សិតធ្លាក់ពីប្រហែល ១៨៣,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ មក ១៧៥,៩៦២ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០២២។ គ្រឹះស្ថានជាច្រើននៅតែផ្តោតលើការបង្រៀន ហើយសមត្ថភាពស្រាវជ្រាវ និងផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាមានកម្រិត។ គម្រោងកែលម្អឧត្តមសិក្សាឆ្នាំ ២០២៥–២០៣០ ផ្តោតលើគុណភាព ភាពពាក់ព័ន្ធ សមធម៌ និងអភិបាលកិច្ចនៅគ្រឹះស្ថានសាធារណៈប្រាំបួន ជាពិសេសលើវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា វិស្វកម្ម និងគណិតវិទ្យា កសិកម្ម និងមុខជំនាញតម្រង់ទៅទីផ្សារការងារ។