ភាសានៅកម្ពុជា

មាត្រា ៥ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាកំណត់ភាសាខ្មែរជាភាសា និងអក្សរផ្លូវការ ខណៈមាត្រា ៦៩ ណែនាំឱ្យរដ្ឋការពារ និងលើកកម្ពស់ភាសាខ្មែរ។ រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា និងក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ (NCKL) គាំទ្រការរៀបចំវចនានុក្រម ពាក្យបច្ចេកទេស ការស្រាវជ្រាវភាសាវិទ្យា អក្ខរាវិរុទ្ធ និងអក្សរសិល្ប៍។ អត្ថបទច្បាប់ និងបទដ្ឋានច្បាប់ជាភាសាខ្មែរមានអានុភាពលើសអត្ថបទបកប្រែ។ ការនិយាយភាសាខ្មែរខុសគ្នាតាមតំបន់ រួមមានភ្នំពេញ បាត់ដំបង សៀមរាប និងតំបន់ជនបទ។ ការនិយាយនៅភ្នំពេញអាចខុសពីភាសាខ្មែរសរសេរ និងភាសាខ្មែរផ្លូវការ។ កម្ពុជាមិនបានកំណត់ឋានៈគ្រាមភាសាផ្លូវការទូទាំងប្រទេសទេ ហើយក៏មិនមានអាត្លាសគ្រាមភាសាបច្ចុប្បន្នដែលពេញលេញដែរ។ ភាពខុសគ្នានៃការនិយាយតាមតំបន់ភាគច្រើនប៉ះពាល់ដល់ការប្រើប្រាស់ក្រៅផ្លូវការ ជាជាងភាសារដ្ឋបាលជាតិ។ ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩ របស់កម្ពុជាបានកត់ត្រាថា មនុស្ស ១៤,៨៩៣,១៣៤ នាក់ ឬ ៩៥.៨% នៃប្រជាជន មានភាសាខ្មែរជាភាសាមាតុភូមិ។ ជំរឿនក៏បានកត់ត្រាមនុស្ស ៤៤៨,២៨២ នាក់ដែលមានភាសាជនជាតិភាគតិច មនុស្ស ៩៤,៤៥០ នាក់ដែលមានភាសាចិន ៧៨,០៩០ នាក់ដែលមានភាសាវៀតណាម ១៣,៦៣៦ នាក់ដែលមានភាសាឡាវ ៦,៦៥០ នាក់ដែលមានភាសាថៃ និង ១៧,៩៦៩ នាក់ដែលមានភាសាមាតុភូមិផ្សេងទៀត។ របាយការណ៍ដាច់ដោយឡែកស្តីពីជនជាតិភាគតិចរាប់មនុស្ស ៤៥៥,៦១០ នាក់ក្នុងក្រុមជនជាតិភាគតិចរបស់ខ្លួន ដូច្នេះមិនគួរបូកចំនួននេះបន្ថែមទៅចំនួនសរុបក្នុងជំរឿនទេ។ ក្នុងចំណោមក្រុមដែលបានរាយក្នុងរបាយការណ៍នោះ ចាមមានមនុស្ស ២៧៥,២១៧ នាក់ បន្ទាប់មកមាន ព្នង ឬ ព្នោង ទំពួន ឬ ទំពូន ចារ៉ាយ ឬ ចារ៉ៃ គ្រឹង ឬ ក្រឹង គួយ និងព្រៅ។ ភាសាជនជាតិដើមភាគតិចមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសនៅរតនគិរី មណ្ឌលគិរី ក្រចេះ និងស្ទឹងត្រែង។ ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩ បានកត់ត្រាថា ក្នុងចំណោមប្រជាជនអាយុចាប់ពី ៧ ឆ្នាំឡើងទៅ ៩០.៩% ប្រើតែភាសាខ្មែរ ៥.១% ប្រើភាសាខ្មែរជាមួយភាសាអង់គ្លេស ២.៥% ប្រើភាសាខ្មែរជាមួយភាសាផ្សេងទៀត និង ១.៥% និយាយភាសាផ្សេងក្រៅពីភាសាខ្មែរ។ ក្នុងចំណោមក្រុមជនជាតិភាគតិច តួលេខដែលត្រូវគ្នាមាន ៥៥.១% ប្រើតែភាសាខ្មែរ ១.៧% ប្រើភាសាខ្មែរជាមួយភាសាអង់គ្លេស ៣១.៧% ប្រើភាសាខ្មែរជាមួយភាសាផ្សេងទៀត និង ១១.៥% និយាយភាសាផ្សេង។ អត្រាអក្ខរកម្មរបស់មនុស្សពេញវ័យត្រូវបានកត់ត្រា ៨៧.៧% សម្រាប់ប្រជាជនទូទៅ និង ៧៤.៦% សម្រាប់ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដែលបង្ហាញពីគម្លាតលទ្ធភាពគួរឱ្យកត់សម្គាល់រវាងសហគមន៍ភាសា និងរវាងទីក្រុងនិងជនបទ។ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា និងមន្ទីរអប់រំតាមខេត្តគាំទ្រកម្មវិធីអប់រំពីរភាសា ឬពហុភាសានៅភាគឦសានកម្ពុជា។ មានសម្ភារៈបង្រៀន និងធនធានសំឡេងសម្រាប់ភាសាព្នង ទំពួន កាវ៉េត គ្រឹង និងចារ៉ាយ ហើយសៀវភៅសិក្សាពហុភាសាសម្រាប់ថ្នាក់ទី ១ ដល់ទី ៣ គាំទ្រការផ្លាស់ប្តូរពីសាលាសហគមន៍ទៅសាលារដ្ឋ។ ភាសាខ្មែរនៅតែជាភាសាសំខាន់នៃការអប់រំផ្លូវការ និងអក្ខរកម្ម។ វិសាលភាពកម្មវិធី ភាសាដែលមាន និងការបន្តសិក្សា អាស្រ័យលើខេត្ត សាលារៀន និងកម្មវិធីមូលដ្ឋាន។ មិនមានសិទ្ធិទទួលការអប់រំជាភាសាមាតុភូមិគ្រប់ភាសាទូទាំងប្រទេសដែលត្រូវបានកំណត់ឡើយ។ ឯកសាររដ្ឋបាល និងបទប្បញ្ញត្តិជាតិភាគច្រើនប្រើភាសាខ្មែរ។ គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតផ្តល់ព័ត៌មានអំពីការបោះឆ្នោត និងច្បាប់ជាភាសាខ្មែរ ដូច្នេះលទ្ធភាពចូលរួមនីតិវិធី និងការបោះឆ្នោតភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើភាសាខ្មែរ។ ច្បាប់តាមវិស័យអាចខុសគ្នា៖ ពាក្យសុំចុះបញ្ជីពាណិជ្ជសញ្ញាអាចប្រើភាសាខ្មែរ ឬអង់គ្លេស ខណៈភាសាផ្សេងទៀតត្រូវភ្ជាប់ការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ឬអង់គ្លេស។ ក្នុងតុលាការ និងនីតិវិធីច្បាប់ អត្ថបទខ្មែរដើមជាអត្ថបទគ្រប់គ្រង ហើយការបកប្រែមិនមានអានុភាពផ្លូវច្បាប់ស្មើគ្នាដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ កម្ពុជាមិនមានសិទ្ធិទូទៅទូទាំងប្រទេសក្នុងការទទួលសេវាបកប្រែផ្ទាល់មាត់ដោយឥតគិតថ្លៃសម្រាប់គ្រប់សកម្មភាពរដ្ឋបាលទេ។ ការជួលអ្នកបកប្រែឯកជនអាចមានចំណាយដាច់ដោយឡែក ខណៈការចូលរួមកម្មវិធីសាធារណៈមិនមានកម្រៃភាសាតែមួយទូទាំងប្រទេស ឬកាលកំណត់ស្មើគ្នាទេ។ ទូរទស្សន៍ វិទ្យុ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអនឡាញជាតិដែលបានចុះបញ្ជីភាគច្រើនប្រើភាសាខ្មែរ។ ក្រសួងព័ត៌មានចុះបញ្ជីអង្គភាពសារព័ត៌មានទាំងនេះ ហើយក៏មានសេវាជាភាសាអង់គ្លេស ចិន និងភាសាផ្សេងទៀតផងដែរ ប៉ុន្តែមិនមានការបែងចែកចំណែកភាសាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទូទាំងប្រទេសជាផ្លូវការបច្ចុប្បន្នដែលអាចរកបានទេ។ ចាប៉ីដងវែងភ្ជាប់ភាសាខ្មែរផ្ទាល់មាត់នឹងការបន្តបញ្ជូនរវាងជំនាន់ ចំណេះដឹងវប្បធម៌និងសាសនា ព្រមទាំងការអធិប្បាយសង្គមឬនយោបាយ។ ភាសាជនជាតិភាគតិចនៅតែភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹងសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងជីវិតវប្បធម៌ ប៉ុន្តែវិសាលភាពផ្លូវការរបស់ពួកវាមានលក្ខណៈបែកចែក។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញការពារសមភាពដោយមិនរើសអើងភាសា និងទទួលស្គាល់សេរីភាពបញ្ចេញមតិ សារព័ត៌មាន ការជួបប្រជុំ និងសមាគម ក្រោមលក្ខខណ្ឌច្បាប់។ ក្នុងការអនុវត្ត ការចូលរួមថ្នាក់ជាតិ ព័ត៌មានបោះឆ្នោត ទម្រង់បែបបទ និងនីតិវិធីច្បាប់ ពឹងផ្អែកជាចម្បងលើភាសាខ្មែរ។ ភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាផ្សេងទៀតអាចផ្តល់លទ្ធភាពប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងការអប់រំ អាជីវកម្ម និងរដ្ឋបាលអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែរដ្ឋមិនបានកំណត់កាតព្វកិច្ចទូទៅ ឬផ្តល់រដ្ឋបាលពហុភាសាដ៏ទូលំទូលាយទេ។ ភាសាខ្មែរចាំបាច់បំផុតនៅកម្រិតជាតិ ខណៈភាសាចាមនិងភាសាជនជាតិដើមភាគតិចមានសារៈសំខាន់ជាក់ស្តែងជាងនៅក្នុងសហគមន៍និងខេត្តភាគឦសានជាក់លាក់។