Nhà nước tại Campuchia

Trật tự hiến pháp của Campuchia phân chia quyền lực nhà nước giữa cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Tiếng Khmer là ngôn ngữ chính thức. Khuôn khổ chính trị hiện nay là cơ quan lập pháp khóa thứ bảy, được thành lập sau cuộc tổng tuyển cử năm 2023, do Thủ tướng Hun Manet lãnh đạo và gắn với Chiến lược Ngũ giác I (Pentagonal Strategy I). Nhà vua đại diện cho nhà nước với tư cách nguyên thủ quốc gia và trị vì nhưng không cai trị. Chính phủ Hoàng gia (Royal Government), còn gọi là Hội đồng Bộ trưởng, chỉ đạo hoạt động hành chính của nhánh hành pháp dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng, với các Phó Thủ tướng, Bộ trưởng cao cấp, Bộ trưởng và Quốc vụ khanh. Quốc hội (National Assembly) có ít nhất 120 thành viên được bầu trực tiếp trong các cuộc tổng tuyển cử với nhiệm kỳ năm năm. Thượng viện (Senate) cũng là một bộ phận của cơ quan lập pháp; số thành viên của Thượng viện không được vượt quá một nửa số thành viên Quốc hội và được hình thành thông qua việc bổ nhiệm kết hợp với các hình thức bầu cử hạn chế. Nhiệm kỳ Thượng viện khóa thứ năm kéo dài từ năm 2024 đến năm 2030. Quốc hội thông qua ngân sách quốc gia, Thượng viện xem xét ngân sách và Nhà vua ban hành ngân sách. Ngành tư pháp độc lập theo Hiến pháp với các nhánh quyền lực khác. Hội đồng Hiến pháp (Constitutional Council) có chín thành viên với nhiệm kỳ chín năm và đưa ra quyết định cuối cùng về giải thích Hiến pháp và pháp luật, xem xét tính hợp hiến và tranh chấp bầu cử. Hội đồng Tối cao Thẩm phán (Supreme Council of Magistracy) giám sát các thẩm phán và hệ thống tư pháp. Lãnh thổ gồm thủ đô Phnom Penh và 24 tỉnh. Hệ thống hành chính địa phương tiếp tục qua các thành phố hoặc tỉnh, huyện hoặc khan, xã hoặc sangkat và làng. Số liệu tham chiếu của Viện Thống kê Quốc gia ghi nhận 193 huyện hoặc khan, 1.621 xã hoặc sangkat và 14.073 làng; tuy nhiên, do có những thay đổi hành chính, cần xác minh số liệu địa phương hiện hành với cơ quan có thẩm quyền. Campuchia không áp dụng mô hình liên bang tự trị tương tự một nhà nước liên bang. Phân quyền và phân cấp được thực hiện thông qua chính quyền cấp tỉnh, thủ đô, thành phố, huyện, khan, xã và sangkat dưới sự chỉ đạo của trung ương; Bộ Nội vụ điều phối công tác quản lý hành chính địa phương ở mọi cấp. Bộ Nội vụ cũng phụ trách Cảnh sát Quốc gia, đăng ký các đảng phái chính trị, tổ chức phi chính phủ và hội, tiếp nhận khiếu nại, nhà tù, giấy tờ định danh cá nhân, cảnh sát biên giới, dịch vụ phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, cùng an toàn giao thông. Việc tiếp cận một dịch vụ công thường bắt đầu tại cơ quan cấp thủ đô hoặc tỉnh, chính quyền thành phố, văn phòng huyện hoặc khan, hay chính quyền xã hoặc sangkat có trách nhiệm. Các Văn phòng Dịch vụ Một cửa (One-Window Service Offices) tập hợp ít nhất 14 dịch vụ hành chính tại một điểm tiếp nhận. Các hệ thống khiếu nại trực tuyến và tiếp nhận ý kiến phản hồi của người dân tạo thêm kênh liên hệ, nhưng khả năng tiếp cận thực tế khác nhau tùy vùng và dịch vụ. Phí và thời gian xử lý tùy thuộc vào dịch vụ, cấp hành chính và thủ tục cụ thể, chứ không theo một biểu phí toàn quốc duy nhất. Bộ Kinh tế và Tài chính lãnh đạo chính sách ngân sách và tài chính. Campuchia áp dụng Luật Tài chính (Finance Law) và hệ thống ngân sách hằng năm, bao gồm thu và chi nhà nước, giới hạn vay, nợ công và ngân sách của các bộ cùng những cơ quan khác. Chính quyền cấp dưới có ngân sách hành chính riêng bên cạnh ngân sách nhà nước cấp quốc gia. Tài liệu Tóm lược Ngân sách FY2025 và FY2026 (Budget in Brief) là các nguồn tham khảo chính thức; năm tài chính và thủ tục áp dụng quyết định số tiền và thời điểm liên quan. Cơ quan Kiểm toán Quốc gia (National Audit Authority), được thành lập năm 2001 và bắt đầu hoạt động từ năm 2002, là cơ quan kiểm toán tối cao của Campuchia. Cơ quan này kiểm toán độc lập tài chính công và báo cáo với Chính phủ, Quốc hội, Thượng viện và xã hội dân sự. Công tác giám sát chống tham nhũng được phân chia giữa Hội đồng Quốc gia Chống Tham nhũng (National Council Against Corruption), cơ quan đặt ra chính sách và thực hiện giám sát, với Đơn vị Chống Tham nhũng (Anti-Corruption Unit), cơ quan đảm trách hoạt động thực thi. Đơn vị Chống Tham nhũng hoạt động trên toàn quốc trong các lĩnh vực giáo dục, phòng ngừa, ngăn chặn, thực thi pháp luật, tiếp nhận khiếu nại tham nhũng và kê khai tài sản, nghĩa vụ nợ. Các ủy ban của Quốc hội có thể chất vấn Bộ trưởng và tiến hành điều trần; Hiến pháp cũng quy định thủ tục kiến nghị bất tín nhiệm. Người dân có thể gửi khiếu nại đến cơ quan có trách nhiệm hoặc sử dụng các kênh của Bộ Nội vụ và Đơn vị Chống Tham nhũng. Khiếu nại về hiến pháp phải tuân theo các thủ tục hiến pháp cụ thể, chứ không được gửi theo một quy trình trực tiếp không hạn chế. Bộ Thông tin quản lý thông tin chính thức của chính phủ, hoạt động phát thanh truyền hình và các vấn đề nghe nhìn. Các kênh thông tin công cộng gồm TVK, RNK và AKP, cùng với các cơ quan thông tin ở Phnom Penh và 24 tỉnh. Tùy hoạt động, nhà báo có thể phải làm thủ tục xin thẻ báo chí hoặc đăng ký tham dự sự kiện. Hiến pháp bảo vệ quyền tự do biểu đạt, tự do báo chí và quyền hội họp trong giới hạn pháp luật. Các kênh thông tin của nhà nước và nền tảng số cũng hỗ trợ ứng phó với thông tin sai lệch và công tác nâng cao hiểu biết về truyền thông. Những quy định về không gian công cộng thuộc khuôn khổ nhà nước; các vấn đề cụ thể về bầu cử, tranh chấp dân sự và diễn biến lịch sử cần được xem xét riêng. Quốc phòng thuộc trách nhiệm của Lực lượng Vũ trang Hoàng gia Campuchia (Royal Cambodian Armed Forces) và Bộ Quốc phòng. Bộ Nội vụ và Cảnh sát Quốc gia phụ trách an ninh nội địa, trật tự công cộng, an sinh xã hội, cảnh sát biên giới, vũ khí và chất nổ, nhà tù, cùng dịch vụ cứu nạn, cứu hộ. Hiến pháp Campuchia quy định chính sách trung lập vĩnh viễn và không liên kết, đồng thời giao cho nhà nước trách nhiệm bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, pháp luật, trật tự công cộng và an ninh. Công dân phải tôn trọng Hiến pháp, thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc theo luật và tôn trọng tài sản công cũng như tài sản tư nhân được sở hữu hợp pháp. Các quy định về nghĩa vụ quân sự và thủ tục an ninh tác nghiệp cần được tra cứu từ nguồn chuyên môn hiện hành; không nên suy diễn từ cơ cấu nhà nước nói chung.