Historia katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Ushahidi wa akiolojia kutoka eneo la Semliki na Ishango unajumuisha mabaki ya Zama za Mawe za Kati na za Mwisho, zana za uvuvi na uwindaji, na mfupa wa Ishango, ambao kwa kawaida hukadiriwa kuwa wa miaka takriban 25,000 hadi 16,000 iliyopita. Ugunduzi huu unaonyesha makazi ya muda mrefu lakini hauungi mkono wazo la kwamba kulikuwa na watu mmoja wa asili wenye utamaduni mmoja. Baadaye, upanuzi wa jamii zinazozungumza lugha za Kibantu, kilimo, ufundi wa chuma, uvuvi na biashara vilitengeneza mifumo mbalimbali ya vijiji, koo, utawala wa machifu na falme katika maeneo ya misitu na savana. Mila za kisiasa za Luba, Lunda na Kuba ziliendelezwa katika maeneo tofauti, ilhali Ufalme wa Kongo, ulioanzishwa takriban kuanzia karne ya kumi na nne, ulienea katika sehemu za Angola ya sasa na magharibi mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kituo chake, Mbanza Kongo, sasa kiko Angola, kwa hiyo mipaka ya sasa ya mikoa haiwezi kuhamishiwa kwenye historia ya awali. Kuanzia karne ya kumi na sita hadi ya kumi na tisa, biashara, diplomasia, Ukristo, utumwa, pembe za ndovu na mpira ziliunganisha jamii za eneo na mitandao ya Atlantiki, Afrika ya Kati, Afrika ya Mashariki na Waswahili-Arabu. Katika karne ya kumi na tisa, biashara ya misafara na upanuzi wa mitandao ya mamlaka iliyohusishwa na Chokwe, Lunda na Luba vilibadilisha mahusiano ya kisiasa na kiuchumi katika maeneo kadhaa. Mkutano wa Berlin wa 1884–1885 ulitangulia kuanzishwa kwa Dola Huru ya Kongo chini ya Leopold II kuanzia 1885 hadi 1908. Kazi ya kulazimishwa, mgao wa mpira na pembe za ndovu, kuchukua mateka na ukatili viliunga mkono unyonyaji, huku Force Publique ikitekeleza matakwa ya kikoloni. Ubelgiji iliunganisha eneo hilo mwaka 1908 na kulisimamia kama Kongo ya Ubelgiji, ikipanua elimu ya kimisionari, kanuni za kibaguzi, ajira ya mishahara, mashamba makubwa, uchimbaji madini na miundombinu iliyoundwa hasa kwa unyonyaji. Uzalishaji wa shaba Katanga ulihusishwa na Union Minière du Haut-Katanga, iliyoanzishwa mwaka 1906. Ukuaji wa miji, elimu ya kanisa na shule, ajira ya mishahara, vyama vya wafanyakazi na harakati za kisiasa za Wakongo vilikua mwishoni mwa kipindi cha ukoloni, lakini upatikanaji wa elimu na utawala uliendelea kutofautiana sana. Uhuru ulipatikana tarehe 30 Juni 1960, Joseph Kasa-Vubu akiwa rais na Patrice Lumumba akiwa waziri mkuu. Uasi wa Force Publique tarehe 5 Julai, kuingilia kwa Ubelgiji, kujitenga kwa Katanga na Kasai Kusini na operesheni ya Umoja wa Mataifa, ONUC, viligeuza uhuru kuwa mgogoro mpana wa kisiasa na kijeshi. Lumumba aliuawa tarehe 17 Januari 1961. Mgogoro ulihusisha maslahi ya kisiasa ya eneo na uhusiano wa kimataifa wa Ubelgiji, Marekani na Muungano wa Kisovieti, kwa hiyo maelezo ya Vita Baridi pekee hayaelezi sababu zote. Joseph-Désiré Mobutu alitwaa mamlaka mwaka 1965 na kulipa nchi jina la Zaire mwaka 1971. Mfumo wake wa chama kimoja uliunganisha sera ya Authenticité, kutaifisha mali, upendeleo wa kisiasa na ukandamizaji na migogoro iliyozidi ya uchumi na deni. Vita vya Kwanza vya Kongo vya 1996–1997 vilimleta Laurent-Désiré Kabila madarakani na kurudisha matumizi ya jina Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Vita vya Pili vya Kongo vya 1998–2003 vilihusisha nchi jirani, RCD, MLC na makundi mengine yenye silaha. Mchakato wa Lusaka, Mazungumzo ya Ndani ya Kongo, makubaliano ya Pretoria ya 2002–2003 na MONUC viliunga mkono kipindi cha mpito kilichoongoza kwenye uchaguzi wa vyama vingi wa 2006. MONUC ikawa MONUSCO mwaka 2010, na Kikosi cha Uingiliaji cha Umoja wa Mataifa kiliundwa mwaka 2013. Uchaguzi ulifanyika tena mwaka 2018, na Félix Tshisekedi akaingia madarakani mwaka 2019. Historia ya sasa inaendelea kutofautiana kulingana na eneo. Migogoro ya silaha inaendelea hasa Kivu Kaskazini, Kivu Kusini na Ituri, ambako mizozo ya eneo kuhusu ardhi, mamlaka, uraia, usalama na utambulisho huingiliana na uingiliaji wa kikanda na uchumi wa rasilimali. M23 imekuwa mhusika mkuu tena tangu 2021; tarehe 21 Februari 2025, Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa lililaani mashambulizi ya M23 Kivu Kaskazini na Kivu Kusini na kutaka msaada wa nje ukomeshwe. Simulizi kuhusu ukatili wa kikoloni, biashara ya watumwa, uhuru, Lumumba, Mobutu, vita, mauaji ya halaiki na kuhama kwa lazima hutofautiana katika jamii za kumbukumbu za kitaifa, kikanda, kanisa, diaspora na kimataifa. Vyuo vikuu, nyaraka, makumbusho, shule, makanisa, mashirika ya urithi na watafiti wa eneo huhifadhi ushahidi wa aina tofauti. Upatikanaji, lugha, usalama, vibali vya utafiti, muda na gharama hutofautiana kulingana na taasisi na mkusanyo. Utafiti wa historia simulizi unahitaji kukagua uaminifu wa vyanzo, kulinda ushuhuda nyeti na kupata ridhaa iliyo na taarifa.