Sheria za kazi katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Kanuni ya Kazi hutumika kwa kampuni binafsi, za umma, za mashirika ya umma na za umma, wakiwemo wafanyakazi wa umma walioajiriwa kwa mkataba. Kwa jumla hutumika bila kujali uraia, jinsia, dini, maoni ya kisiasa, asili, ujira au mahali mkataba uliposainiwa, pale kazi inapofanywa nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mahakimu, watumishi wa umma wa taaluma wanaosimamiwa na sheria za jumla au maalumu, jeshi, polisi wa taifa, huduma ya taifa, mabaharia na wafanyakazi wa boti wanaweza kufuata kanuni tofauti. Wizara ya Ajira na Kazi huweka viwango na kutoa idhini. Ukaguzi Mkuu wa Kazi na ukaguzi wa mikoa au maeneo hufuatilia uzingatiaji, hushauri waajiri na wafanyakazi, huandika ukiukaji na unaweza kuagiza hatua zinazotekelezeka mara moja pale ambapo kuna hatari kubwa na ya haraka. Ofisi ya Taifa ya Ajira, inayojulikana kama ONEM, husaidia huduma za soko la ajira na upangaji wa kazi. Mfuko wa Taifa wa Hifadhi ya Jamii, unaojulikana kama CNSS, husimamia ulinzi wa hifadhi ya jamii, huku Mahakama ya Kazi ikisikiliza migogoro baada ya taratibu za awali zinazohitajika. Tofauti za mikoa na maeneo zinahusu hasa ofisi ya ukaguzi inayowajibika na utekelezaji wa vitendo, si mfumo wa kitaifa wa haki. Mkataba wa kawaida wa ajira huhitaji mfanyakazi awe na angalau miaka 18. Mkataba wa maandishi unapaswa kutaja mwajiri na maelezo ya CNSS, mfanyakazi, kazi, ujira, mahali pa kazi, muda, kipindi cha notisi, tarehe ya kuanza na afya ya kufanya kazi. Mkataba usio na tarehe ya mwisho maalumu hutumika kwa nafasi ya kudumu. Mkataba wa muda maalumu huwa na kipindi, kazi au nafasi ya mbadala iliyoainishwa na kwa kawaida hauwezi kuzidi miaka miwili, au mwaka mmoja katika hali fulani za kutengana kwa familia. Kwa jumla, Kanuni inaweka kikomo cha matumizi ya mikataba ya muda maalumu kuwa mikataba miwili na nyongeza moja, kutegemea misamaha ya kazi za msimu au mradi na kanuni za mawaziri zinazotumika. Kipindi cha majaribio cha maandishi kinaweza kudumu hadi mwezi mmoja kwa kazi isiyohitaji ujuzi na miezi sita kwa kazi nyingine. Mwajiri lazima aripoti kuajiriwa na kuondoka kwa mfanyakazi ndani ya saa 48 kwa Ukaguzi wa Kazi na ONEM, na lazima amsajili mfanyakazi kwa CNSS ndani ya siku 15 za kazi. Muda wa kawaida wa kazi haupaswi kuzidi saa 45 kwa wiki au saa nane kwa siku. Kazi ya ziada hulipwa kwa nyongeza. Wafanyakazi hupata angalau saa 24 mfululizo za mapumziko katika kila kipindi cha siku saba, ikiwezekana Jumapili. Baada ya mwaka mmoja wa huduma, likizo ya mwaka ni angalau siku moja ya kazi kwa mwezi kwa wafanyakazi wenye umri zaidi ya miaka 18 na siku moja na nusu kwa mwezi kwa walio chini ya miaka 18, pamoja na siku moja ya ziada kwa kila miaka mitano ya huduma. Mfanyakazi hawezi kuondoa haki yake ya likizo, ingawa hadi nusu yake inaweza kuhamishiwa miaka miwili. Sikukuu za umma hufuata orodha ya kisheria inayotumika, ikiwemo Agizo Na. 23-042/2023. Malipo sawa hutumika kwa kazi sawa inayofanywa na watu wenye sifa na utendaji unaolingana. Ujira hulipwa kwa faranga za Kongo na unaweza kuwekwa mmoja mmoja au kwa pamoja, lakini hauwezi kuwa chini ya mshahara wa chini unaotumika. Kwa mfanyakazi wa kawaida asiye na ujuzi, SMIG ni CDF 14,500 kwa siku kwa mishahara inayolipwa kuanzia Mei 2025 na CDF 21,500 kwa siku kuanzia Januari 2026. Mafao ya familia ni sawa na 1/27 ya SMIG kwa kila mtoto, na thamani ya malazi ni sawa na sehemu ya tano ya mafao ya familia ya kila siku. Waajiri huchangia asilimia 0.5 ya ujira wa mwezi kwa ONEM, hutangaza kiasi hicho ifikapo siku ya kumi ya mwezi unaofuata na kulipa ifikapo tarehe kumi na tano. Ulinzi wa CNSS hujumuisha wafanyakazi rasmi na baadhi ya makundi yasiyo ya kawaida, yakiwemo wafanyakazi wa siku, wa muda, wa nyumbani na wa kazi za nyumbani. Matawi yake hujumuisha pensheni, hatari za kazi na mafao ya familia. Michango ya pensheni ni jumla ya asilimia 10, ikigawanywa sawa kati ya mwajiri na mfanyakazi. Waajiri hulipa pia asilimia 1.5 kwa hatari za kazi na asilimia 6.5 kwa mafao ya familia. Umri wa kawaida wa pensheni ni miaka 60 baada ya angalau miezi 180 ya bima. Kustaafu kwa hiari mapema kunaweza kuanza miaka 55 baada ya miezi 180, na punguzo la asilimia tano kwa kila mwaka wa kustaafu mapema. Waajiri lazima waripoti ajali ya kazini ndani ya siku 60 na ugonjwa wa kazi ndani ya siku 120. Waajiri lazima watoe mazingira salama na yenye usafi kazini, hatua za afya ya kazi, huduma za matibabu na uwakilishi wa usalama au usafi. Unyanyasaji wa kingono na wa kimaadili umepigwa marufuku. Ujauzito au uzazi haviwezi kuwa sababu ya ubaguzi au kufukuzwa kazi. Likizo ya uzazi hudumu wiki 14, kwa kawaida wiki sita kabla na nane baada ya kujifungua, na inaweza kuongezwa hadi siku 21 ikiwa ugonjwa unaohusiana unatokea. Kanuni ya Kazi hutoa theluthi mbili ya ujira na marupurupu katika kipindi kinacholindwa, ilhali posho ya kila siku ya CNSS inaweza kutumika ikiwa mfanyakazi anakidhi masharti ya michango na huduma, yakiwemo angalau miezi 12 ya huduma na kusitishwa kwa kazi kwa kweli. Ajira au uanagenzi unaweza kwa jumla kuanza mtu akiwa na miaka 15, lakini wafanyakazi walio chini ya miaka 18 hulindwa dhidi ya kazi hatari, kazi za usiku, kazi za Jumapili na kazi zilizopigwa marufuku. Kazi nyepesi na salama hufuata masharti maalumu, na ajira ya watoto katika uchimbaji mdogo wa madini, ikiwemo kazi zisizo rasmi zinazohusiana na kobalti, bado ni hatari kubwa kwa vitendo. Vyama vya wafanyakazi hujisajili kwa Wizara. Baraza la wawakilishi wa chama cha wafanyakazi (délégation syndicale) huchaguliwa kwa kura ya siri ya orodha na huwa na kipindi cha miaka mitatu kinachoweza kuongezwa. Wajumbe wake hupata saa 15 za kulipwa kwa mwezi kwa uwakilishi na lazima washauriwe kuhusu ratiba za kazi, kuajiri, kufukuza, uhamisho, ujira, kanuni za mahali pa kazi na usalama. Mjumbe wa chama cha wafanyakazi au mbadala wake anaweza kufukuzwa au kuhamishwa tu baada ya idhini ya awali ya Ukaguzi wa Kazi, ambayo kwa kawaida huamua ndani ya mwezi mmoja. Majadiliano ya pamoja yanaweza kuzaa makubaliano ya pamoja (convention collective). Migomo na kufungia wafanyakazi nje ya kazi huhitaji utaratibu uliowekwa wa kutatua migogoro; kulipiza kisasi au kutishia wafanyakazi kumepigwa marufuku. Mwajiri anaweza kusitisha mkataba usio na tarehe ya mwisho maalumu kwa sababu halali inayohusiana na uwezo au mwenendo, akifuata usikilizaji na maelezo ya maandishi yanayohitajika. Notisi ya maandishi lazima ieleze sababu. Wahusika wanaweza pia kusitisha mkataba kwa makubaliano ya pamoja chini ya Kifungu cha 61 bis. Kufukuzwa kwa maandishi hufuata Kifungu cha 61 ter; tukio linalohusiana na kuzuia kazi linapohusika, taarifa lazima itolewe ndani ya siku nane. Notisi ya mwajiri kwa kategoria 1 hadi 5 ni angalau siku 14 pamoja na siku saba kwa kila mwaka kamili wa huduma. Kwa agents de maîtrise ni angalau mwezi mmoja pamoja na siku tisa kwa kila mwaka kamili, na kwa cadres ni angalau miezi mitatu pamoja na siku 16 kwa kila mwaka kamili. Kwa kawaida mfanyakazi hupata nusu ya kipindi cha notisi cha mwajiri. Notisi isipotolewa, huenda ikahitajika kulipwa ujira na mafao ya kipindi kilichobaki. Kufukuzwa kazi bila sababu ya haki kunaweza kusababisha kurejeshwa kazini au fidia itakayopangwa na mahakama ya hadi mishahara ya miezi 36. Kanuni haitoi malipo ya jumla ya kisheria ya kuachishwa kazi au kupunguzwa kwa wafanyakazi. Kufukuza wafanyakazi kwa sababu za kiuchumi kunahitaji ulinzi wa ziada. Wawakilishi wa wafanyakazi lazima wapokee notisi ya maandishi angalau siku 15 mapema. Viwango vya kufukuza watu wengi hutofautiana kulingana na ukubwa wa taasisi, vikiwa wafanyakazi 3, 4, 10, 30, 50, 100, 200, 250 au 300. Wizara lazima iidhinishe kufukuza watu wengi, ilhali kufukuza wengine kwa sababu za kiuchumi huhitaji idhini au ukaguzi unaotumika wa Ukaguzi wa Kazi. Mgogoro wa mtu binafsi wa ajira lazima kwanza upitie usuluhishi mbele ya Ukaguzi wa Kazi. Mwaliko unapaswa kutolewa ndani ya siku 15 na notisi ya mapema ya angalau siku tatu. Ukaguzi huandika ama makubaliano au kushindwa kwa usuluhishi. Kwa kawaida, dai la mahakama lazima liwasilishwe ndani ya miezi 12 baada ya mfanyakazi kupokea rekodi ya kutofikiwa kwa usuluhishi. Migogoro ya pamoja huanza na usuluhishi wa ukaguzi na inaweza kuendelea kwa upatanishi wa Wizara au tume ya Gavana kabla ya kufikishwa Mahakama ya Kazi. Kwa jumla, dai la pamoja lazima liwasilishwe ndani ya siku kumi za kazi baada ya muda wa notisi ya mgomo au kufungia wafanyakazi nje kuisha. Kwa kuwa utekelezaji rasmi ni dhaifu zaidi na kazi mara nyingi hufanywa bila urasmi, wafanyakazi na waajiri wanapaswa kuhifadhi mkataba wa maandishi, rekodi za malipo, usajili wa CNSS, hati za ukaguzi na rekodi ya usuluhishi.