Mahusiano ya kimapenzi katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Kulingana na jimbo, jiji au eneo la vijijini, lugha, dini, umri, jinsia, mazingira ya kikabila, hali ya migogoro na kuhama makazi, namna ya kukutana na mtu, kuishi pamoja na kutengana inaweza kutofautiana sana. Katika maisha ya kila siku, watu hutumia maneno kama uhusiano wa kimapenzi (relation amoureuse), wanandoa, posa (fiançailles) na muungano usio wa ndoa (union libre) au kuishi pamoja; maana ya maneno haya inaweza kutofautiana kulingana na eneo la lugha na mazingira ya kijamii. Familia, jumuiya za kidini, viongozi wa jadi na watu walio karibu na mtu wanaweza kuathiri uchaguzi wa mwenza na hatua ya kuelekea posa au ndoa. Uhusiano wa kimapenzi peke yake hauleti hadhi tofauti ya kisheria katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Katiba inahakikisha haki ya kuoa au kuolewa na mtu anayemchagua mtu mwenyewe. Hata hivyo, ndoa hutokana na tendo la kisheria la kiraia na la hadharani lililowekwa kati ya mwanamume na mwanamke; chini ya Kanuni ya Familia, muungano wa kidini pekee hauna athari huru kama ndoa inayotambuliwa na serikali. Kwa hiyo, kuchumbiana au kuishi pamoja bila ndoa hakuleti moja kwa moja wajibu wa ndoa wa kutoa msaada, uaminifu au majukumu ya mali. Ulinzi dhidi ya kulazimishwa, ukatili wa kingono na ukatili mwingine unatumika bila kujali kama ndoa ipo. Ridhaa lazima iwe ya hiari na iendelee kuwepo. Ukatili wa kijinsia na wa mwenza wa karibu bado ni hatari kubwa. Utafiti wa zamani uliripoti ukatili wa kimwili au wa kingono kutoka kwa mwenza wa zamani au wa sasa miongoni mwa asilimia 36.8 ya wanawake na wasichana wenye umri wa miaka 15 hadi 49 waliowahi kuwa kwenye uhusiano; tafiti za msingi zilifanyika kati ya 2000 na 2018. Kwa mujibu wa taarifa zilizopo, kesi zilizoripotiwa za ukatili wa kijinsia ziliongezeka kutoka 47,502 mwaka 2018 hadi 119,394 mwaka 2022. Takwimu hizi huenda pia ziliathiriwa na uboreshaji wa utoaji taarifa na mabadiliko ya huduma, na hazielezi moja kwa moja kiwango cha sasa katika kila jimbo. Posa au ndoa inayomhusisha mtoto aliye chini ya miaka 18 imekatazwa. Sheria ya ulinzi wa watoto inafanya kuwa kosa la jinai kumwoza mtoto au kumlazimisha aolewe. Utafiti wa 2015–2016 uliripoti kwamba asilimia 29.1 ya wanawake wenye umri wa miaka 20 hadi 24 walikuwa wameolewa au waliishi katika muungano unaofanana na ndoa kabla ya kutimiza miaka 18; takwimu hii inahusu kipindi hicho na haipaswi kuchukuliwa kama kiwango cha sasa cha kila jimbo. Katika hali za hatari au ukatili, polisi, ofisi ya mwendesha mashtaka wa umma, huduma za afya na huduma maalum za msaada zinaweza kuwa chaguo kulingana na mahali. Msaada unaweza kujumuisha huduma za afya, kisaikolojia na kijamii, na msaada wa kisheria; hata hivyo, vituo vya huduma jumuishi, ushauri wa kisheria, vituo vya afya, mashirika ya vijana, huduma za kutembelea na maeneo salama havipatikani kila mahali. Usiri, unyanyapaa, kulipiziwa kisasi, lugha, usafiri, hali ya usalama na ucheleweshaji wa rufaa huathiri upatikanaji. Kwa hiyo, haiwezekani kutoa hakikisho la jumla kuhusu huduma za bure au muda sawa wa huduma. Kutengana baada ya kuchumbiana au kuishi pamoja bila ndoa kwa kawaida hufanyika kwa njia isiyo rasmi na hakuna ombi au utaratibu wa usajili wa kitaifa kwa hilo pekee. Katika hali ya ukatili, mpango wa usalama, makazi salama, ulinzi wa watoto, pesa, data binafsi na akaunti za kidijitali hupewa kipaumbele. Katika ndoa rasmi na masuala yanayohusu watoto, uzazi wa kisheria, malezi au mali, mahakama na sheria ya familia zinaweza kuwa na mamlaka. Watoto waliozaliwa nje ya ndoa wanaweza kusababisha makataa na taratibu maalum za kuthibitisha uzazi wa kisheria; matokeo haya ni ya sheria ya familia na kiraia, si ya hadhi tofauti ya uhusiano wa kimapenzi.