Amabhange e-Eswatini ahlinzeka ngama-akhawunti, ukonga namadiphozithi esikhathi esinqunyiwe, izinkonzo zokukhokha, amakhadi nezindlela zedijithali ezifana nokubhanga nge-inthanethi, izinhlelo zokusebenza zamaselula, i-USSD ne-Mobile Money. I-Central Bank of Eswatini inikeza amabhange nabahlinzeki bezinkokhelo amalayisensi futhi iyabengamela, kanti i-Financial Services Regulatory Authority yengamela izikhungo zezimali ezingezona ezamabhange ezihlukile. Izimali zesevisi, izidingo zokufinyelela, imikhawulo yokuthengiselana nezinsiza ezitholakalayo kuncike kumhlinzeki nakumkhiqizo. Ukutshalwa kwezimali kungahlanganisa izibambiso zikahulumeni, amasheya, izikhwama ezihlanganyelwe, izikhwama zomhlalaphansi, impahla, amabhizinisi noma imisebenzi yezolimo. Lezi zinketho ziyahlukahluka ngokuthi kulula kangakanani ukukhipha imali, ubungozi, inani elincane lokutshala, ukufinyelela nokuvikelwa okulawulwayo. I-lilangeni, ebizwa ngokuthi ama-emalangeni uma isebuningi, ixhunywe neRandi laseNingizimu Afrika ngesilinganiso esingu-1:1, okuthinta indlela amanani abekwe ngamarandi aqondwa ngayo. Ezezimali zasekhaya zihlanganisa nezindleko ezivamile nezesizini. Izindlu, izinsiza zomphakathi, ukudla nezokuthutha kuvame ukudla ingxenye enkulu yesabelomali, kanti imfundo, impilo, ukuxhumana nokweseka umndeni kungangeza izibopho ezinkulu. Isabelomali esiwusizo sihlanganisa izinkokhelo zanyanga zonke, imali ebekelwa unyaka nezindleko ezivela ngezikhathi ezithile kuphela zonyaka. Izikweletu zingahlanganisa ukuboleka kwemizi, isikweletu esingakhokhiwe, ukuqoqwa kwezikweletu, ukuphoqelelwa yinkantolo, ukuhlelwa kabusha kwezikweletu, ukuqothuka nezikweletu zikahulumeni. Imithetho yesikweletu sabathengi inikeza amalungelo okudalulwa kolwazi, okuhlolwa kokukwazi ukukhokha, izitatimende, ukukhokha isikweletu sonke nezikhalazo, kodwa ukufinyelela ngokusemthethweni ekuhlaziyweni kabusha kwesikweletu kusalinganiselwe. Ukuboleka kwemizi ikakhulu akudingi isibambiso, kanti isilinganiso esibikiwe sokukhokha isikweletu safinyelela ku-54.8% esikhathini sokubika sika-2024/25. Izintela ziyizinkokhelo eziyimpoqo ezibekwa ngumthetho. I-Eswatini Revenue Service iphethe uhlelo oluyinhloko lwentela, oluvamise ukukhokhisa intela emalini engenayo evela e-Eswatini futhi lusebenzisa unyaka wentela oqala ngo-1 kuJulayi uphele ngo-30 kuJuni. Intela yomuntu ngamunye ikhula ngokwamazinga, izinkampani ngokuvamile zikhokha intela yenkampani engu-25%, i-VAT ingu-15%, kanti intela yempahla engena ezweni incike empahleni nasendaweni eyavela kuyo. Umshwalense udlulisela izingozi ezichaziwe zomuntu, zempahla, zesibopho noma zemali engenayo kumshwalense, kukhokhwe iphrimiyamu. Imikhiqizo yesikhathi eside ihlanganisa umshwalense wokuphila, womngcwabo nowe-credit life; eyisikhathi esifushane ihlanganisa umshwalense wemoto, wempahla, wesibopho nowohambo. Amalungiselelo asemthethweni amboza ukulimala emsebenzini nokulimala okuthile emgwaqweni, kanti i-Eswatini ayikakasunguli umshwalense kazwelonke ophelele wemali engenayo uma kugula, kungasebenzi noma kukhulelwa kubelethwe. Ngakho kudingeka kuqhathaniswe izinto ezingakhaviwe, imikhawulo, amaphrimiyamu, izinqubo zokufaka izicelo nokuvikelwa okumisiwe ngaphambi kokuthembela kumshwalense.
Ezezimali e-Eswatini
Ezezimali e-Eswatini zihlanganisa ukuphatha imali ngamabhange, ukutshalwa kwezimali, izindleko zasekhaya, izikweletu, intela nomshwalense. I-Central Bank of Eswatini yengamela amabhange nabahlinzeki bezinkokhelo, kanti i-Financial Services Regulatory Authority yengamela izikhungo zezimali ezingezona ezamabhange ezihlukile. Ukuhlela izimali kufanele kubale i-lilangeni, izibopho zasekhaya, imithetho yentela, izindleko zokuboleka nokuvikelwa ezingozini ezichaziwe.
VivAVia can make mistakes. Check important information.

