ተፈጥሮ በኢትዮጵያ

የኢትዮጵያ ተፈጥሯዊ አካባቢዎች የስምጥ ሸለቆ ሐይቆችን፣ የኦሞና የጋምቤላ መልክዓ ምድሮችን፣ ሰሜን፣ ባሌ፣ ሀረናና አፋር-ዳናኪልን ያካትታሉ። አገሪቱ ወደ 325 የአጥቢ እንስሳት፣ 872 ወፎች፣ 240 ተሳቢ እንስሳት፣ 71 አምፊቢያን፣ 200 ዓሦችና ከ6,000 በላይ ከፍተኛ ተክሎች እንዳሏት ተመዝግቧል። ታዋቂ ዝርያዎች የኢትዮጵያ ተኩላ፣ ዋሊያ ይበል፣ ገላዳ፣ ተራራ ኒያላ፣ የባሌ ዝንጀሮና የስዌይን ሃርትቢስት ይገኙበታል። የኢትዮጵያ የዱር እንስሳት ጥበቃ ባለሥልጣን፣ EWCA ተብሎ የሚጠራው፣ የዱር እንስሳት ጥበቃን፣ የተጠበቁ አካባቢዎች ተግባራትን፣ ፈቃዶችን፣ ሕግ ማስከበርንና የምርምር ቅንጅትን ያስተዳድራል። የኢትዮጵያ ብዝሃ ሕይወት ኢንስቲትዩት፣ EBI፣ የብዝሃ ሕይወትና የዘረመል ሀብት ምርምርን፣ የዘረመል ጥበቃንና የእጽዋት ተቋማትን ይደግፋል። የአካባቢ ጥበቃ ባለሥልጣን፣ EPA፣ በብሔራዊ ደረጃ የአካባቢ ቁጥጥር ያደርጋል፤ የክልል መንግሥታትና የፓርክ ቢሮዎች ግን ብዙውን የአካባቢ አስተዳደር ይይዛሉ። ማኅበረሰቦች የጥበቃ እውቀትን፣ የሀብት አስተዳደርንና ተሳትፎ ያለውን ጥበቃ ያበረክታሉ። የተጠበቁ አካባቢ ዓይነቶች ብሔራዊ ፓርኮችን፣ መጠጊያዎችን፣ የዱር እንስሳት ሪዘርቮችን፣ የማኅበረሰብ ጥበቃ አካባቢዎችን፣ የባዮስፌር ሪዘርቮችንና የአደን አካባቢዎችን ያካትታሉ። የEWCA ካታሎግ 13 የፌዴራል የተጠበቁ አካባቢዎችን ይዘረዝራል፤ የአገሪቱ ሽፋን ግምቶች ግን ከ12 እስከ 14 በመቶ ገደማ ይለያያሉ። የኢትዮጵያ 2025–2030 ብሔራዊ የብዝሃ ሕይወት ስትራቴጂና የተግባር ዕቅድ ውክልና ያላቸውን የተጠበቁ አካባቢዎችና የውስጥ ውሃዎች ከ12 በመቶ ወደ 30 በመቶ ለማሳደግ፣ እንዲሁም ከፍተኛ ብዝሃ ሕይወት ያላቸው አካባቢዎችን ውጤታማ አስተዳደር ከ30 በመቶ ወደ 80 በመቶ ለማሻሻል ግብ አስቀምጧል። የአርብቶ አደርና የከፊል አርብቶ አደር ግጦሽ፣ እርሻ፣ የደንና የዘረመል ሀብቶች፣ ማገዶ፣ ከሰል፣ የግንባታ ቁሳቁሶችና መድኃኒት ዕፅዋት ከጥበቃ ጋር ይገናኛሉ። በእግር ጉዞ፣ የዱር እንስሳት እይታ፣ ወፍ እይታ፣ ፎቶግራፍ፣ የጀልባ ጉብኝት፣ የማኅበረሰብ ሎጆችና ሌሎች የኢኮቱሪዝም እንቅስቃሴዎች ሊኖሩ ይችላሉ፤ መዳረሻው ግን በቦታው፣ በወቅቱ፣ በመንገድ፣ በአየር ሁኔታና በአካባቢያዊ ደንቦች ላይ ይመረኮዛል። የፓርክ መግቢያ፣ ምዝገባና መሪ አገልግሎት በEWCA ወይም በሚመለከተው የፓርክ ቢሮ ይዘጋጃሉ፤ በተመለከቱት ይፋዊ ምንጮች የክፍያ መጠኖችና የአገልግሎት ጊዜዎች በተመሳሳይ መልኩ አልታተሙም። እንስሳትን ማደን፣ መያዝ፣ ማጓጓዝ ወይም በይዞታ ማቆየት፣ እንዲሁም ቀረጻ፣ ምርምር፣ ማረፊያና የንግድ የዱር እንስሳት አጠቃቀም የተለየ ፈቃድ ሊጠይቁ ይችላሉ። የፈቃድ ሁኔታዎች ዝርያን፣ ወቅትን፣ ዘዴንና አካባቢን ሊገድቡ ይችላሉ፤ የፓርክ ደንቦችም የጠባቂዎችን መመሪያ መከተልን፣ ደህንነታዊ ርቀትን መጠበቅንና እንስሳትን መመገብ ወይም ማስጨነቅ እንዳይደረግ ይጠይቃሉ። የመኖሪያ ስፍራ መቀየር፣ ከመጠን በላይ ግጦሽ፣ የደን ጭፍጨፋ፣ ብክለት፣ የአየር ንብረት ጫና፣ የዱር እሳት፣ ሕገወጥ የዱር እንስሳት ንግድና የሰውና የዱር እንስሳት ግጭት በእነዚህ ሥርዓቶች ላይ ጫና ያደርጋሉ። ወራሪ ዝርያዎች Prosopis juliflora፣ Eichhornia crassipes፣ Parthenium hysterophorus እና Lantana camara ያካትታሉ፤ ብሔራዊ መነሻ መረጃው 3,949,314 ሄክታር ገደማ በወራሪ ዝርያዎች እንደተጎዳ ይመዘግባል፣ እስከ 2030 ድረስ 25 በመቶ የመቀነስ ግብ አለው። ግጭቶች እርሻን፣ ግጦሽን፣ ሰፈራን፣ ከሰል ማምረትን፣ መስኖን፣ መሠረተ ልማትን፣ ቱሪዝምንና የዱር እንስሳትን አጠቃቀም ሊመለከቱ ይችላሉ። የተጠበቁ አካባቢ ዕቅድ፣ የክልል ባለሥልጣናት፣ የማኅበረሰብ ተሳትፎ፣ ማደስና ሕግ ማስከበር የተመዘገቡት ዋና ምላሾች ናቸው፤ ሆኖም በተመለከቱት ምንጮች አንድ አገር አቀፍ የካሳ ወይም የቅሬታ መንገድ አልተረጋገጠም።