Ël dërit penal an Fransa

Ël dërit penal fransèis a l’é ciamà droit pénal. A identifica ij at punìbil, le condission dla responsabilità, le difese disponìbil, le pen-e aplicà e la procedura për decide un cas. Na violassion a l’é n’infraction. Ël dërit fransèis a spartiss tradissionalment le violassion an contraventions, délits e crimes, con procedure e cort diferent për minca categoria. La polissìa e la gendarmeria a investigo le violassion sospetà sota la supervision giudissial. Ël procureur de la République, o procurator pùblich, a decido che itinerari a dovrìo fé ij cas segnalà. Un sospetà a peul esse interrogà liberament o butà an custòdia ëd polissìa, ciamà garde à vue, quand le condission legal a son sodisfate. La custòdia a l’ha garansìe procedural, ancludend l’informassion su l’accusa e ij dërit important dla difesa. Ij cas pi compless o pi gravi a peulo anclud un juge d’instruction. Sto giùdiss d’istrussion a regoge le prova tant an favor che an contra la përson-a sot a investigassion, sensa esse ël giùdiss dël procès. Le cort penal a avaluto le prova, la responsabilità legal e le pen-e eventual. I resultà a peulo esse archiviassion, assolussion, multa, restrission, mësura a livel comunitari, preson o na combinassion përmesa da la lej. Na vitima a peul denonsié na violassion e ciamé un indniss për ël dan. Quand a l’é aproprià, ël diventé partie civile a përmet a la vitima ëd partecipa al procès penal e ëd presenta na domanda ëd risarciment civil. Na decision penal finala a peul esse revisà an cert cas con n’apel o n’àutra via definìa. Ël mòdd disponìbil a dipend da la decision e da la procedura; për sòn a l’é bon conservé l’avìs complet.