Votassion e le elezion an Fransa

La Fransa a ten elezion për ël President ëd la Republica, l'Assembléa Nassionaj, ij consej comunal, dij dipartiment e regional, e ël Parlament Europeista. Ogni elezion a sern na istitussion diferente, për sòn un votant a dovrìa prima capì che l'istitussion a contròla. Ij sitadin fransèis ch'a sodisfo le condission legal a peulo voté dapress esse stàit butà an na lista elettoral, ciamà liste électorale. L'iscrission a l'é colegà a na comuna e normalment ij votant a voto ant ël pòst ëd vòta assegnà. Le elezion presiden sial a uso un vot nassionaj diret. Se gnun candidà a ciapa la magioransa richiesta ant ël prim turn, a-i é un scond turn tra ij candidà an testa, e ël vincent a ven President ëd la Republica. Le elezion legislativ a serno ij deputà për l'Assembléa Nassionaj ant dle circoscrission geografìche. A uso un sistema a magioransa an doi turn con dle regole ëd qualificassion, për sòn ël resultat dël prim turn a stabiliss che candidà a peulo andé an scond turn. Le elezion comunal a serno ël consej d'na comuna, e dapress ël consej a sern ël sindich. La manéra precisa ëd voté a depend dal tipo e dla dimension ëd la comuna, mentr'le elezion dipartimental e regional a uso sistem ch'a son pensà për ij sò consej territorial. Le elezion europeiste a serno ij membr fransèis dël Parlament Europeista. I votant a serno tra le liste ëd partì e le sèj a son distribuite an manera general dapress a la part dij vot ëd minca lista qualificà, anvece che për circoscrission local. Ij vot a ven-o fait për un vot secret ant un pòst ëd vòta, ciamà bureau de vote. Un votant a prova d'avèj drit ëd voté, sern na scheda an privà, la buta ant un anvòlt e ant na bòscia ëd vot, e a firma ël registro an base a la procedura oficial. Un votant che a peul pa andé a voté a peul autorizé un'àutr votant amissìbil për mèz d'na delega formala, ciamà procuration. La delega a dovrìa esse complida correttament e la persona autorizà a vota ant ël pòst adaté. Ij responsàbij e ij volontari sitadin a sorvejo la votassion e a conto publicament le schede dapress la fin dij vot. Le regole elettoral, ij osservator, le procedure ëd revision e ij tribunal a giuto a protegg la corètëssa, ëdcò se la partecipassion debila, le risorse desegual, le campagne confuse e na representassion limità a peulo ancora influensé la vita democràtica.