Sicurëssa an Fransa

La sicurëssa an Fransa a l'é condivisa tra autorità pùbliche, servissi d'emergença, istitussion local, imprese e singole persone. La paròla fransèisa «sicurëssa, protession e securità (sécurité)» a peul indicé la sicurëssa përsonal, l'òrdene pùblic, la protession o la securità, a seconda dla situassion. Ëd sòlit, la polissìa nassion-a (police nationale) a opera ant le sità e ant le aree urban-e pi gran. La gendarmerìa nassion-a (gendarmerie nationale) a svolg dël man a d'ovre simil, an particolar ant le campagne e ant le comunità pi cite. La polissìa comunal (police municipale) a peul ëdcò ocupesse dle regole local, dël trafic e di spassi pùblich. Ël numero general d'emergença principal a l'é 112, ch'a colèga chi a ciam al servissi aproprià an tuta l'Unìon Euròpea. La Fransa a l'ha ëdcò dij numer tradissional separà për la polissìa, ij pompier e l'assistensa medical urgent. Chi a ciam a dovrìa dé la localisassion, spiegé che ch'a l'é capità, descriv jë perìcol immediat e passé j'istrussion dël telefonista. Ij pomper antincendi (sapeurs-pompiers), o, an manera pi sempia, ij pompier (pompiers), a intervengo pa mach ant j'incendi, ma ëdcò ant j'incident stradaj, le situassion pericolose e molte emergense ëd socors. Ël coordinament medical d'urgenza (SAMU) a j'é associà a la gestion medical urgent, mentre un'ambulansa a peul esse descrita com un'ambulansa o un veìcol ëd socors (véhicule de secours). Tra ij riscio comuns dël dì a dì a-i son ël trafic, j'incident con bici e monopatin, le cadute, ij furto an le loch afolà, ël calor, ël freid e ël bagnasse an manere pa sicure. Ospìt e resident a dovrìa vardé lor afé, dovré ij passagi segnà, suivre ij cartel local d'avertiment e evité d'antré ant le zone serade o pericolose. Ël trasport pùblic a l'é an general ordinà, ma le stassion e ij veìcol afolà a peulo attiré ij borsegiador. Ten-e j'oget important serà e visin al tò còrs, evité ëd mostré ij valor sensa necessità e, se na situassion a smija menaçanta, va ver ël personal o d'autri passegé. La Fransa a l'ha paisagi varià, con coste, montagne, bòsch, fium e zone esposte a temporal o incendi d'bòsch. Ij cartel local, le bandiere, le barriere, j'avertiment dël temp e j'istrussion dle autorità a dovrìa esse ciapà sul serio, përchè le condission a peulo cambié an pressa. La sicurëssa an cà a compren rivelador ëd fum ch'a marcia, l'us atent dël material për cusiné e scaldé, la conservassion sicura dël medicin e na via d'uscita ciara. I fieuj a dovrìa conòsse sò indiriss, ël numero 112 e l'adult fidà da ciamé. La sicurëssa digital a l'é ëdcò na part dla sicurëssa përsonal. Le richieste improvvise ëd ciav, dati ëd pagament, document d'identità o trasferiment urgent d'sold a dovrìa esse tratà con prudensa. Gnun sistema a elimina tuti ij riscio, ma la preparassion, dle decision calme e na domanda d'ajut tempestiva a riduivo ij dann.